Kunst & Media Bewaar

The Shape of Water: gloedvol pleidooi tegen vooroordelen

Del Toro rekent in The Shape of Water af met het idee dat ­alles wat vreemd is als een bedreiging moet worden opgevat
Del Toro rekent in The Shape of Water af met het idee dat ­alles wat vreemd is als een bedreiging moet worden opgevat ©

The Shape of Water van de Mexicaan Guillermo del Toro heeft dertien Oscarnominaties. Opmerkelijk voor een fabel over een vrouw zonder stem en een amfibisch proefdier.

Kijk naar het monster en vertel wat je ziet. De een ziet een gedrocht, een misvatting, een bedreiging, de ander ziet een buitenstaander, een miskend individu, een verwante ziel. Guillermo del Toro behoort sinds zijn jeugd tot de tweede categorie.

De markante filmmaker werd in 1964 geboren in Guadalajara, de vierde stad van Mexico. Hij was een 'monsterkid', zoals zijn Amerikaanse generatiegenoten het treffend noemen. De kleine Guillermo raakte op jonge leeftijd verslingerd aan griezelfilms en bleef ­gebiologeerd door de monsters die erin opdoken.

In Mexico werd dat soort films ook gemaakt, waarbij ­populaire gemaskerde worstelaars het tegen de weerwolven, vampiers en heksen opnamen. Maar horrorliefhebbers van Del Toro's leeftijd gingen meestal voor de bijl bij de klassieke monsterfilms van de Amerikaanse Universal Studio - of ze nou in Mexico, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk of in Nederland opgroeiden.

Gloedvol pleidooi
De sfeervolle zwart-witfilms uit de jaren dertig over Dracula, Frankenstein, de mummie en de weerwolf boden aanvankelijk stof voor nachtmerries. De duiding en het zelfonderzoek volgden later.

The Shape of Water

Regie Guillermo del Toro
Met Sally Hawkins, Michael Shannon, Richard Jenkins, Doug Jones, Michael Stuhlbarg
Te zien in Arena, City, Filmhallen, The Movies, Studio/K, Tuschinski, De Uitkijk

Del Toro is over dat laatste altijd openhartig geweest: hij keek naar de monsters en zag zichzelf. Al zijn films getuigen van die verwantschap, met de twee puike verfilmingen van de Hellboy-strips als meest uitgesproken voorbeelden. Zijn tiende film doet meer dan dat.

In The Shape of Water eigent de Mexicaan zich een Universalmonster toe om een gloedvol pleidooi tegen vooroordelen, discriminatie en vervolging af te steken. De film is een reactie op de monsterfilms van weleer, maar geheel van deze tijd.

In meerdere opzichten doet Del Toro voor monsters wat Steven Spielberg in 1982 met E.T. the Extra-Terrestrial voor buitenaardsen deed: hij rekent af met het idee dat ­alles wat vreemd is als een bedreiging moet worden opgevat. Spielbergs kindvriendelijke film was een reactie op de door angst beheerste sciencefictionfilms uit de jaren vijftig.

Proefdier
Del Toro grijpt terug naar The Creature from the Black Lagoon, de laatste klassieker uit de monstercatalogus van de Universalstudio. In de 3D-film uit 1954 stuit een Amerikaanse expeditie in de Amazone op een amfibisch schepsel, dat zich tot de enige vrouw in het gezelschap aangetrokken voelt.

Del Toro keert de zaken om. In zijn film voelt een vrouw zich aangetrokken tot een amfibisch creatuur, dat door het Amerikaanse leger in de Amazone is gevangen en in 1962 als proefdier in een militair laboratorium in Baltimore wordt opgesloten. De door Sally Hawkins vertolkte Eliza werkt er als schoonmaakster in de nachtploegendienst.

Na een halfuur hebben de schoonmaakster en het amfibie je al volkomen ingepakt

Spreken kan ze niet, maar haar collega begrijpt gebarentaal en ratelt zelf urenlang door. Eliza woont boven een oude bioscoop in gezelschap van de illustrator Giles (Richard Jenkins), een melancholieke en naar liefde hunkerende homoseksueel op leeftijd. Het leven lacht hen niet toe, maar samen is het zo slecht nog niet.

Schildersoog
Del Toro maakt veel werk van de schets van het reilen en zeilen in het immense laboratorium en bij Eliza en Giles thuis, waarbij zijn schildersoog voor sfeerverhogende ­details, kleurstellingen en texturen fraaie vruchten afwerpt.

De regisseur omschreef The Shape of Water onder meer als een fabel, een musical, een sprookje en een ­melodrama, maar het blijft een organisch geheel. Net als in zijn fantastische Spaanse films The Devil's Backbone en het met drie Oscars bekroonde Pan's Labyrinth staan de expressieve toonzetting en vormgeving in dienst van de verleiding van de toeschouwer.

Het resultaat is onweerstaanbaar: na een halfuur hebben de schoonmaakster, de oude man en het wonderbaarlijke amfibie je al volkomen ingepakt. Het helpt dat Sally Hawkins en Richard Jenkins uitstekend acteren en dat Del Toro op eenzame hoogte staat als het om fantastische levensvormen gaat.

De visman heeft nog wat van het oude Universalmonster weg, maar dankzij de Mexicaanse schepper en diens vaste monstervertolker Doug Jones krijgt het heerschap grandeur, sierlijkheid en een karakter dat mededogen oproept.

Del Toro omringt de drie buitenbeentjes met schurken en intriganten die passen bij een militaire installatie tijdens de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. Subtiel zijn de antagonisten in zijn films nooit, maar dat is geen bezwaar. Realisme maakt in The Shape of Water plaats voor ontroerende romantiek en een ontwapenende oproep om het vreemde niet af te wijzen, maar te omarmen.

Meer goud voor Del Toro

In september ging The Shape of Water in wereldpremière op het filmfestival van Venetië. Het meesterwerk van Guillermo del Toro werd er met de Gouden Leeuw bekroond.

De regisseur won onlangs ook goud bij de ­Director's Guild of America en bij de Producer's Guild of America, waarmee zijn kansen op Oscars in de belangrijkste categorieën aanzienlijk zijn. De film werd bij de Golden Globes alleen in de categorieën regie en ­muziek (Alexandre Desplat) ­bekroond, maar dingt komende zondag bij de Britse Bafta's in twaalf categorieën mee.

Op het Oscargala van 4 maart zijn dat er dertien. Is dat niet overdreven voor een rare film over de liefde tussen een vrouw en een visman? Niet volgens de Oscarduiders, die Trump en #metoo erbij betrekken. De maker is een Mexicaanse immigrant, de vrouw neemt het initiatief en de film bepleit meer diversiteit, tolerantie en acceptatie van alles wat vreemd is.