Plus Achtergrond

50 jaar Turks fruit: ‘Vóór Wolkers werd in romans niet gelikt’

Fotosessie uit juli 1972 met Jan Wolkers en de hoofdrolspelers Monique van de Ven en Rutger Hauer. Beeld Dick Coersen/ANP

Het boek dat een halve eeuw geleden tot ophef en een beroemde film leidde, heeft nu een tweeluik op NTR. Van de documentaire 50 jaar Turks fruit is vanavond het eerste deel te zien, over de roman. 

‘Ik was aardig in de rotzooi terechtgekomen nadat ze bij me weggegaan was. Ik werkte niet meer, ik at niet meer. Ik lag de hele dag tussen mijn vuile lakens en plakte foto’s en naaktfoto’s van haar vlak bij mijn gezicht zodat ik op den duur haar dik onder de rimmel zittende oogharen dacht te zien bewegen als ik me aftrok.’

Dat zijn de beginzinnen van Turks fruit, de roman van Jan Wolkers (1925-2007) uit november 1969. Het boek over de destructieve liefde tussen een naamloze beeldhouwer en Olga deed meteen veel stof opwaaien, vanwege de expliciete seksscènes en het onverbloemde taalgebruik (veel ‘schuttingwoorden’.)

Vijftig jaar na de verschijning heeft de NTR een tweedelige documentaire gemaakt. In het deel van woensdagavond staat het boek centraal, in de tweede uitzending, op 13 november, gaat het over de film Turks fruit. Met het droomduo Monique van de Ven en Rutger Hauer staat de film uit 1973 nog steeds te boek als de best bezochte Nederlandse film aller tijden.

Het leven van Wolkers

Arnon Grunberg – Wolkers nam in april 1997 het eerste exemplaar van zijn tweede roman Figuranten in ontvangst – neemt de kijker vanavond mee naar plekken die centraal stonden in het leven van Wolkers, en die verbonden zijn met Turks fruit: Amsterdam, Texel, de plekken waar beelden van Wolkers staan.

We zien schrijvers, hoogleraren, echtgenote Karina Wolkers, biograaf Onno Blom, een minister (van OCW), vrienden die vertellen wat Turks fruit voor hen, de literatuur en ook de seksuele moraal heeft betekend.

Maarten van Rossem schiet vol bij de passage over het vrijlaten van een meeuw, schrijver Maartje Wortel werd door het lezen van Turks fruit verliefd op Jan Wolkers en is dat nog steeds, en hoogleraar genderstudies Maaike Meijer memoreert dat de hoofdpersoon die Olga ‘likte’ een bijzonderheid was, want ‘in de hele literatuurgeschiedenis voor Wolkers was er nog echt geen man geweest die likte, dat deden ze gewoon niet’.

Ook wordt uitgebreid stilgestaan bij het biografische gehalte van Turks fruit. Wolkers gebruikte alles uit zijn leven, maar het personage Olga is, zoals we van Karina Wolkers en Blom horen, niet gebaseerd op een werkelijk bestaande vrouw. Interessant om te weten te komen hoe Wolkers Olga concipieerde en hoe de dood van zijn dochtertje Eva – haar naam nam Wolkers nooit meer in zijn mond – doorspeelde in Turks fruit, en terugkomt in de beelden die Grunberg laat zien.

Tragische liefde

Mooi is het ook Wolkers zelf te zien, die met luide stem kenbaar maakt gewoon ‘volkswoorden’ te hebben gebruikt in zijn roman. Dus waar maakte iedereen zich zo druk over?

In het tweede deel van 50 jaar Turks fruit draait het om de film van Paul Verhoeven uit 1973. Ook nu weer veel gepraat over seks en het explicite taalgebruik, en over #MeToo. Verteller Grunberg verhaalt over het Vrouwen Bevrijdingsfront dat voor Tuschinski demonstreerde tegen de seksuele, vrouwonvriendelijke strapatsen van hoofdpersoon Erik (in de film heeft de beeldhouwer wel een naam).

Regisseur Martin Koolhoven benadrukt dat het om film gaat (‘Het is een karakter! Het is niet echt’), en Monique van de Ven hoopt dat we niet te rigide en frigide worden als het om seksualiteit gaat. Arnon Grunberg raadt ons ten slotte een tragische liefde aan, omdat we anders in het leven toch echt iets gemist hebben.

Wat beklijft zijn de filmbeelden. Wolkers schreef volgens Verhoeven een meesterwerk, Verhoeven maakte, volgens Wolkers, ‘bijna’ een meesterwerk.

50 jaar Turks fruit (NTR). Woensdag 6 en 13 november, 20.25 uur, NPO 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden