Plus

25 jaar na de eerste sms zijn CU en wtf heel gewoon

Al versturen we veel minder sms'jes dan vroeger, onze schrijftaal is er ingrijpend door veranderd. 'De duimen gaan altijd langzamer dan hoe je zou praten.'

Beeld Laura van der Bijl

Ltr in plaats van later. CU, yolo en OMG. Sommigen noemen het taalverloedering. Maar daar is Hans Bennis, algemeen secretaris van de Taalunie, het niet mee eens.

Hij noemt de afkortingen waarvan onze sms'jes en appjes vergeven zijn juist een verrijking. "Dit toont de creativiteit van de schrijftaal. Het is een heel dynamisch systeem, dat niet aan grammaticale regels hoeft te voldoen. Ik ben blij dat ik me hier namens de Taalunie niet mee hoef te bemoeien."

Hans Bennis schreef het boek Korterlands, over afkortingen in de Nederlandse taal. Zijn onderzoek begon in de jaren negentig, toen hij zag hoeveel afkortingen zijn dochters gebruikten bij het chatprogramma MSN.

De sms is gebonden aan een maximum van 160 tekens. "Zeker in het begin was er een ruimte­beperking en een schrijfbeperking," zegt Bennis (66).

"Sms-taal werd meer een geschreven gesproken taal dan een keurig geschreven taal. Je duimen gaan altijd langzamer dan hoe je zou praten. Dus werd het handig om afkortingen te gebruiken: minder aanslagen, minder ruimte."

Duur perkament
In de middeleeuwen ging het eigenlijk net zo: perkament was duur en de boekdrukkunst was nog niet uitgevonden, dus moest elke bijbel met de hand worden overgeschreven.

Een nogal tijdrovend klusje, dus omwille van het tempo en uit zuinigheid ontstond een heel systeem van afkortingen in officiële bijbelteksten: vrou met een streepje erboven stond voor vrouwen, co met een streepje erboven betekende koning; r, was ridder, m, was maar.

En in de jaren vijftig van de vorige eeuw gebruikten marconisten afkortingen binnen morse, dat met verschillende piepjes per letter een vrij omslachtig systeem was. Collega-marconisten schreven elkaar al CU in plaats van 'see you'.

Altijd begrijpelijk
Afkortingen in sms-taal zijn dus niet bijzonder als principe, maar wel in de frequentie - met OMG en wtf als grote winnaars. Vaak wordt het 'medeklinkerprincipe' toegepast: het weglaten van alle klinkers: ltr in plaats van later. Blijft altijd begrijpelijk. Daarnaast zijn er de letterwoorden, zoals ff en btje. CU (see you) valt ook in die categorie.

Verder is de wereld van afkortingen betrekkelijk anarchistisch: er ligt geen strak principe ten grondslag aan de code. Bennis: "Ik heb er erg aan moeten wennen. BTW (by the way) was voor mij een financieel begrip, bijvoorbeeld. Dat moet je echt weten. Andere afkortingen, zoals tx (thanks) zijn weer makkelijker te herleiden."

Onze spreektaal is er nauwelijks door beïnvloed. Afkortingen uitspreken heeft weinig zin - dat levert geen tijdswinst op. Yolo (you only live once) is een uitzondering, ingeburgerd geraakt als zelfstandig woord.

En dat gvd vaak in deze vorm wordt uitgesproken, heeft er vooral mee te maken dat mensen dit een net iets acceptabelere vloek vinden dan de volledige versie.

Opmerkelijk: op Twitter, toch ook beperkt in ruimte, wordt veel minder afgekort. "Dat komt doordat het groepstaal is: wie erbuiten valt, zal die niet meteen begrijpen. Twitter heeft een veel groter publiek. Ik leerde dat mb een afkorting is van mooiboy, Surinaamse straattaal voor mooie jongen. Als ik mijn vrouw dat zou sms'en, zou ze dat niet snappen."

Voor webwinkels en Amber Alert

Voor landen die behept zijn met het sinterklaasfeest lijkt het wat vroeg in het jaar, maar op 3 december 1992 sms'te programmeur Neil Papworth toch echt 'Merry Christmas' naar zijn opdrachtgever Richard Jarvis, directeur van Vodafone in Groot-Brittannië.

Het was het allereerste sms'je dat werd verstuurd. In 1993 werd de sms voor het eerst commercieel toegepast, in Zweden, en klanten van het Finse Radiolinja konden als eersten sms'jes naar andere gebruikers sturen.

De basis was al gelegd in de jaren tachtig: als belangrijkste grondlegger worden de Fransman Bernard Ghillebaert, de latere baas van het telefoniebedrijf Orange, en de Duitser Friedhelm Hillebrand gezien. Zij waren ook degenen die bepaalden dat de maximale grootte van de sms 140 bytes moest zijn: 160 tekens.

Inmiddels is de rol van sms tussen personen vrijwel geheel overgenomen door iMessage van Apple en Whatsapp. Aan korte berichtjes valt nauwelijks nog te verdienen.

Zakelijk zijn sms-berichten niettemin een groeimarkt: zo haalde het Amsterdamse bedrijf Messagebird in oktober nog ruim 51 miljoen euro op bij investeerders. Het bedrijf, gevestigd in een garage in De Baarsjes, handelt voor webwinkels als Coolblue de berichtgeving over bestellingen af. In Nederland is het onder meer verantwoordelijk voor Amber Alert, de noodoproep bij vermiste kinderen.

Het grote verschil tussen sms en de andere chatdiensten: elke telefoon heeft dezelfde sms-functie. Dat maakt sms het meest betrouwbare communicatiemiddel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden