PlusBeeldspraak

9/11 leek wel een film, maar er was geen film die erop leek

Twintig jaar na de terreuraanslagen van 11 september 2001 worden er nog steeds films over 9/11 gemaakt.

(vlnr) Kumar Patel (Kal Penn), George W. Bush (James Adomian) en Harold Lee (John Cho) in Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay.  Beeld Alamy Stock Photo
(vlnr) Kumar Patel (Kal Penn), George W. Bush (James Adomian) en Harold Lee (John Cho) in Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay.Beeld Alamy Stock Photo

Het is het einde van een tijdperk. De Amerikanen zijn uit Afghanistan vertrokken, vlak voor de twintigste herdenking van de terreuraanslagen van 9/11 die in 2001 tot de omstreden ‘War on Terror’ hebben geleid. Voor een ­moment van bezinning gaat er niets boven troostrijke ­muziek, maar in dit geval is er ook een onafzienbare reeks documentaires en speelfilms beschikbaar. Dat wekt geen verbazing, want als er destijds iets over het unieke karakter van de aanslagen werd opgemerkt, was het dit: het lijkt wel een film.

Het was inderdaad een angstaanjagend spektakel, maar ik vroeg me steeds af welke film die opgewonden nieuwslezers en commentatoren in hun hoofd hadden. Het leek wel een film, maar er was geen film die erop leek. Roland Emmerich was de grote sloper van New York (en het Witte Huis) met zijn uforampenfilm Independence Day (1996), maar voor gelazer met de Twin Towers waren we aangewezen op de verkeerde King Kong en op John Carpenters ­Escape from New York. De reuzenaap viel in zijn minst ­memorabele film uit 1976 vanaf het dak van een van de ­torens te pletter.

In Carpenters sciencefictionfilm is Manhattan een afgegrendelde megabajes en landt de held met een zweefvliegtuig op het dak van een van de torens. De door Kurt Russell vertolkte Snake Plissken dringt de wetteloze puinhopen van de metropool binnen omdat er een gekaapt vliegtuig is neergestort. Volgens zijn opdrachtgever ligt het lot van de vrije wereld in Plisskens handen, want de president was aan boord. Snake reageert snedig: “De president van wat?”

Die zit.

Een vlieg op zijn bureau

Escape from New York verscheen in 1981 en speelt zich af in een dystopisch 1997. Maar het zwartgallige scenario weerspiegelt het hardvochtige tijdperk van president Ronald Reagan. Door de aanslagen van 9/11 raakte de film verbonden met het presidentschap van George W. Bush. Die was aanvankelijk ook een ‘president van wat?’ Tot hij op de elfde september in de Oval Office een vlieg doodsloeg.

Dat zien we in de nieuwe documentaire 9/11: Inside the President’s War Room, waarin Bush in de chaos van de aanslagen een dag lang van hot naar her wordt gevlogen voor hij in de avond vanuit het Witte Huis de natie kan toespreken. Vlak voor de live-uitzending landt er een vlieg op zijn ­bureau. En dan is het: pats!

De coproductie van BBC en Apple TV+ voegt niets ­wereldschokkends toe aan de bekende feiten, maar de ­details kleuren de man. Bush werd in de loop van de dag steeds bozer. Hij zon op wraak. Na de vlieg moest het gajes eraan geloven. En iedereen die het gajes onderdak of hulp verschafte. De speech introduceerde de reikwijdte van de ‘War on Terror’ en daarmee is de documentaire afgelopen. Maar die oorlog moest nog beginnen en zou ethische, ­morele en geografische grenzen overschrijden. Zo werd Bush zelf een monster.

Maar tegenwoordig is hij een lieve zondagsschilder en een fijne vent. Want eigenlijk lag het allemaal aan vicepresident Dick Cheney. En het kan altijd erger: na vier jaar Trump leek Bush de kwaadste niet. Hij verloor zijn klauwen al in 2008, toen zijn dubbelganger in Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay opdook om de helden presidentiële gratie te verlenen.

In het platvloerse vervolg op de bijzonder geestige multicultikomedie Harold & Kumar Go to White Castle (2004) worden de immigrantenzonen naar het strafkamp op ­Cuba verbannen, omdat ze in het vliegtuig naar Amsterdam een waterpijp proberen te roken en voor terroristen worden aangezien. Na een malle ontsnapping belanden ze op de ranch van George W. Bush, die net als Kumar een vadercomplex heeft en wiet rookt om te ontspannen. Vooral wanneer Dick Cheney in de buurt is, want ‘die gast is doodeng’.

De vicepresident kreeg in Oliver Stones Bushfilmbiografie W. (2008) ook alle krediet voor de excessen van de ‘War on Terror’. Adam McKay deed daar met Vice (2018) nog een flinke schep bovenop. Bush liet zich in hun ogen manipuleren door een doortrapte machtspoliticus die bij de aanslagen zijn kans schoon zag. Filmmakers kunnen de feiten scherp en amusant naar hun hand zetten. Maar ze moeten oppassen dat ze niet als King Kong van de Twin Towers ­lazeren.

Dat lot leek Spike Lee beschoren toen hij in het slotdeel van zijn nieuwe documentaireserie NYC Epicenters 9/11 –> 2021½ complotdenkers over geplande springstofdetonatie in de torens aan het woord liet. Daar kwam heibel van, waarop Lee zijn hbo-serie over de aanslagen en de covidcrisis aanpaste. Dat is allicht koren op de molen van complotdenkers.

Is dit het einde van een tijdperk? We zijn er nog lang niet klaar mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden