Kunst & Media Bewaar

Geschokte reacties op de zelfgekozen dood van Joost Zwagerman

Joost Zwagerman in 2003.
Joost Zwagerman in 2003. © ANP

De zelfmoord van schrijver Joost Zwagerman maakt veel los onder vrienden, collega's en bekenden. Ze reageren geschokt. 'Ik weet hoe zwaar het aardse bestaan je soms valt.'

Denk nu niet dat Joost Zwagerman zelfmoord als een geschikte uitweg voor een depressie zag. Een belangrijk deel van zijn werk ging er over, en hij heeft er tegen gestreden, bij anderen en in zijn eigen leven.

Posted by Bram Bakker on  Tuesday, September 8, 2015

Peter Nijssen, uitgever bij De Arbeiderspers: 'We verliezen onze meest veelzijdige en productiefste auteur. Hij heeft meer dan dertig boeken geschreven. Hij had een enorm doorzettingsvermogen. Hij had een hartelijke lach en was een leuke kerel.'

Nijssen wist wel dat het de laatste tijd niet goed met Zwagerman ging. 'We proberen er iets van te begrijpen. Waarom iemand wordt gedreven om dit te doen. Hij heeft zich altijd kritisch opgesteld tegen zelfmoord. Hij was een levenslustige en flamboyante auteur, maar hij heeft de verleiding toch niet kunnen weerstaan. De zelfmoord van zijn vriend Rogi Wieg heeft hem buitengewoon aangegrepen. Dat kan er zeker iets mee te maken hebben.'

Heleen van Royen
, schrijfster, op Facebook: 'Joost, ik wil niet dat je dood bent. Je bent me zo dierbaar. Ik weet hoe zwaar het aardse bestaan je soms valt. Daar hebben we het over gehad. Ik weet dat ik tegen je heb gezegd dat je geen gekkigheid moet uithalen. Dat je me altijd eerst zou moeten bellen. Dat ik het je dan uit je hoofd zou praten. En dat zou me lukken. Maar je hebt niet gebeld vandaag.'

Theodor Holman
in Het Parool: 'Joost en ik hebben menig akkefietje gehad, maar de laatste jaren, na de moord op Theo van Gogh, gingen we normaal met elkaar om. Als we elkaar tegenkwamen, complimenteerden we elkaar met elkaars werk en spraken we wat over literatuur en muziek (...) Z'n overlijden is een verlies. Met zijn gedichten, zijn proza en zijn kunstbeschouwingen heeft hij ons leren kijken, voelen en horen. Hij leidde een rijk leven en deelde daarvan gretig uit - en hield te weinig over voor zichzelf.'

Bram Bakker
, psycholoog op Facebook: 'Denk nu niet dat Joost Zwagerman zelfmoord als een geschikte uitweg voor een depressie zag. Een belangrijk deel van zijn werk ging erover, en hij heeft er tegen gestreden, bij anderen en in zijn eigen leven.'

Frederique Spigt
, zangeres op Twitter: 'Nu jij weg bent Joost. Wat bizar nu ons lied en vreselijk verdrietig.'

Mano Bouzamour
, schrijver op Facebook: 'Samen dansten en dronken we op het Boekenbal. We lulden over van alles en nog wat. We kwamen erachter dat we allebei op 22-jarige leeftijd debuteerden. We liketen elkaars Facebookpostjes en elke keer wanneer jij dat deed, dacht ik: Joost fucking Zwagerman likete mijn berichtjes! Op het bal des levens kun je dansen of toekijken. Een groot schrijver doet beide. Om er vervolgens bevlogen over te schrijven.'

Arthur Japin
, schrijver: 'Je voelde en je wist dat hij zoekende was. Hij kwam toen met de term een redmiddel, een laatste redmiddel. Ik begreep het niet. En nu begrijp ik hem.'' Zwagerman interviewde Japin in 2005 voor Vrij Nederland, onder meer over zelfmoord.

Frits Wester, jeugdvriend en politiek verslaggever: 'Ik ben compleet ontdaan over bericht over het zelfgekozen overlijden van Joost Zwagerman. Samen opgegroeid in Alkmaar zoveel beleefd.'

