Kunst & Media Bewaar

Naoorlogs kunstwerk zoekt onderdak

Het kunstwerk van Cor Dam; de school aan de Schipluidenlaan wordt in januari gesloopt.
Het kunstwerk van Cor Dam; de school aan de Schipluidenlaan wordt in januari gesloopt. © -

Een wandkunstwerk van Cor Dam wordt bedreigd, omdat de school waar het hangt wordt gesloopt. En er is meer bijzondere wandkunst die redding verdient.

Een twintigtal naoorlogse wandkunstwerken in scholen, kerken, kantoren en andere gebouwen wordt bedreigd. Het Bureau Monumenten en Archeologie van de gemeente Amsterdam heeft onlangs op initiatief van de raad een lijst samengesteld met tweehonderd monumentale kunstwerken uit de wederopbouwperiode om te voorkomen dat deze tijdens sloop of verbouw van een pand afgebroken worden of in de opslag verdwijnen.

Een van de bedreigde kunstwerken is van Cor Dam. Het hangt in een schoolgebouw in Nieuw-West dat in januari wordt gesloopt.

Op de lijst met kunstwerken uit de periode 1945 tot 1970 komen bekende namen voor: Lex Horn, Harry op de Laak, Lucebert, Maurits Escher, Hildo Krop, Marte Röling, Karel Appel en Ans Wortel.

Inventarisatielijst
"Met deze inventarisatie weten we wat we in huis hebben. Als een eigenaar zijn pand sloopt of verbouwt, kunnen we meteen op die lijst zien of er wandkunst in zit. Hoe eerder de gemeente bij het proces betrokken is, hoe makkelijker het wordt een kunstwerk te redden," zeggen medewerkers Clasien Slebos en Annette ten Doeschate van Monumenten en Archeologie.

De lijst zal binnenkort worden gedigitaliseerd, zodat de informatie voor iedereen beschikbaar wordt. "Er is nu een bouwgolf in de naoorlogse wijken gaande. Veel gebouwen worden gesloopt of verbouwd. Het zou mooi zijn als de kunstwerken straks ook via een omgevingsvergunning worden beschermd."

Het grootste deel van de kunstwerken is destijds via de zogeheten percentageregeling met overheidsgeld betaald. Eén procent van de bouwsom werd toen gereserveerd voor kunst.

Verschillende van die wandkunstwerken zijn al verloren gegaan, waaronder een reusachtig werk van Jules Chapon (1914-2007) in de Bijlmerbajes. Nu wordt een ander kunstwerk van zijn hand bedreigd, een glas-in-metaalwand van 3 x 6 meter uit 1967.

Het werk hing in het voormalig museum Energetica aan de Hoogte Kadijk en ligt nu opgeslagen in het depot van museum ­Nemo. "Maar het ligt daar in de weg. Bovendien lopen kunstwerken in de opslag het risico beschadigd te worden," zegt Ten Doeschate.

Veel werk al vernietigd
'Het werk van Chapon is van hoge kwaliteit en uniek voor de naoorlogse periode. Zijn werk werd bij leven al hoog gewaardeerd en is ook vrij zeldzaam geworden,' zo staat op de inventarisatielijst die door een kunsthistoricus en andere deskundigen is samengesteld.

Een ander bedreigd werk is het glasappliqué van de Amsterdamse Joop van den Broek (1928-1979). Het kwetsbare kunstwerk van 7 x 7 meter hing in een inmiddels gesloopt schoolgebouw uit Nieuw-West en ligt nu in het atelier van Norbert van den Broek, de zoon van de kunstenaar, te wachten op een nieuwe plek.

Van den Broek, die door Karel Appel en Cobra is beïnvloed, wordt gezien als een van de grote vernieuwers van de naoorlogse glaskunst. Hij heeft belangrijke gebouwen in en buiten Amsterdam van glaskunst voorzien. Veel werk is echter al vernietigd.

Een groot aantal wandkunstwerken uit de lijst wacht momenteel dringend op een nieuwe plek. "Er komt naar verwachting een subsidiepotje beschikbaar voor eigenaren die een kunstwerk willen adopteren," aldus Slebos.

Grote zorgen
De medewerkers maken zich nu vooral grote zorgen om het keramisch reliëf van Cor Dam (1935) van 3 x 4 meter in het voormalig school­gebouw van Calvijn aan de Schipluidenlaan.

Het stadsdeel zoekt dringend naar mogelijkheden om het kunstwerk te behouden of elders onder te brengen. Het werk is eenvoudig te verwijderen en te herplaatsen. "Mede door het kleurgebruik is het zeer aansprekend," aldus Monumenten en Archeologie.