Abdulrazak Gurnah wint Nobelprijs voor Literatuur

De Nobelprijs voor Literatuur 2021 is donderdag toegekend aan de Brits-Tanzaniaanse schrijver Abdulrazak Gurnah (Zanzibar, 1948). De Zweedse Academie die de prijs uitreikt, prees de postkoloniale romancier als een ‘observator met compassie voor het menselijk lot’.

 Abdulrazak Gurnah. Beeld Getty Images
Abdulrazak Gurnah.Beeld Getty Images

Zijn Wikipedia-lemma was al aangepast toen de bekendmaking na de Zweedse introductie in het Engels kwam: Abdulrazak Gurnah, tot zijn recente pensionering hoogleraar Engelse en Postkoloniale Literatuur aan de Universiteit van Kent in Canterbury, wint de Nobelprijs voor Literatuur 2021. Daarmee maakte de Zweedse Academie opnieuw een eigenzinnige keuze; bij de Britse bookmakers stond de Franse schrijfster Annie Ernaux bovenaan, met Japanner Haruki Murakami in haar kielzog.

Gurnah kreeg het nieuws te horen in zijn keuken, de toekenning werd hem telefonisch meegedeeld. Vanwege de coronapandemie is besloten dat ook dit jaar de Nobel-laureaten niet naar Stockholm komen om te worden gelauwerd. In plaats daarvan zullen ze hun lezing opnemen.

Postkoloniale stem

Gurnah vluchtte op zijn achttiende voor de staatsterreur in zijn geboorteland tegen inwoners van Arabische afkomst en trok naar Groot-Brittannië. Het Swahili is zijn moedertaal, de Arabische verhalen uit Duizend-en-één nacht zijn in zijn romans nooit ver weg, evenmin als de invloeden van de talen van bezettende landen, zoals het Hindi en het Duits.

Maar zijn literaire stem vond hij volgens Anders Olsson, voorzitter van het Nobelcomité van de Zweedse Academie, in het Engels van William Shakespeare, Herman Melville, Joseph Conrad en V.S. Naipaul. Gurnahs bekendste romans zijn Paradise (1994), dat de shortlist haalde van onder meer de Booker Prize; By the Sea (2001, idem) en Desertion (2005).

Olsson noemde Gurnah een van de meest prominente postkoloniale stemmen ter wereld. Zijn werk is doordesemd van leven in ballingschap en nostalgie naar het prekoloniale Afrika. Zijn meest recente roman is het in 2020 verschenen Afterlives. Alleen Paradise werd in het Nederlands vertaald bij uitgeverij Van Gennep, maar die uitgave is niet meer leverbaar.

“In zijn tien romans laat Gurnah compromisloos en meedogenloos de gevolgen van het kolonialisme zien en het effect dat dat heeft op ontwortelde en gemigreerde mensen,” aldus Olsson. Hij toont de kloof tussen culturen en continenten, door personages en het leven dat ze hebben achtergelaten en het leven dat ze tegemoet gaan. Een leven van racisme en vooroordelen.”

Een leven ook waarin mensen zich tot stilzwijgen voelen gedwongen over hun achtergrond. “Gurnahs blik is gedesillusioneerd en vaak streng; hij kiest niet voor makkelijke oplossingen. Hij is een observator met compassie voor het menselijk lot.”

Gurnah ontvangt een bedrag van 10 miljoen Zweedse kroon, omgerekend zo’n 985.000 euro. Zijn recente voorgangers waren de Amerikaanse dichter Louise Glück, onlangs in het Nederlands vertaald door dichter Radna Fabias, en de Oostenrijkse auteur Peter Handke. De Nobelprijs van 2018 werd aanvankelijk niet uitgereikt door een misbruikschandaal waarbij de Zweedse Academie zwaar aan prestige heeft ingeboet, maar ging een jaar later alsnog naar de Poolse Olga Tokarczuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden