Achtergrond

75 jaar Arbeidsvitaminen: Soundtrack van de werkvloer

Arbeidsvitaminen - het oudste, landelijk uitgezonden, radioprogramma ter wereld – wordt vrijdag 75 jaar. Op zoek naar het geheim van driekwart eeuw verzoekplaten van stukadoorsbedrijven, kassenbouwers en personeelsadministraties.

Gerard Ekdom dinsdag tijdens de uitzending van Arbeidsvitaminen in de 3FM studio in Hilversum.  Beeld ADN Beeldredactie
Gerard Ekdom dinsdag tijdens de uitzending van Arbeidsvitaminen in de 3FM studio in Hilversum.Beeld ADN Beeldredactie

Aanvankelijk vond het ‘chique’ smaldeel van de Avro het radioprogramma maar niets, weet presentator Hans Schiffers (60). “Je oor zó lenen aan de mensen, dat kon toch eigenlijk niet,’ vonden ze daar. Maar ja, de Arbeidsvitaminen waren toen al zo’n succes dat ze simpelweg niet weggedaan konden worden.” Er waren meer bedreigingen – het succes van Giel Beelens ochtendshow op 3FM kostte het programma begin deze eeuw een uur zendtijd – maar Arbeidsvitaminen overleefde altijd. Sinds 2010 te horen op Radio 5, bereikt het programma vrijdag de gezegende leeftijd van 75 jaar.

Sinds 2006 is er een notering in het Guinness Book of Records als langstlopende landelijke radioprogramma ter wereld. Het woord ‘arbeidsvitaminen’ haalde de Van Dale. En al die jaren is de formule ongewijzigd. Het begon op 19 februari 1946 met verzoekplaten van werkend en destijds herrijzend Nederland, geïnspireerd op Music While You Work van de BBC, dat was opgezet om moraal in oorlogstijd op te vijzelen.

Waar dat programma de tand des tijds niet doorstond en ook de transistorradio inmiddels is verstomd, schalt Arbeidsvitaminen nog steeds over de radiogolven. Wie inschakelt, hoort nog altijd de favoriete platen van een stukadoorsbedrijf uit Nunspeet, een zangkoor uit Dedemsvaart of een kassenbouwer uit De Lier.

En dat zijn nooit moeilijke platen of ruwe diamanten. Nee, het zijn zoals oud-presentator (2001-2010) Gerard Ekdom het omschrijft ‘liedjes die samen het algoritme van een werkdag vormen’ en drijven op herkenbaarheid. “Mensen willen in de eerste uren op de zaak niet te veel verrast worden en vooral meezingen.”

De luisteraar bediend

Oud-samensteller en presentator (2010-2016) Jan Steeman zegt: ‘Een goede Arbeidsvitaminensong is geschikt om in de fabriek een boutje aan een moertje en schroefje aan een nippeltje te draaien. Je krijgt er goede zin van, maar de muziek biedt ook de mogelijkheid tijdens het werk de gedachten even te laten varen: waar gaan we dit jaar op vakantie? Zal ik die nieuwe auto kopen?’ Je kunt het oppervlakkig noemen, maar je kunt ook zeggen: je bedient de luisteraar perfect op maat.”

Voor die lopendebandsoundtrack vormden in de loop der jaren wel andere platen de ideale bouwstenen. In de jaren van wederopbouw daverde er nog regelmatig marsmuziek door de ether als stimulans tijdens de werkdag. Later kwamen de vitamineninjecties van Bryan Adams, U2 of Michael Jackson.

En van Meatloaf natuurlijk, zegt Ekdom. ­“Paradise by the Dashboard Light. Die plaat stond bijna op elk ingestuurd lijstje. We besloten op een gegeven moment dat hij hooguit eens in de twee weken op de radio mocht komen. Het mocht ook weer niet te voorspelbaar worden.”

Dat de muziekkeuze direct van de werkvloer komt en daardoor niet voldoet aan alle standaard radiowetten is juist de kracht, vindt Schiffers. “Je hoort soms spuuglelijke platen, maar weet altijd zeker: hierna komt er weer iets dat ik mooi vind. Er is al zoveel invloed van smaak­politie of luisteraarsonderzoek op de radio. ­Vorige week draaide ik Zijn het je ogen van Koos Alberts. Geweldig, die goedkope jarentachtigsynthesizer. Zo’n guilty pleasure hoor je bijna alleen nog bij ons.”

Opgeruimd en zorgeloos

In de jaren zestig en zeventig vervulde bijvoorbeeld Peter (Ja dat is Peter) van Sweet Sixteen die functie. Steevast aangevraagd om een Peter op de werkvloer te plagen. Daarna kwam Du (‘Duuuuuuuuu’) van Peter Maffay. En Jan Steeman noemt ook Johan Verminnen met ’k Voel me goed. “Dat liedje is in 1981 dankzij de vele aanvragen een hit geworden. Blij, opgeruimd en zorgeloos is het; dat paste precies bij ons.”

In die jaren, de tijd dat Hilversum 3 van elke steiger klonk, had het programma miljoenen luisteraars. Steeman herinnert zich ‘marktaandelen van wel 50 procent’. “Het was eigenlijk altijd het bestbeluisterde programma van de zender,” weet hij. “Omroepbazen zouden wel gek zijn het te schrappen. Ondanks die inmiddels misschien wat ouderwets klinkende titel.”

Gerard Ekdom opperde in zijn eerste jaren als gastheer dat nadenken over een nieuwe naam misschien een goed idee zou zijn. “Ik was een jonge hond van 23 jaar, beschouwde de presentatie als een eer, maar wilde ook mijn stempel op het programma drukken. Maar Jan Steeman was toen de baas en was heel beslist: ‘Niet wisselen, die naam. Die is goud waard.’ Hij had gelijk. Ik leerde dat je bij Arbeidsvitaminen helemaal in dienst van de muziek staat.”

Tijdens het oppassen

Uiteraard, niet alles bleef bij het oude. De speellijst van de show, in de jaren negentig nog in­tegraal afgedrukt in elke omroepbode, is nu online te vinden. En het programma verhuisde met de ouder wordende luisteraars mee. Eerst naar Radio 2, daarna naar Radio 5, waar de vaak gepensioneerde luisteraars de vitaminen gebruiken tijdens het oppassen op hun kleinkinderen. Het motto van het programma groeide met de AOW-leeftijd mee en luidt nu: ‘Muziek die altijd gewerkt heeft’.

Maar, zeggen de drie presentatoren: met een andere muzikale invulling zou Arbeidsvitaminen ook weer jongeren aanspreken. Als de speellijst maar leunt op de vormende jaren van de luisteraar. En die naam? Gaat de millennial ook nog ‘aan de arbeid’? Steeman: “Die moet je koesteren! Misschien krijgt hij een campfunctie. Maar de formule kan zeker nog 75 jaar mee.”

AvroTros viert de verjaardag van Arbeidsvitaminen op NPO Radio 5 vanaf maandag een week lang met verzoekplaten en op vrijdag met optredens van onder anderen George Baker en Peter Koelewijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden