PlusSpecial KunstRAI 2021

ABC voor de beginnende kunstkoper

Weinig dingen geven zoveel voldoening als het kopen van kunst. Maar de kunstmarkt is veelvormig en niet altijd even overzichtelijk. Deze 26 lemma’s geven de beginnende kunstkoper wat houvast.

null Beeld Olf de Bruin
Beeld Olf de Bruin

Afmetingen

Wanden op een kunstbeurs zijn doorgaans hoger dan doorsnee plafonds volgens het Bouwbesluit. Je kunt je dus makkelijk verkijken op de grootte van een schilderij of foto. Vraag de galeriehouder daarom naar de afmetingen en plak desnoods thuis het oppervlak met kranten op de muur zodat je een idee hebt hoe het kunstwerk zich verhoudt tot de woonkamer. Ook niet onbelangrijk: het werk moet door de voordeur passen.

Bedenktijd

Liefde op het eerste gezicht is mooi, maar soms is het beter een nachtje te slapen over een aankoopbeslissing. Als het werk de volgende ochtend nog steeds door je hoofd spookt, is het een blijvertje. Om er zeker van te zijn dat het er dan nog is, kun je een optie nemen.

Collectioneur

Sommigen noemen zich al collectioneur met tien werken aan de wand, anderen schrikken terug voor die term, ook al hebben ze meer kunst in huis dan ze ooit kunnen ophangen. Wat deze verzamelaars gemeen hebben is de honger naar meer.

Durf

De beste kunstaankopen zijn de werken waarvan je in eerste instantie niet helemaal zeker weet wat je er goed aan vindt. Daar blijf je naar kijken en nieuwe dingen in ontdekken. Durf kan soms een misser opleveren, maar veel vaker langdurig plezier.

Editie

Grafiek, fotografie maar ook werk in andere media wordt vaak geproduceerd als een serie identieke of gelijkwaardige exemplaren. Dat kunnen er 3 of 5, maar ook 200 zijn, exclusief de artist proofs (AP) die de kunstenaar achterhoudt voor eigen gebruik. Hoe lager de oplage, hoe duurder het werk doorgaans is. Soms gaat de prijs omhoog naarmate er minder nummers van een editie over zijn.

Fotografie

Pas in de jaren tachtig werd fotografie breed erkend als kunst. Sindsdien zijn gespecialiseerde musea, galeries en beurzen opgericht en is het medium door zijn laagdrempeligheid populair onder beginnende verzamelaars.

Grafiek

Voor grafiek – ook wel prentkunst genoemd – maakt de kunstenaar gebruik van druktechnieken om werk in oplage te maken. Etsen worden al gemaakt sinds de vroege 16de eeuw. Recentere technieken zijn houtsneden en -gravures, zeefdruk en linosnede. Prenten kunnen op zichzelf staande werken zijn, of onderdeel van een grafiekmap.

Handtekening

Een kunstwerk gaat vaak vergezeld van een authenticiteitscertificaat. Veel belangrijker echter is de handtekening van de maker. Die kan staan in de marge van de afbeelding, en zit bij ingelijst werk soms verborgen onder het passe-partout. De achterkant van het werk is ook een geëigende plek voor zo’n essentiële krabbel.

Instagram

Instagram is populair als virtuele kunstetalage en een goede plek om nieuw werk te spotten. Bedenk wel dat kunst in gefotografeerde vorm anders is dan het ‘echte ding’. Sommige goede kunst laat zich lastig vastleggen, terwijl bepaalde middelmatige kunst al snel een aantrekkelijk plaatje oplevert.

Jong

Een bescheiden budget maar toch op zoek naar een kunstwerk van enig formaat? Koop jong. De prijzen van beginnende kunstenaars liggen relatief laag. Het risico bestaat dat zo’n maker vervolgens een compleet andere weg inslaat of er misschien zelfs helemaal mee stopt, maar hoe leuk is het om later te kunnen constateren dat je tot de vroegste kopers van een gevestigde ster behoorde?

KunstKoop

Niet iedereen heeft een spaarpotje voor kunstaankopen. De KunstKoop van het Mondriaan Fonds biedt uitkomst met een renteloze lening voor een bedrag van minimaal €250 en maximaal €7500. Afbetalen in 36 maandelijkse termijnen.

Lijst

Een goede lijst beschermt een kunstwerk niet alleen, maar voegt er ook iets aan toe. Voor de gemiddelde foto of prent volstaat een standaard product – blank hout is vaak het beste. Voor kostbare kunst is advies op maat gewenst van specialisten als Mertens Frames of Profilex. Het loont altijd te investeren in museumglas dat schadelijk uv-licht filtert en liefst ook ontspiegeld is.

Multimediaal

Kunstenaars combineren steeds vaker verschillende technieken en media binnen één kunstwerk. Lastig te ­benoemen, maar vaak erg spannend. Die verschillende ingrediënten bieden ook meerdere ‘ingangen’ om de creatie te begrijpen.

Neostijlen

Sinds de postmoderne jaren negentig is het citeren en imiteren van vroegere stijlen en stromingen gemeengoed. Als het met een inhoudelijke bedoeling is, wordt vaak gesproken van appropriation, oftewel toe-eigening. Simpelweg kopiëren resulteert in epigonisme: na-aapkunst die doet verlangen naar het origineel.

Opbergen

Door regelmatig kunstwerken op andere plekken en in wisselende constellaties te hangen, blijf je er nieuwe dingen in zien. Soms moet je een werk even opbergen om het daarna weer echt te kunnen waarderen. Voor foto’s, tekeningen en andere lichtgevoelige media is zo’n periodieke pauze sowieso raadzaam. Zorg ervoor dat de kunst altijd goed is ingepakt met bubbeltjesplastic, of op een stukje schuimrubber staat.

Primaire markt

Op hedendaagse kunstbeurzen en in galeries wordt vooral kunst gepresenteerd die rechtstreeks uit het atelier komt. Wie hier koopt, is de eerste eigenaar. Dit circuit heet dan ook de primaire markt. Veilingen en kunsthandels vormen de secundaire markt, waar de kunst al door verscheidene handen is gegaan.

Quotiënt (creatief)

Naast het intelligentiequotiënt (IQ) en emotioneel quotiënt (EQ) wordt steeds vaker gesproken over het creatief quotiënt (CQ): het creatief vermogen om onverwachte verbindingen te leggen. Kunstenaars zijn specialisten hierin, maar ook leven met kunst verhoogt het CQ. Constante interactie met de belevingswereld van een ander opent de geest en bevordert intellectuele lenigheid.

Reproductie

De meeste kunstliefhebbers beginnen met een poster van Dalí of Monet aan de wand. Zo’n reproductie van een meesterwerk valt echter in het niet bij een echt schilderij van een onbekende maker. Je voelt de authenticiteit. Pas op bij online kunstkoop: sommige sites bieden reproducties aan als de real deal.

Schoonmaken

Een nat doekje of een paar druppels schoonmaakmiddel kunnen een kunstwerk onherstelbaar beschadigen. Afstoffen van lijsten is geen probleem, maar poetsen met Glassex is vragen om problemen. Ingehuurde schoonmaakkrachten moeten goed worden geïnstrueerd over de omgang met kunst. In het geval van ingewikkelde sculpturen of atypische materialen, altijd even contact opnemen met de kunstenaar of de galerie.

Taxatie

Voor veel hedendaagse kunst geldt: zodra het de galerie verlaat is het financieel niets waard, omdat er geen secundaire markt voor bestaat. Toch heeft het soms zin kunstbezit te laten taxeren, bijvoorbeeld in het geval van overerving of een bruikleenoverkomst met een museum.

Unica

Het tegendeel van een editie is een uniek werk. Schilde­rijen zijn vrijwel altijd unica, maar het komt ook voor dat er van een foto of een videofilm slechts één exemplaar bestaat. Schaarste beïnvloedt de prijs en het zal niet verbazen dat unica duurder zijn dan werk in oplage.

Verzekering

Kunst wordt niet gedekt door de meeste inboedelverzekeringen. Je krijgt bij brand in ieder geval niet het aankoopbedrag terug. Er zijn gespecialiseerde verzekeringen van bijvoorbeeld ASA of Hiscox, maar die vragen om taxatierapporten en een bepaald niveau van beveiliging.

Wallpower

Sommige werken hebben het, andere niet: de kracht om de sfeer van een hele kamer te bepalen. Amerikanen noemen het wallpower en associëren het vaak met grote formaten. Maar ook kleine doeken kunnen knallen, en dan is wallpower nog indrukwekkender.

X (vermenigvuldiging)

Prijsbepaling in de kunstsector is soms lastig te doorgronden, maar voor tweedimensionaal werk bestaat een vuistregel. Tel de centimeters lengte en breedte van bijvoorbeeld een schilderij bij elkaar op en vermenigvuldig het met een factor. De hoogte van die factor weerspiegelt de status van de maker, die wordt bepaald door opleiding en tentoonstellingsgeschiedenis. Een academieverlater heeft factor 4-6, een gerenommeerd veteraan 25.

Young Collectors Circle

Vanaf het begin van deze eeuw zijn clubs voor beginnende verzamelaars opgericht. De meest actieve van dit moment is Young Collectors Circle. Leden bezoeken samen veilinghuizen, ateliers en beurzen. Ze krijgen advies en informatie van experts en delen onderling ervaringen uit.

Zelf

Van sommige verzamelaars wordt gezegd dat ze ‘kopen met de oren’ en blindelings hun adviseurs volgen. Expertise inwinnen is natuurlijk altijd goed, maar zelf ontdekken en beslissen geeft de grootste kick.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden