Kunst & Media Bewaar

Losbandige vrolijkheid ontspoort volledig in Wij

Een idyllisch ogende zomer met een vriendengroep op het platteland ontspoort in Wij in prostitutie en 
zelfs moord.
Een idyllisch ogende zomer met een vriendengroep op het platteland ontspoort in Wij in prostitutie en zelfs moord. © Wij

Extreme, hedonistische uitspattingen van jongeren. Schetst Wij een treffend maatschappijportret, of pakt deze oud-reclamemaker het publiek gewoon slim in?

Ontelbare keren hebben we de afgelopen decennia in films de jeugd naar de bliksem zien gaan. Vooral art­housefilmers lijken weinig vertrouwen in jongeren te hebben.

In rauwe films gaan zij ten onder aan nihilisme en hedonisme, die zich uiten in cynisme, excessief drugsgebruik, ruige seks, agressie en zelfdestructie, om maar een paar zaken te noemen. Soms lijkt het motto van deze filmmakers 'hoe zwartgalliger, hoe beter'.

Daarbij doemt altijd de vraag op of er sprake is van oprechte bezorgdheid of voyeurisme en sensatiezucht. En hoe zit het met de kijker? Gaat het hem om het lot van tieners-in-de-goot of om de expliciete seksbeelden, die altijd in deze films te zien zijn?

Kortom, zijn deze films een wake-upcall of schaamteloze (s)exploitatie?

Schandaalroman
Het leidt soms tot verhitte discussies, zoals lang geleden bij Larry Clarks Kids (1995), het oermodel van films die de tienerwereld als een sodom en gomorra afschilderen.

Ook de films van Harmony Korine, die het script schreef van Kids maar erna zelf ging regisseren (Gummo, Spring Breakers), zorgen altijd voor controverse over zijn intenties.

Wij

Regie René Eller
Met Pauline Casteleyn, Aimé Claeys
Te zien in Ketelhuis

In Nederland kennen we zulke controversiële heftige films over ontsporende jongeren niet.

Zeker: ook hier worden films gemaakt over tieners die de weg kwijt zijn, maar daarin ligt het accent altijd op beroerde sociale omstandigheden. Zoals in de realistische drama's van Mijke de Jong (Het zusje van Katia, Layla M) en Nanouk Leopolds Cobain.

Jongeren in Nederlandse films zijn nooit reddeloos verloren, maar wekken altijd de indruk dat het goed komt als ze een duw in de goede richting krijgen. Een uitzondering is Wij, het op de schandaalroman van Elvis Peeters gebaseerde speelfilmdebuut van commercial- en videoclipmaker René Ellers.

"Geen roman voor overgevoelige zieltjes of lezers die snel verontwaardigd zijn," schreef recensent Alle Lansu negen jaar geleden in Het Parool, "maar een boek dat je niet in je koude kleren gaat zitten en nog wel even in je rondzingt."

Nihilistische jongeren
Of de verfilming bij veel kijkers lang nazingt, kan worden betwijfeld. Wij voert in een idyllisch ogende zomer op het platteland een vriendenclubje van acht jongens en meiden op, bij wie onschuldige seksspelletjes ("We wilden alles van de wereld ontdekken") volledig uit de hand lopen.

Wanneer een automobilist een dodelijk ongeluk veroorzaakt als de meiden in hun blote kont op een viaduct uitdagend naar hem zwaaien, vinden deze pubers dat niet afschuwelijk, maar eerder vermakelijk. "Ik zie het als een grote realityshow," zegt een van de tieners over het ongeluk.

Elke dag wil hij 'grenzen oprekken', voegt hij eraan toe. Dat laatste lukt goed, want het aanvankelijk vrolijk-losbandig geëxperimenteer met seks leidt met het opzetten van een pornosite en prostitutie tot grof seksueel misbruik en zelfs moord.

De tieneracteurs slaan zich moedig door heftige en nare seksscènes heen

Doordat de film, die verteld wordt vanuit het perspectief van vier terugblikkende jongeren, de seksuele ontsporingen en uitwassen expliciet toont, doet hij denken aan Kids en andere drama's over nihilistische jongeren.

De tieneracteurs, van wie de meesten niet eerder acteerden, slaan zich moedig door de heftige en nare seksscènes heen, maar hun flinterdunne personages zijn slechts zetstukken in een film die wil choqueren met extreem en bizar tienergedrag.

Oudelullenpraat
In een interview in deze krant noemde Eller het gedrag in zijn film exemplarisch voor de jonge generatie, die de buik vol heeft van 'de hypocrisie van politici en anderen'.

"Richtingloos zoeken ze het in hedonisme. Met mijn film zeg ik tegen volwassenen dat ze moeten nadenken over de problemen van jongeren. De gebruiksaanwijzing van het leven wordt steeds complexer en ingewikkelder."

Best mogelijk dat het leven voor jongeren er niet makkelijker op wordt, maar om het bizar destructieve gedrag van de amorele tieners in Wij tot een generatieprobleem te bombarderen, is oudelullenpraat, die doet denken aan de eeuwige klacht van ouderen dat de jeugd niet deugt.

Uit onderzoek blijkt dat verreweg de meeste Nederlandse jongeren uitstekend weten wat wel en niet door de beugel kan.

Natuurlijk weet ook Eller dat. Het doet vermoeden dat de regisseur, die van zijn reclamewerk weet hoe je aandacht trekt, als een Nederlandse Larry Clark onder het mom van bezorgdheid over tieners met shockcinema controverse hoopt op te roepen. Het voelt gratuit.

Beter laat dan nooit

Het begint op te vallen: reclamemakers die op latere leeftijd hun speelfilm­debuut maken. Na het jarenlang verleiden van het publiek met gelikte commercials, zoeken zij naar iets wat meer bevrediging geeft.

De 55-jarige Diederick Koopal, winnaar van talloze reclameprijzen, maakte met De marathon (2012) een succesvolle overstap naar de speelfilmwereld, met daarna de klapper Bloed, zweet en tranen (2015), de biopic over André Hazes.

"Veel mensen denken bij de reclame­wereld aan snelle jongens in dikke BMW's, maar je vindt er veel contact­gestoorde mannetjes in Adidasjackies," zei Koopal in een interview in deze krant over de redenen waarom hij weg wilde uit de reclamewereld.

Ook gerenommeerd reclamemaker Erik Wünsch maakte de overstap. Met Eddy Terstall maakte hij Meet me in Venice (2015) en Alberta (2016). Wünsch loopt niet te koop met zijn leeftijd, maar zal de vijftig zeker zijn gepasseerd.

Nu ruilt René Eller met Wij de wereld van de reclame in voor die van de speelfilm. Als het over zijn leeftijd gaat, houdt hij het bij 'oudere jongere', maar naar verluidt is ook hij de vijftig gepasseerd.