Kunst & Media Bewaar

Media 2017: Alles in hapklare brokken s.v.p.

Media 2017: Alles in hapklare brokken s.v.p.
© Olivier Heiligers

In 2017 stonden nieuwe tv-persoonlijkheden op om het talkshowdebat aan te jagen. 'Een gast met een stevige mening is waardevol, maar soms denk ik: wat een toon.'

Ruim een week geleden zat premier Mark Rutte aan tafel bij Jinek. Het leverde de talkshow 711.000 kijkers op. Dat is niet bijzonder veel voor een inhoudelijk gesprek met de minister-president in de best bekeken latenighttalkshow van het moment. Op andere avonden scoort het programma doorgaans beter.

"Dat is redelijk bijzonder," zegt Rachel Franse, die bij Jinek werkt. Ze is inmiddels al vijftien jaar redacteur bij verschillende talkshows. Eerder werkte ze voor Pauw & Witteman en later Pauw. "Er waren tijden dat ik je op een briefje kon geven dat een uitzending met de premier een hoog kijkcijfer zou halen."

Deze opmerking lijkt te passen bij de tijdgeest: de kijker is minder geïnteresseerd in het nieuws en zware politieke onderwerpen, maar wil vooral lichte duiding en opinie - als het even kan in hapklare brokken.

Verschuiving
Tv-wetenschapper Maarten Reesink van de UvA ziet sinds de komst van RTL Late Night een verschuiving bij de publieke omroep.

"Humberto Tan heeft vanaf het begin een andere agenda gevolgd dan het programma Pauw: breder en minder zwaar. Dat deed hij succesvol, maar Jinek is inhoudelijk in zijn vaarwater gekomen. Voorheen was haar onderwerpkeuze te vergelijken met Pauw, nu meer met RTL Late Night. En dat blijkt succesvol."

Wat dat in de praktijk betekent? Bij een item over het 'Sinterklaasbestand' van het AD schuift niet hoofdredacteur Hans Nijenhuis aan, maar tv-recensent Angela de Jong, die nooit verlegen zit om een pittige mening.

En voor een item in DWDD over de Paradise Papers wordt Quote-hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck gevraagd, en niet een journalist van Trouw of het FD die werkelijk betrokken was bij het internationale onderzoek naar belastingontwijking. Aan voetballer Nathan Rutjes werd in RTL Late Night zelfs een item gewijd met louter ultrapositieve meningen.

Gast van de dag
Tv-redacteur Franse: "Journalisten en tv-persoonlijkheden vallen vaak op, omdat ze een goede column schrijven, een goede documentaire maken of een spannende rechtszaak volgen.

Saskia Belleman, rechtbankverslaggever van De Telegraaf, zou in die zin niet misstaan in het rijtje. Ze is geen 'nieuw' gezicht meer, maar als je op Twitter ziet hoe zij rechtszaken volgt, dan is ze daarmee voor talkshows soms gewoon de gast van de dag."

Toch is de behoefte aan welbespraakte tv-persoonlijkheden allesbehalve nieuw, zegt Franse. "Denk aan Peter R. de Vries of Jort Kelder. Zij hebben kennis van zaken en weten dat aan tafel op een goede manier te formuleren."

"Maar het klopt ook dat mensen als Arnoud Boot, de econoom en hoogleraar van de UvA die tijdens de economische crisis vaak bij Pauw & Witteman zat, nu nauwelijks nog in praatprogamma's verschijnen."

De dynamiek is aan een talkshowtafel het hoogste goed. Franse: "Als ik Angela de Jong bij WNL zie, denk ik soms ook wel: wat een toon. Maar het is altijd waardevol een gast met een stevige mening aan tafel te hebben. Dat zet het debat in beweging."

Dé tv-persoonlijkheden van 2017:

Angela de Jong

Een televisierecensent die voortdurend op televisie komt om over televisie te spreken: Angela de Jong is het vleesgeworden droste-effect. In haar column in het AD kraakt ze harde noten. Vooral RTL-baas Erland Galjaard en Humberto Tan moesten er dit jaar aan geloven.

Stilistisch is het allemaal niet erg verfijnd - De Jong is meer van de botte bijl dan van de fluwelen handschoen -, maar effectief is het wel. Dat ze dit jaar ook nog eens De slimste mens won, droeg alleen maar bij aan haar status: De Jong is een force to be reckoned with.

Janine Abbring

In bepaalde kringen is het een jaarlijks terugkerend ritueel: zeuren over de presentatie van Zomergasten. Het interview gaat niet genoeg de diepte in, er is geen chemie, er wordt niet doorgevraagd, het is niet goed of het deugt niet. Janine Abbring wist aan deze wetmatigheid te ontkomen: een kniesoor daargelaten was iedereen onverdeeld positief over haar soepele presentatie.

Haar interview met wijlen Eberhard van der Laan won zelfs de Sonja Barend Award. En passant sleepte ze als eindredacteur van Zondag met Lubach ook de Televizierring binnen. En ondanks dit alles bleef ze zeer bescheiden. In die zin een vreemde eend in de bijt: Abbring heeft geen behoefte haar mening overal maar te delen.

Formatievloggers

Drie getapte NOS-jongens die melig doen op het Binnenhof. Sommigen vonden de formatievlogs van Xander van der Wulp, Joost Vullings en Vincent Rietbergen hilarisch, anderen zagen er het toonbeeld in van de debilisering van de politiek en de parlementaire journalistiek ('en dat van onze belastingcenten!').

Zeker is dat de formatievloggers met hun filmpjes een doelgroep bereikten die zich niet automatisch voor politiek interesseert, en daarvoor ontvingen ze in oktober een VOJN Award.

NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff, die de drie journalisten maandenlang vrijspeelde om te vloggen, was zo trots als een pauw: "Het is vooral erkenning van de durf om andere journalistieke vertelvormen te kiezen."

Nathan Rutjes

De definitie van een cultheld. Nathan Rutjes was jarenlang een tamelijk onopvallende en niet bijzonder getalenteerde profvoetballer. Pas vorig jaar werd duidelijk dat achter die man met het klassieke matje in de nek een extreem opgewekt mens schuilgaat.

Als hij na afloop van een verloren wedstrijd werd geïnterviewd, benadrukte hij dat het team toch vooral heel lekker gevoetbald had. En die onterechte penalty? Ach, de scheids doet ook maar zijn best. Positivo Rutjes groeide in een mum van tijd uit van Dumpertfenomeen tot talkshowlieveling. Ontwapenend, geestig en goudeerlijk: kom daar maar eens om in de voetballerij.

Sander Schimmelpenninck

Schimmelpenninck heeft alles wat de ideale televisiepersoonlijkheid behoeft: heldere dictie, een scherpe mening en een aangenaam uiterlijk. Pas een jaar is hij hoofdredacteur van zakenblad Quote en in dat jaar groeide hij uit tot een zekerheidje in de rolodex van talkshowredacties.

Of het nu gaat over bitcoins, over studentenverenigingen of over ingewikkelde belastingconstructies: Schimmelpenninck schuift aan en 'delivert', zoals dat in televisiejargon heet. En, niet onbelangrijk: Schimmelpenninck weet waarover hij praat. Toen het zelfvertrouwen werd uitgedeeld stond Schimmelpennick zeker niet achteraan, maar in discussies is hij altijd een beschaafde jonkheer. Noblesse oblige, noemen ze dat.