Kunst & Media Bewaar

Dit zijn de beste boeken van 2017 volgens onze recensenten

De ondergrondse spoorweg van Colson Whitehead. 'Een zinderende gruwelreis'
De ondergrondse spoorweg van Colson Whitehead. 'Een zinderende gruwelreis' © Atlas Contact

Het dorpsleven, een stoomtrein en een pop-uppiemel. Deze boeken verdienen een groot lezerspubliek.

Maarten Moll

1. Max, Mischa & Het Tet-offensief, Johan Harstad
Hoe houdt een schrijver zijn lezers bij de les in een roman van 1230 bladzijden? De Noorse schrijver Johan Harstad doet dat weergaloos in zijn verhalen rond Max Hansen, een 35-jarige vastgelopen Noorse theaterregisseur. Al deze verhalen lopen door elkaar heen, bestrijken tientallen jaren en spelen op diverse continenten. Langzaam lezen!

2. De Heilige Rita, Tommy Wieringa
Aardse roman van Wieringa, geschreven naar de grond waarop het verhaal zich afspeelt. Hij vertelt het verhaal van de bijna 50-jarige Paul Krüzen, die met zijn vader in een spookboerderij woont in een dorp aan de Duitse grens. Een dorp dat meegaat in de wereld die ­on­ontkoombaar in beweging is gekomen.

3. Nick Cave: Mercy On Me, Reinhard Kleist
Biografische graphic novel van de Duitse tekenaar Reinhard Kleist over het leven van muzikant Nick Cave. Uitbundig, schreeuwerig (als de rauwe muziek uit zijn beginperiode) en een beetje mysterieus. Australië, Londen, Berlijn: we denderen door Caves leven en fraai uit­gebeelde liedjes. Het verhaal stopt vlak voor de dramatische dood van zijn zoon.

4. Dag van Vuur, Beppe Fenoglio
De Italiaan Fenoglio (1922-1963) schetst in zijn geweldige verhalen het dorpsleven van de jaren dertig in de Langhe, een arme streek in Piemonte. Het titelverhaal begint meteen goed: 'Eind juni gaf Pietro Gallesio het woord aan zijn dubbelloops.' Vrolijk is het allemaal niet bij ­Fenoglio, maar wat een zinnen en wat een stijl!

5. De Jagers, James Salter
Stilist Salter (1925-2015) schrijft over de Amerikaanse straaljagerpiloot Cleve Connell in de Koreaanse oorlog. In Salters debuut gaat het, zoals in veel van zijn werk, al over weemoed: over de vervulling van een leven, gemiste kansen, en 'het besef van verloren tijd'. Prachtig vertelde roman over sterfelijkheid.

Joukje Akveld, kinderboeken

1. Lampje, Annet Schaap
Voorbeeldig debuteren met een boek dat ­direct voelt als een klassieker. Annet Schaap deed het met Lampje, een daverend avonturenverhaal over eenzaamheid en vriendschap, sprookjesachtig en tegelijk wortelend in onze wereld. Schaap paart spanning aan psychologisch inzicht, mooie zinnen aan een mee­slepend plot en schreef zo dé verrassing van dit jaar in kinderboeken.

2. De Zweetvoetenman, Annet Huizing
Van Typhoons aanhouding tot de zedenzaak rond Robert M. - lichtvoetig en met kennis van zaken ontgint Annet Huizing de wereld van het recht voor kinderen. Die blijkt veel spannender dan saaie wetboeken doen vermoeden. De Zweetvoetenman: Over Rechtszaken & Regels (en een hoop gedoe) is een vuistdikke non-fictie-pageturner, vrolijk geïllustreerd en slim vormgegeven door Margot Westermann.

3. Schildpadden tot in het Oneindige, John Green
Vijf jaar na Een Weeffout in Onze Sterren wist de wereld niet helemaal wat te denken van John Greens nieuwe youngadultroman over een tiener met dwangstoornissen. Wie beter leest, ontdekt de ontwikkeling in zijn schrijverschap: de grappige dialogen hebben een jaloers­makende souplesse en personages worden zuiver en knap geportretteerd.

4. Er Is Geen Vorm Waarin Ik Pas, Erna Sassen
Ze is verliefd op haar leraar, maar Tessel heeft het eigenlijk niet eens zo in de gaten. Tot het voorbij is, dan dondert alles in elkaar. Er Is Geen Vorm Waarin Ik Pas is de hartenkreet van een gevoelig, intelligent meisje. In hoofdletters smijt ze haar onmacht op papier, maar ze doet dat wel met zelfspot en wrange humor.

5. Dokter Corrie Geeft Antwoord, Niki Padidar
Gebaseerd op het populaire programma op Schooltv schreef Niki Padidar een origineel voorlichtingsboek: informatief, met humor en steeds met compassie voor de onzekere tiener. Aan de hand van vragen, do's-and-don'ts en ­ervaringen van het puberpanel komen alle thema's voorbij in een magazine-achtige opmaak. Uitbundig geïllustreerd, inclusief blootmemory én pop-uppiemel.