Annet de Jong schreef een persoonlijke column in De Telegraaf: 'Ik denk aan de drie kinderen van Zwagerman. Ze zullen zich afvragen of zij voor hun vader niet de moeite waard waren om door te leven. Als ze hun vader goed kennen, zullen ze niet boos zijn. Depressiviteit is een ziekte, een ongrijpbare, maar alles verterende ziekte, de kanker van de geest.'

Matthijs van Nieuwkerk was gisteravond in tv-programma Pauw. 'Hij sprak regelmatig in De Wereld Draait Door over de kunst. Dat deed hij zonder cynisme, maar met pure hartstocht en geestdrift over de kunsten. God, wat heeft hij ons veel geleerd.'

Jet Bussemaker, minister van OCW: 'Zwagerman heeft veel jongeren vertrouwd gemaakt met literatuur door werken als Gimmick! en Vals Licht. Met zijn optredens in De Wereld Draait Door nam hij een breed publiek mee in de literaire wereld. Zijn aanstekelijk enthousiasme zorgde ervoor dat je niet anders kon dan meebewegen.'

Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek: 'We zijn diep geschokt. Zwagerman was een grootheid, zijn boekenweekgeschenk werd gemaakt met de grootste oplage. Dit is iets wat niemand had voorzien. Het is een drama voor zijn familie.'

Philippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant, de krant waar Zwagerman voor werkte, prijst de manier waarop de auteur over kunst kon vertellen. 'Joost kon als geen ander lezers meetrekken in zijn niet aflatende enthousiasme voor kunst. Hij wist een groot publiek te bereiken, ook met bijvoorbeeld zijn stukken over abstracte kunst.'

Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van NRC Handelsblad, waarvoor Zwagerman ook columns schreef, meldde op Twitter: 'Dit komt zo hard aan. Shit.'

Jeroen Vullings, literatuurcriticus van Vrij Nederland: 'Afgelopen zondag stuurde hij een goedgeluimde mail waarin hij voorstelde dat we met partners erbij zouden gaan eten. De volgende dag, om kwart voor tien kwam er een vervolgmail, over waar we dat zouden gaan doen. Zag ik daar iets raars in? Welnee. Maar zelfmoord is een ziekte en Joost was ziek. Iets dat ik niet goed zag omdat hij tegelijk zo oneindig veel meer was dan dat.'

Frans Timmermans, Eurocommissaris op Facebook: 'Het stemt mij triest, ik denk aan de dierbaren die hem moeten missen. En ik denk aan het enthousiasme waarmee hij over kunst schreef en vertelde. Ik denk aan zijn boeken, met name Gimmick! en zijn gedichten. En dan denk ik: hij mag uit het leven zijn gestapt, hij zal vreselijk worden gemist, maar hij blijft wel in ons geheugen.'

Maarten Moll, literair criticus in het Het Parool van vandaag: 'Nooit weer een nieuwe roman van Joost Zwagerman, het is een van de gedachtes bij zijn tragische dood. Wat rest is een verpletterende stilte.'

Arjen Fortuin in NRC Handelsblad: 'Hij was een ten diepste geëngageerde schrijver, onophoudelijk op jacht naar de tijdgeest en naar de wijze waarop hij die kon verbinden met helden uit vroeger tijden. Dat heeft een uitgesproken veelzijdig oeuvre opgeleverd, waarin Zwagerman minstens zoveel ruimte gaf aan zijn eigen verbeelding als aan het aanprijzen van de grootsheid van anderen.'

Ook op de website condoleance.nl lieten dinsdagavond al honderden mensen een boodschap achter nadat bekend was geworden dat Zwagerman zelfmoord had gepleegd. 'Prachtig mens. Vindt rust en kom thuis', schreef iemand.  

Anderen prijzen de manier waarop Zwagerman over kunst vertelde. 'Een bevlogen mens is heengevlogen', schrijft een ander. En: 'Wat een schok is het dat deze begenadigde man niet meer leeft en voor zijn eigen dood heeft gekozen. Hij heeft zoveel moois gebracht in zijn boeken maar ook in De Wereld Draait Door, waar ik graag naar hem luisterde.'