Kunst & Media Bewaar

Vijf jaar na heropening Rijksmuseum: wat is er gebeurd?

Vuurwerk tijdens de heropening van het Rijksmuseum in 2013.
Vuurwerk tijdens de heropening van het Rijksmuseum in 2013. © ANP

Op 13 april 2013 opende het Rijksmuseum na een verbouwing van tien jaar de deuren weer. Vrijdag, precies vijf jaar en ruim 11 miljoen bezoekers verder, is er een hoop gebeurd.

De verbouwing van het museum uit 1885 was nodig om het groeiend aantal bezoekers aan te kunnen. Bovendien moest het oorspronkelijke ontwerp van Pierre Cuyper in ere worden hersteld, zo was de boodschap aan Spaanse architecten Antonio Cruz en Antonio Ortiz.

Op 7 december 2003 sloot het Rijksmuseum de deuren. 1,1 miljoen kunstvoorwerpen moesten elders worden opgeslagen. De topstukken van het museum, waaronder de Nachtwacht van Rembrandt, kregen een plek in de Philipsvleugel. Dat deel bleef ook tijdens de verbouwing toegankelijk.

De verwachting was in 2003 dat de vernieuwing van het museum 200 miljoen euro zou gaan kosten en dat het museum in 2008 weer open zou gaan. 

Drama
Dat bleek bij lange na niet gehaald. Gedoe over een monumentenvergunning, een mislukte aanbesteding, een ruzie tussen de aannemer en het ministerie van Onderwijs: het zorgde ervoor dat de verbouwing bijna vijf jaar langer duurde en de kosten de pan uit rezen. "Ik wil niet dramatisch doen, maar het is een drama," zei museumdirecteur Wim Pijbes over de problemen. 

Ook de discussies over de fietstunnel in de passage vertraagden de boel. "Hier hoort geen rijdend verkeer meer," zei Pijbes in 2011 resoluut. "We hebben 370 miljoen geïnvesteerd in dit gebouw, dat doen we niet om een overdekt fietspad te accommoderen."

Stadsdeel Zuid steunde het pleidooi van Pijbes, maar de gemeente, die over de ondergang gaat, bepaalde dat het fietspad gewoon moest blijven. Hierdoor moest het ontwerp voor het museum worden gewijzigd. 

Spatie
En dan was er ook nog dat het nieuwe logo. De spatie die hierin was aangebracht tussen 'Rijks' en 'museum' was voer voor kritiek. Bij het meldpunt Signalering Onjuist Spatiegebruik kwamen honderden klachten erover binnen. De ontwerpster van het beeldmerk motiveerde haar keuze met het argument dat iedereen het museum al 'liefkozend het Rijks noemt'.

Op 13 april 2013 was uiteindelijk alles in kannen en kruiken. Met een vuurwerkshow en in de aanwezigheid van koningin Beatrix werden de deuren van het nieuwe Rijksmuseum geopend. 

Opvallend genoeg kon de passage zelfs Pijbes inmiddels bekoren. Hij noemde het fietspad in 2014 "één van de markante plekken van de stad". De voorspelde ongelukken met toeristen en fietsers bleven daarnaast uit.

Recordaantal bezoekers
Het openingsjaar trok het museum direct 2,2 miljoen bezoekers, gemiddeld tussen de 7000 en 10.000 per dag. Het werd het meest succesvolle jaar in de geschiedenis van het Rijks: het oude record van 1,4 miljoen bezoekers stamde alweer uit 1975. 

Het record van 2013 hield niet lang stand. Een jaar later noteerde het museum ruim 2,4 miljoen bezoekers en ook 2015 eindigde met zo'n 2,3 miljoen in de lijst van succesvolste jaren. Vooral buitenlandse toeristen wisten het museum sinds de heropening te vinden.

Tussen hen wel één heel bijzondere toerist: president Obama bracht in 2014 een flitsbezoek aan het museum. De persfoto waarop Pijbes de president de hand schudt, leverde hem zelfs een plaatsje op de voorpagina van The New York Times op.

Met Late Rembrandt kreeg het Rijksmuseum in 2015 veruit de meeste succesvolle tentoonstelling. Lange rijen stonden er dagelijks voor de ruim honderd werken van Rembrandt. Klachten over teveel drukte deed Pijbes af met de opmerking: "Koop dan zelf een Rembrandt. Een museum is geen stiltezone."

Maerten en Oopjen
En dan waren er nog Maerten en Oopjen, het door Rembrandt geportretteerde echtpaar waar in 2015 om werd gevochten door Nederland en Frankrijk. Uiteindelijk kwam het tot een deal tussen beide landen, en komen de huwelijksportretten afwisselend in het Louvre en het Rijksmuseum te hangen. Sinds kort zijn de doeken na een restauratie van anderhalf jaar met 'hernieuwde glorie' weer in Amsterdam te bewonderen. 

Ondertussen gooit ook het restaurant in het museum, Rijks, hoge ogen. Onder leiding van chefkok Joris Bijdendijk mocht de zaak in 2016 een Michelinster in ontvangst nemen. Het restaurant van het museum is met 130 couverts het grootste restaurant van Nederland en bovendien zeven dagen per week open. 

Vijf miljoen bezoekers
Sinds zo'n twee jaar heeft het museum een nieuwe directeur: Taco Dibbits. Als het aan de opvolger van Pijbes ligt kunnen de bezoekersaantallen nog flink omhoog, zelfs naar vijf miljoen. "Het gebouw kan er makkelijk 5 miljoen aan. Er is genoeg om verliefd op te worden. Voor iedere Amsterdammer," zei hij onlangs in een interview.