Kunst & Media Bewaar

Mechanismen achter het kunstwerk staan centraal bij Saskia Noor van Imhoff

Fragment van installatie #+21.00 van Saskia Noor van Imhoff
Fragment van installatie #+21.00 van Saskia Noor van Imhoff © Gert Jan van Rooij

Saskia Noor van Imhoff exposeert tegelijk in De Appel en het Stedelijk Museum. Beide tentoonstellingen gaan over tentoonstellen, conserveren en programmeren.

Het trappenhuis naar de bovenverdieping van De Appel bevindt zich aan de achterzijde van het pand. Maar de tentoonstelling van Saskia Noor van Imhoff moeten we aan de voorzijde betreden, via een trap die normaal onzichtbaar is voor bezoekers.

Daar komen we in een soort gat uit. Saskia Noor van Imhoff: "Ik ken het gebouw vrij goed en wat me altijd opviel is dat die ruimtes heel verschillend van elkaar zijn. Ik heb geprobeerd ze tot één ruimte te maken waarin alles gelijkvloers is, bijna als een bak water die je erin gooit, zodat alles waterpas wordt."

Spierwit
Op de nieuwe, spierwitte vloer staan allerlei objecten. Hier en daar zijn gaten in het oppervlak aangebracht waardoor je weer naar de oorspronkelijke vloer kijkt. Voor regelmatige bezoekers zal de ingreep van Van Imhoff halverwege het gebouw het meest vervreemdend zijn. Hier is normaal gesproken een hoge hal die over beide verdiepingen doorloopt. Nu is de balustrade een laag muurtje geworden waar je overheen kunt stappen zonder te pletter te vallen.

Het muurtje vormt ook een soort barrière voor een portret dat erachter hangt, zoals er vaak een touwtje hangt voor een belangrijk schilderij in een museum. "Ik vond het fijn dat het een afstand creëerde tot het werk. Ineens krijgt het een museale context. Door die afstand ontstaat een nieuwe manier van kijken."

Man
Op het portret staat een man die omgedraaid op een stoel zit en de beschouwer vriendelijk aankijkt. "Ik weet heel veel over dit werk en ik laat het in de hele tentoonstelling terugkomen." Maar wie de man is of waar het portret vandaan komt, wil Van Imhoff niet zeggen. Ze loopt naar een soort houten stellingkast en pakt er een ingelijste foto uit. "Ik heb het schilderij laten onderzoeken door een kunstradioloog. Dit is bijvoorbeeld een röntgenopname van het werk."

Op de foto van de onderschildering lijkt de man ineens veertig jaar ouder. "Daardoor kun je je afvragen wat eigenlijk het werk is. Door niet te benoemen wie het heeft gemaakt of wanneer, of waar het vandaan komt, krijgt het schilderij eigenlijk een nieuwe waarde." Op diverse plekken in de tentoonstelling komt het portret terug, maar steeds is het beeld gemanipuleerd. Kleuren zijn weggehaald of juist versterkt.

Bladeren vallen en vergaan. Dat proces, daar kan geen mens tegenop

Mechanismen
Van Imhoff onderzoekt in haar werk steeds mechanismen die achter het bewaren en tentoonstellen van kunstvoorwerpen schuilen. Waarom is het ene schilderij onderwerp van talrijke studies en tentoonstellingen en leiden andere kunstwerken een onzichtbaar bestaan in een museumdepot?
In De Appel zien we ook een bijzondere aandacht voor de architectuur en technische installaties die het tonen van kunst mogelijk maken. Houten installaties lijken op transportkisten die voor kunstvoorwerpen gebruikt worden, maar doen ook denken aan vitrines. IJzeren draadsculpturen zijn afgeleid van de randen tussen wanden, deuren en vloeren.

Daarnaast zijn diverse gaten in de vloer gemaakt, waarin voorwerpen zijn geplaatst. Het is alsof je naar een archeologische opgraving kijkt met raadselachtige objecten die vragen om een interpretatie. In een van de gaten liggen bladeren van was. "Ik gebruik vaak organische elementen in mijn werk omdat het gaat over groei en afbraak. Een depot groeit ook, maar tegelijk probeert men er alles vast te houden, door middel van conserveringssystemen. Bladeren zijn organisch. Ze vallen en vergaan. Dat proces, daar kan de mens eigenlijk niet tegenop. Toch proberen we steeds dingen vast te houden."

Vergankelijkheid
Ook andere dingen in de tentoonstelling gaan over vergankelijkheid, de strijd tegen het verval, het bevriezen van de tijd. Zoals een metalen pijp die vochtige rookpluimpjes uitblaast. "Deze apparaten worden in supermarkten gebruikt om groente en fruit vers te houden, maar je vindt ze ook in museumdepots. Elk depot heeft een eigen temperatuurkamer. Papier verlangt een ander vochtigheidsgraad dan bijvoorbeeld ijzer."

In de tentoonstelling legt Van Imhoff een verband met de manier waarop de mens probeert jong te blijven. Ze maakte diverse afgietsels van tubes en potjes met antirimpelcrème. "Het boeiende is dat we eigenlijk ook ons lijf proberen te conserveren. Wat is ethiek, wat is esthetiek en hoe zou je eruit moet zien? Dat doen we ook in de kunst. We gebruiken middelen om kunstwerk te kunnen behouden. Anti-agingproducten gaan ook over het vastzetten van de tijd. Dat vind ik een veelzeggende koppeling."

De tentoonstellingen van Saskia Noor van Imhoff zijn nog te zien tot en met 10 april in De Appel en tot en met 8 mei in het Stedelijk Museum.