PlusAchtergrond

50 jaar Plastic Ono Band: de vruchten van John Lennons schreeuwtherapie

Het is ruim vijftig jaar geleden dat John Lennons solodebuut Plastic Ono Band verscheen. Dat jubileum wordt gevierd met een zeer uitgebreide cd-box.

John Lennon en Yoko Ono in 1970, het jaar dat ze ieder een album uitbrachten met de Plastic Ono Band. Beeld Richard DiLello
John Lennon en Yoko Ono in 1970, het jaar dat ze ieder een album uitbrachten met de Plastic Ono Band.Beeld Richard DiLello

Schreeuwtherapie, groot in de jaren zeventig, wordt daar vandaag de dag nog aan gedaan? Jawel, toen rapper Kanye West een paar jaar geleden een ernstige zenuwinzinking had, regelde echtgenote Kim Kardashian een schreeuwtherapeut voor hem.

Of het hem geholpen heeft, is niet duidelijk. Duidelijk is wel dat de therapie bij Kanye West geen muzikale gevolgen had. Hoe anders was dat bij John Lennon, die in 1970 een zeer uitgebreide schreeuwtherapie onderging en de aldus verkregen inzichten en ervaringen verwerkte in zijn aan het eind van dat jaar verschenen solo­album Plastic Ono Band.

Schreeuwtherapie, officieel primal therapy geheten, gaat er – héél kort door de bocht – van uit dat je je van jeugdtrauma’s kunt verlossen door te schreeuwen en te krijsen als een pasgeboren kind. John Lennon en echtgenote Yoko Ono gingen er in 1970 over te rade bij Arthur Janov, de grondlegger van de primal therapy en schrijver van het wetenschappelijk nogal omstreden boek Primal Scream. Janov maakte werk van Lennon, die hij de meest getroebleerde geest noemde die hij ooit had ontmoet.

Afwezige moeder

Eerst ging Lennon vier weken bij Janov in therapie in Londen, daarna volgden nog eens vier maanden in Los Angeles, waar de Amerikaanse psycholoog woonde. Janov had nog wel even door willen gaan (waarbij volgens cynici Lennons welgevulde portemonnee een belangrijke rol speelde). Lennon vond het mooi geweest en trok zich terug in de Abbey Roadstudio, om daar het album op te nemen waarvan goed valt te verdedigen dat het niet alleen zijn beste soloalbum is, maar sowieso het beste soloalbum van een (voormalig) lid van The Beatles.

De schreeuwtherapie laat zich het best afhoren aan openingsnummer Mother, dat begint met het (vertraagde) geluid van begrafenisklokken. ‘Mother/ You had me/ But I never had you’, zingt Lennon dan. Ja, daar wordt een jeugdtrauma blootgelegd. John Lennon werd niet opgevoed door zijn moeder Julia, maar door zijn tante Mimi. En net toen hij op zijn zeventiende weer meer contact met zijn moeder begon te krijgen, werd ze doodgereden door een auto. Vader Alfred speelde sinds hij Julia had verlaten nooit een rol van betekenis in Lennons leven.

Zo diep als Lennon in Mother laten popmuzikanten zich zelden in de ziel kijken. Aan het einde van het nummer schreeuwzingt hij het vele malen uit: ‘Mama don’t go/ Daddy come home’. En bijna aan het einde van het album is er God, ook zo’n nummer dat er diep inhakt. Hij gelooft helemaal nergens meer in, zingt Lennon in het nummer. Niet in de Bijbel, niet in Kennedy, niet in Jezus, niet in Boeddha, niet in Elvis, niet in Zimmerman (Bob Dylan) en zeker ook niet meer in de uiteengevallen Beatles. De fans die nog meenden dat het wel goed zou komen met de groep, werd door Lennon iedere hoop ontnomen: ‘The dream is over.’

Sgt Lennon

Mother en God zijn de emotionele uitschieters op Plastic Ono Band, dat ook de klassieker Working Class Hero bevat. Er staan ook lichtere, ­romantische songs op, maar de toon is vooral serieus en donker. En tegenover de rijk gearrangeerde muziek van The Beatles staat het spaarzame geluid van Lennons solodebuut.

Lennon was heel tevreden over de eind 1970 verschenen plaat die hij, refererend aan het Beatlesmeesterstuk Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band, gekscherend Sgt. Lennon noemde. Critici en publiek gaven zich niet meteen gewonnen, maar in Nederland haalde Plastic Ono Band in 1971 de eerste plaats van de albumlijst.

Het vijftigjarig bestaan van Plastic Ono Band wordt gevierd met het verschijnen van een zes cd’s en twee blu-rays bevattende box, goed voor elf uur muziek. Er zitten ook twee ansichtkaarten, een poster en een hardcoverboek van 136 pagina’s in. De doorsneefan heeft waarschijnlijk genoeg aan de nu ook uitgebrachte dubbel-cd van Plastic Ono Band, met op de ene cd het album in een nieuwe mix en op de andere restmateriaal, maar voor de echte Beatles/Lennonvorsers heeft de box veel te bieden.

Bij zo ongeveer alles wat er gebeurde tijdens de werkzaamheden in Abbey Road stond de bandrecorder aan. Dat leverde een schat aan restmateriaal op. Heel leuk is de cd met jams. We horen Lennon en de muzikanten (vooral Ringo Starr en bassist Klaus Voormann ) onbekommerd songs van anderen uitvoeren. Fats Domino, Chuck Berry, Elvis, dat werk. Maar er is zowaar ook een instrumentale uitvoering van Get Back van The Beatles.

Verwijzing

Leuk is ook de cd met zogeheten evolution mixes, waarop valt te volgen hoe songs tot stand zijn gekomen. Lennon lult er flink op los, maar de grappenmakerij die we kennen van soortgelijke opnames van The Beatles blijft grotendeels achterwege. Tijdens een kort overleg zegt hij wel: ‘Whenever in doubt mother Mary comes to you’ – een verwijzing naar Let it Be van The Beatles. Producer Phil Spector lijkt afwezig (die hield zich vooral met de eindmixen bezig), heel aanwezig is daarentegen Yoko Ono.

Over Ono gesproken. Het album Plastic Ono Band heet officieel Lennon/Plastic Ono Band. Tegelijkertijd verscheen in december 1970 Ono/Plastic Ono Band, het solodebuut van Yoko, dat in een vrijwel identieke hoes was gestoken. Je ziet en zeker hoort die plaat (met hoogst experimentele muziek) vrijwel nooit meer. In de luxe editie van de Lennon-box zijn er ‘live sessions’ van te vinden op een van de blue-rays.

John Lennon: John Lennon/Plastic Ono Band – The Ultimate Collection (Universal)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden