Plus Filmrecensie

1917 maakt de zinloosheid van oorlog invoelbaar

In 1917, gefilmd als één lang camerashot, maakt regisseur Sam Mendes de verschrikkingen én de zinloosheid van oorlog invoelbaar.

Beeld 1917

“Het mocht,” zei regisseur Sam Mendes (54) in de Amerikaanse pers, “geen gimmick worden. Mijn stellige overtuiging was dat deze methode zou helpen het verhaal beter te vertellen. Maar die keuze betekende wel dat we eindeloos moesten doorpraten over wat we zouden filmen. Veel langer dan ik ooit eerder in mijn loopbaan deed.”

Mendes wil er maar mee zeggen: de beslissing om zijn oorlogsepos 1917 in één doorlopend camerashot te draaien, is niet lichtvaardig genomen. Dat kon ook niet, want het besluit betekende een monumentale investering. Niet zozeer in financiën als wel in mankracht. Zes maanden ­repeteerden de twee hoofdrolspelers George MacKay en Dean-Charles Chapman voor hun acteerprestatie van ­marathonlengte.

Mendes deed ervaring op met de eenshotbenadering bij zijn regie van de recentste James Bondfilm Spectre. Die opende met een scène van één camerashot van 8 minuten, waarmee een spectaculaire achtervolging werd gevangen tijdens de Dag van de Doden in het oude centrum van Mexico-Stad.

Uiteindelijk pasten Mendes en zijn team in de twee uur van 1917 wel enkele digitale edits toe, maar die zijn zo klein dat de film werkelijk voelt als een realtime beleefd drama. De techniek blijkt allerminst een trucje voor filmfreaks, maar een waardevolle toevoeging aan het vertellen van dit Eerste Wereldoorlogdrama over heldenmoed, de verschrikkingen van de loopgraven en absolute zinloosheid van de strijd op de vierkante meter.

Telefoonlijnen

Het scenario van 1917 is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal waarin de grootvader van Mendes de hoofdpersoon is. Hij moest met gevaar voor eigen leven een briefje met een boodschap bij de aanvoerder van een Britse legeronderdeel afleveren.

Dezelfde taak krijgen de jonge korporaals William Schofield (MacKay) en Tom Blake (Chapman) in de Britse loopgraven in Noord-Frankrijk. Hun generaal (kleine rol voor Colin Firth, ook Benedict Cumberbatch heeft een rolletje) vertelt hen over de terugtrekking van de Duitse troepen, die zij al maanden als een dreigende buurmacht naast zich hebben gevoeld. Luchtfoto’s hebben uitgewezen dat de Duitsers hun posities hebben verlaten, maar de aanname van enkele Britse legerleiders dat dit het begin is van een vlucht of zelfs overgave blijkt verkeerd. Sterker: de Duitsers hergroeperen zich op een beter te verdedigen plek en hopen de Britse troepen tot een aanval te verleiden.

Dat blijkt precies het plan van een ander Britse bataljon van 1600 soldaten, onder hen de oudere broer van soldaat Blake. De troepen zullen worden afgeslacht in de hinderlaag als ze niet tijdig worden gesommeerd hun missie af te blazen. Alleen: alle telefoonlijnen zijn door de strijd afgesneden. De informatie moet door boodschappers worden overgebracht. Een duo vlugge soldaten moet het doen – en wel zo snel mogelijk.

Het is het begin van een adrenalinetrip langs alle gruwelen van de Eerste Wereldoorlog. De gekozen filmmethode laat ons de voettocht  van de soldaten meebeleven alsof we naast hen lopen langs kilometers prikkeldraad, mortierkraters, drijvende lijken, verlaten loopgraven en geweervuur. Elke ademstoot is hoorbaar. Of we blikken over de schouders van de jongemannen naar de onheilspellende horizon van een brandende stad of we lezen in hun angstige blik welke verschrikking zich voor hen ontrolt.

Gedurfd is de keuze om een van de belangrijke plotwendingen buiten beeld te laten plaatsvinden. Het werkt, juist omdat de kijker tegen die tijd onderdeel van het verhaal is geworden. Ook in zíjn rug kan iets vreselijks gebeuren.

Soms voelt 1917 door de manier van filmen een tikje traag – elke stap van de soldaten haalt de film – maar die rust is niet onprettig tegenover de permanente dreiging die 1917 ademt.

Dodelijke spanning

Beklemmend zijn de langeafstandsshots, waarbij de twee acteurs in het grijze heuvelland de nietigheid van het individu in die kolossale oorlog fraai belichamen.

Huiveringwekkend is het wanneer het strijd­toneel van het Franse dorp Écoust wordt bereikt. Zware gevechten hebben het plaatsje veranderd in een smeulende ruïne, waar achter elk brokstuk vijandelijk vuur kan loeren. De dodelijke spanning is voor iedereen invoelbaar.

Dat is een van de knapste prestaties die Mendes levert. De Eerste Wereldoorlog – veel minder vaak verfilmd dan de Tweede – komt tot leven zonder daarbij het eindeloze bloedvergieten te tonen. Daarbij ­komen vooral de zinloosheid van de strijd, de willekeur van leven en dood, en de relativiteit van heldenmoed knap naar voren.

1917

Regie Sam Mendes
Met Dean-Charles Chapman, George MacKay, Daniel Mays, Colin Firth, Benedict Cumberbatch
Te zien in Cinecenter, Euroscoop, FC Hyena, Filmhallen, The Movies, Studio/K, Arena, City, De Munt, Tuschinski

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden