Kunst & Media Bewaar

Studio Moniker: 'Bij te veel vrijheid wordt het saai'

Jonathan Puckey, Roel Wouters en Luna Maurer.'De frictie tussen mens en systeem vinden we interessant.'
Jonathan Puckey, Roel Wouters en Luna Maurer.'De frictie tussen mens en systeem vinden we interessant.' © Rink Hof

We stellen de negen genomineerden voor de grootste Amsterdamse cultuurprijs, de Amsterdamprijs voor de Kunst, aan u voor. Deel 8: studio Moniker.

De genomineerden

Stimuleringsprijs
Nicole Beutler
Studio Moniker
Kunstverein

Beste prestatie
Trouw Amsterdam/De Verdieping
Silbersee
Jeffrey Meulman

Bewezen kwaliteit
Kees de Koning
Willem Jeths
Jan van Toorn

'Let op, wij nemen uw cursor op,' is de boodschap die kijkers krijgen als ze de muziekvideo op Donottouch.org gaan bekijken. Wat volgt is een reeks beelden, terwijl op het scherm duizenden cursors voorbijzoeven. Ondertussen krijgt de kijker opdrachten - blijf in de groene cirkel, vorm een pijl of blijf weg bij het naaktmodel. Aan het einde melden de makers dat de cursor van de kijker binnen een uur wordt toegevoegd aan de video.

Die makers zijn de mensen van studio Moniker. De Duitse Luna Maurer, Nederlander Roel Wouters en de Britse Amsterdammer Jonathan Puckey richtten Moniker, dat pseudoniem betekent, in 2012 op. Daarvoor werkte ze in los verband samen. De drie kennen elkaar van hun studie aan de Rietveldacademie.

De studio, een ontwerpbureau dat werkt voor grote commerciële klanten en culturele instellingen als SNS Reaal Fonds en het Stedelijk Museum, valt op omdat hij zich primair niet richt op een eigen visuele stijl. 'Wij richten ons op processen,' zegt Roel Wouters (38). 'Wij bedenken een framewerk, waar je iets instopt, een cursor of iets anders. Daar komt iets uit - dat is dan het
resultaat. Dat is het meest kenmerkende van onze studio.'

Yale
De drie ontwerpers geven wereldwijd workshops en lezingen. Tot voor kort gaven ze ook les op de Rietveldacademie, het Sandberg Instituut en zelfs aan de vermaarde Amerikaanse universiteit Yale.

Wouters: 'Het is goed als studenten, die nog op zoek zijn naar een eigen stijl, zich realiseren dat het niet altijd gaat over het eigen ego of je eigen stijl.' Moniker vindt juist de processen die tot een resultaat leiden heel interessant. 'Je creëert de omgeving, waarbinnen de ontwerpen kunnen groeien en zich ontwikkelen,' stelt Maurer (41).

Wouters: 'Studenten zijn vaak bezig met 'ik ben auteur van het eindresultaat'. Wij zeggen: dit zijn de regels van het spelletje. Ga er maar mee spelen. Het eindresultaat is wat eruitkomt.'

Moniker gebruikt daarbij veel computers. Technologie is voor veel ontwerpers een blokkade. 'Maar het maken van een framewerk hoeft niet met computers,' zegt Maurer. 'Het kan ook door regels te bedenken.'

Groot stuk papier
Al vóór de oprichting van Moniker kwamen de drie vaak samen rond de keukentafel van Maurer. 'Met een groot stuk papier op tafel; elke dinsdagavond moest iemand anders verzinnen wat we gingen tekenen. Diegene had dan van tevoren een beetje bedacht wat het zou kunnen worden. Iedereen had een vaste kleur en plek aan tafel. Op een gegeven moment ontstond er een bepaald patroon of een bepaalde dynamiek.'

In het Stedelijk Museum is tot eind september Monikers project 'Your line or mine' te zien, dat verwant is aan die avonden aan de keukentafel. Mensen wordt gevraagd op een papiertje puntjes met elkaar te verbinden met een stift. Niet alle opdrachten zijn hetzelfde. Dat papiertje moeten ze scannen, waarna het wordt verwerkt in een animatie die op de muur is te zien. Door een streepjescode weet de computer op welke plek het papiertje in de animatiefilm hoort. Zo ontstaan bewegende figuren.

Moniker werkt veel met technologie en computers, zonder de menselijke factor uit het oog te verliezen. 'We vinden de menselijke fout die erin zit of de dynamiek die ontstaat bij de uitvoering heel belangrijk,' zegt Maurer. 'Als je mensen gebruikt in computerprogramma's, ontstaan er allerlei rare afwijkingen die je niet kunt voorspellen.'

Valsspelen
Moniker hoopte bij het project in het Stedelijk op zo'n vijftig mensen per dag die de opdracht tekenen - het zijn er drie- tot vijfhonderd per dag. Uit de filmpjes blijkt dat mensen de regels allemaal anders interpreteren.

'Sommige mensen spelen ook vals,' zegt Wouters lachend. In de filmpjes zien we soms gezichtjes opduiken of boodschappen. Anderen verbinden de puntjes via een grote omweg met elkaar en een enkeling heeft zelfs zijn hoofd op de scanner gelegd met de afgescheurde barcode ernaast. Maurer: 'Er ontstaat een frictie tussen mens en systeem. Dat vinden we interessant, zo kun je de eigenschappen van mens en systeem zichtbaar maken.'

Voor een succesvol project is een juiste balans tussen vrijheid en beperkingen nodig. 'De regels scheppen beperkingen,' zegt Maurer. 'Wij hebben veel ervaring met hoeveel regels we moeten stellen en hoeveel vrijheid we mensen moeten geven. Dat spanningsveld tussen vrijheid en beperking is waar je veel plezier kan beleven.'

'Bij te veel vrijheid wordt het saai. Bij te veel beperkingen voelen mensen zich behandeld als een sukkel,' vult Wouters aan.

Miljoenen mensen
Moniker probeert die filosofie te verwerken in de opdrachten van klanten. Zo maakte de studio een onlinecampagne voor de tentoonstelling van videokunstenares Hito Steyerl in het Van Abbemuseum.

Het drietal houdt nog steeds elke donderdagmiddag om de twee weken een interne workshop. 'Dat vereist veel discipline,' vertelt Maurer. Die middagen doen ze experimenten, die ook online zijn te vinden, waar soms ideeën voor praktische toepassingen uit voortkomen.

Moniker heeft een voorkeur voor digitale onlineprojecten. 'Het bereik is enorm,' stelt Maurer. 'Heel veel mensen kunnen meedoen.' De clip met de cursor bereikte binnen een paar dagen miljoenen mensen. Wouters: 'Maar zonder al die mensen hebben we dus ook geen project.'


De Amsterdamprijs zal 28 augustus worden uitgereikt in de Tolhuistuin.