Arie Storm

1. De Sparsholt-affaire, Alan Hollinghurst
Alan Hollinghurst is een van de beste schrijvers van onze tijd. Als wordt gezegd dat iemand mooi schrijft, slaat dat vaak nergens op. Maar in het geval van Hollinghurst klopt het. In­ ­De Sparsholt-affaire, dat is vertaald door Ton ­Heuvelmans, wordt lustig gekeken door brillen, in spiegels, naar afbeeldingen, door ramen. Het is aanstekelijk. Dit is schrijven. Deze roman ­verdient een groot leespubliek.

2. Jeeves en de Liefde, P.G. Wodehouse
Moderne komedie, die voor het eerst is verschenen in 1949, en is vertaald door Leonard Beuger. De toon, de fantastische timing, de ­humoristische dialogen, de manier waarop naar het leven wordt gekeken. Nooit te ernstig. Dat werkt verkwikkend. Jeeves en de Liefde is een feest met drank, persoonsverwisselingen, ­verstoppartijen achter de bank - een roman vol levenslust tegen de klippen op.

3. De Weergekeerde Bloem, Wessel te Gussinklo
Romans waarin schrijvers als personages worden opgevoerd, hebben in Nederland een slechte naam. Ten onrechte. De hoofdfiguur in De Weergekeerde Bloem is schrijver en zijn beste vriend heeft schrijfambities. Dit is een geestige roman over het schrijven van literaire fictie, maar het is ook een boek over vriendschap. De schrijvers worden trefzeker neergezet in hun grootsheid, maar ook in hun ­jaloezie.

4. Vichy, Jan-Willem Anker
Een beetje onderschatte roman, maar voor mij een van de betere van dit jaar. Alles wat in Vichy gebeurt, zou werkelijk kunnen plaatsvinden, maar de gedachten van hoofdpersoon Elmar maken het vreemd. Slechts een 'minieme kanteling van het universum' is ervoor nodig, overweegt hij op een gegeven moment, om alles in een ander licht te kunnen zien. Dat is een fraaie definitie van literatuur.

5. Tussen Ergens en Nergens, Edzard Mik
In deze elf korte verhalen verplaatst Edzard Mik je op subtiele wijze naar een andere tijd en plaats - een mysterieuze omgeving die op de werkelijkheid lijkt, maar die niet is. Miks personages ontwikkelen zich niet, ze leren niets, ze zijn niet maatschappelijk betrokken. Ze maken zich druk om wat ertoe doet: ze houden zich bezig met de vraag waar ze zijn en wie ze zijn, in de vreemde omgeving die literatuur is.

Dirk-Jan Arensman

1. De Ondergrondse Spoorweg, Colson Whitehead
Zodra de gevluchte vertelster Cora in deze als een conventioneel slavernij-epos beginnende roman rond 1850 in een onderaardse stoomtrein stapt, versmelten historische feiten en verbeelding tot een zinderende, allegorische gruwelreis. Eentje vol suspense, galgenhumor en lachspiegelversies van de vele gezichten
van het kwaad, zowel in het verleden als het hier en nu.

2. Machten der Duisternis, Anthony Burgess
In zijn 100ste geboortejaar verscheen Burgess' magnum opus uit 1980 eindelijk in vertaling. Een zwarte komedie, opgehangen aan het ­levensverhaal van de campy bestsellerschrijver Kenneth Toomey, die ruim een halve eeuw politieke en culturele geschiedenis omspant en draait om religie, macht en duivelse krachten. Erudiet en speels, ambitieus en oergeestig.

3. Een Onberispelijke Man, Jane Gardam
Met dit eerste deel van haar schitterend drieluik over Edward 'Old Filth' Feathers, diens vrouw Betty en aartsrivaal Terence Veneering werd de 90-jarige Gardam in Nederland dé ­ontdekking van 2017. Haarscherpe portretten van (ex-)koloniale levens in de nadagen van het Britse wereldrijk, waarin ze met superieure tongue-in-cheekzinnen amuseert én ontroert.

4. Dag der Zielen, Mike McCormack
Een van beginhoofdletters en punten verstoken roman, geheel bestaand uit de associatieve ­gedachtestroom van een civiel ingenieur. Dat klinkt misschien niet erg veelbelovend, maar bij McCormack versmelten onder meer (jeugd)herinneringen, financiëlecrisisflarden en een vleugje apocalyptica tot een even koortsachtig als lucide relaas over leven, liefde en de dood. Hypnotiserend mooi.

5. De Onderwereld, Kevin Canty
Kevin 'meester-van-het-korte-verhaal' Canty publiceerde deze meesterlijke roman, waarin hij als vanouds de blues van kleinsteeds Amerika zingt. Van levens in de aanloop en nasleep van een mijnramp in Idaho, in dit geval, waarbij in 1973 negentig mannen omkwamen. Levens opgeschud door noodlot en emotie, gevat in prachtig, schrijnend proza.

Dieuwertje Mertens

1. Ja/Nee, Tonnus Oosterhoff
Oosterhoff toon zich ook in deze bundel een meester van raadsels, stemmen en taalspelletjes. Ouderdom, ziekte en dood zijn terug­kerende thema's. Op ironische en soms schrijnende wijze laat hij de aftakeling zien. Hij weet hoe hij taal moet ombuigen om nog preciezer te formuleren dan als hij binnen de taalconventies zou handelen. Subliem!

2. Vonkt, Marije Langelaar
Vonkt gaat over liefdesleed, sleur en hervonden geluk. Langelaars poëzie gaat van vervreemdend en onheilspellend tot opzwepend en ­bevrijdend. De beelddronken gedichten in Vonkt zitten bomvol krachtige metaforen, waardoor ze voor meerdere interpretaties vatbaar zijn, zonder het verhalende karakter te verliezen. Een bundel die zijn naam waarmaakt.

3. Harnas van hansaplast, Charlotte Mutsaers
Bij het uitruimen van haar ouderlijk huis, waarin haar zonderlinge broer overleed, probeert ­Mutsaers te achterhalen wie hij was. Haar broer blijkt een fascinerend personage. Ze schuwt het ongemak niet en komt heel dichtbij. De mooiste vondst is misschien wel zijn broodtrommel met aan zichzelf gerichte briefjes, waarin hij zich een dichter toont.

4. Krimp, Justine Le Clercq
Lina doet erg hard haar best om haar criminele verleden achter zich te laten en een normaal leven te leiden. De grote kracht van dit verhaal over schuldgevoel en agressie is Le Clercqs stijl: ze schrijft in scherpe, onomwonden zinnen die het verhaal voortstuwen. Het verhaal kent humor, tragiek en woede en er staat geen zin
te veel in.

5. Abdoel en Akil, Yolanda Entius
Twee vriendinnen laten zich op vakantie meevoeren door Abdoel en Akil. Doris wordt aan­gerand, Nola verkracht. Entius' grootste verdienste is dat ze laat zien hoe complex en verschillend de uitwerking bij de twee is: schuld en onschuld kennen vele schakeringen. Een verhaal dat lang nasuddert.

Hans Renders

1. ­­Leonardo da Vinci, De Biografie, Walter Isaacson
Florence was in de tijd dat Da Vinci er woonde een kunstwerk in zichzelf. Da Vinci had er Botticelli en ­Michelangelo als collega's. Isaacson schrijft in al even artistiek proza als de meester kon schilderen. Hij baseert zich op de 7200 vellen aantekeningen die Da Vinci linkshandig en in spiegelschrift heeft volgeschreven en ­getekend. Vertaald door Rob de Ridder.

2. Dada, Een Geschiedenis, Hubert van den Berg
De kunststroming Dada wordt in dit boek nauwgezet ontleed. Van den Berg smeed de oorspronkelijke sporen van Dada in verschillende landen, waaronder Nederland, en uit­eenlopende interpretaties tot een mooi verhaal dat hij rijk stoffeert met afbeeldingen van zeldzame Dadadocumenten. Niemand weet wat Dada precies is, alleen dat het belang ervan steeds toeneemt. Of is dat ook Dada?

3. Victoria, Koningin, Julia Baird
Deze 'intieme biografie' leest als een trein, ook door de talloze gekke weetjes die Baird door het verhaal weeft. Over het drugsgebruik van de Engelse adel en over het geheime naai­patroon van Victoria's bruidsjapon. Ook veel aandacht voor de Schotse knecht John Brown die een belangrijke rol in het leven van de ­koningin speelde. Vertaald door Chiel van Soelen en Pieter van der Veen.

4. Lenin, Victor Sebestyen
Lenins moeder kocht een landgoed met veertig lijfeigenen voor haar revolutionaire zoon. Hij studeerde af in de rechten, maar zijn werk als advocaat was een fiasco. Lenin onderhield samen met zijn echtgenote Nadja Kroepskaja een driehoeksverhouding met Inessa Armand, een ravissante revolutionaire die hij in Mont­parnasse had ontmoet. Sebestyen schrijft alsof hij erbij was. Vertaald door Fred Reurs.

5. De Eeuw van de Macht, Europa 1815-1914, Richard J. Evans
In een stroom van soepel geformuleerde verhalen over Engeland, Frankrijk, Italië, maar ook Polen, Zwitserland en Hongarije maakt Evans duidelijk dat de hele negentiende eeuw is te ­typeren als een proces van machtverwerving. Arbeiders die zich verenigden, de middenklasse die langzamerhand emancipeerde en kleine staatjes die zich verenigden in een land Duitsland en Italië.