Kunst & Media Bewaar

Dit zijn de beste boeken van 2016 volgens onze recensenten

Dit zijn de beste boeken van 2016 volgens onze recensenten
© Ellen Mandemaker

Het jaar in boeken zit vol prachtige verteltrucs en nieuwe perspectieven op oude feiten. Vol liefde en verdriet, oorlog en huiselijke details. Vijf recensenten van Het Parool noemen hun favorieten.

Maarten Moll, fictie

1. De Kunst Is Mijn Slagveld, Brieven van Nanne Tepper
Zijn leven was literatuur en dat wordt duidelijk in de bezeten, prachtige brieven in dit 752 pagina's dikke boek. Scheldend, bewonderend, niemand sparend. Ook zichzelf niet. En alles in dienst stellend van de literatuur. Tepper pleegde in 2012 op vijftigjarige leeftijd zelfmoord.

2. Vossenjagers, Breece D'J Pancake,
Korte verhalen van een vergeten schrijver, spelend in de mijnstreek van West-Virginia. Waar het leven hard is, waar men moeite heeft het hoofd boven water te houden. Over jonge mannen, afwezige of hardvochtige vaders en weglopende vriendinnen, mijnwerkers, prijsvechters, vossenjachten, seks, depressie, drank en dood. Ruw. Rauw. Fenomenale verhalen.

3. Poubelle, Pieter Waterdrinker
Poubelle, een grote ondergangsroman die je helemaal opslokt, waarin Wessel Stols, een ex-reclameman, probeert schrijver te worden. Als Europarlementariër raakt hij betrokken bij de Maidanopstand in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Ook de strijd die liefde is, wellust en ambitie komen aan bod. Stols faalt op alle gebieden.

4. De Onzichtbare Mijl, David Coventry
Sportboek van het jaar. Een schitterende, lyrische roman over de Tour de France van 1928. Het wielrennen is bijna bijzaak, want de gedachten van de naamloze ik-verteller vormen de kern. Over het leven, oorlog en vooral de herinnering.

5. Vlam in de Sneeuw, Liefdesbrieven van Ingrid Jonker en André Brink
De jonggestorven dichteres Ingrid Jonker (1933-1965) en de jonge schrijver André Brink (1935-2015) waren verliefd. Het was een onmogelijke liefde. Daardoor zijn de brieven zo goed. Plat, literair, woedend, grof, liefdevol. De taal schittert en vonkt en schuimt en stormt en brandt.

Arie Storm, fictie

1. Thomas More: Biografie, Peter Ackroyd
De boeken van Peter Ackroyd hebben vaak een connectie met Londen. In Thomas More plaatst Ackroyd ons in het Londen van zo'n vijfhonderd jaar geleden. Daar volgen we Thomas More, de auteur van Utopia. Ackroyd laat More zien als de laatste vertegenwoordiger van een manier van leven die verdwenen is. Fascinerend.

2. Kwaadschiks, A.F.Th. van der Heijden
Op bladzijde 103, dan zitten we nog vrij vroeg in deze bijna 1300 pagina's tellende roman, lezen we deze zin: 'En daar zat hij nu geknield, in de houding der smekenden, voor het bed van zijn geliefde, door zijn oogharen speurend naar het zaad van haar vermeende minnaar of minnaars, terwijl [zijn] vader niet ver hiervandaan dood lag te gaan in een ziekenhuis.' Hilarisch en geweldig.

3. Dublinezen, James Joyce
James Joyce wist door te dringen tot diep in het menselijk hart, terwijl hij tegelijk een estheet was. Dublinezen zit vol prachtige verteltrucs. Er is sprake van een ontluikende monologue intérieur, de techniek die Joyce in Ulysses zou perfectioneren. Vertalers Bindervoet en Henkes leggen het achterin helder uit. Dat is een bijkomstig fijn aspect van deze schitterende uitgave.

4. De Geest Geven, Hilary Mantel
Hilary Mantel blijkt in deze autobiografie ook haar eigen leven heel goed te kunnen beschrijven. Scherp oordeelt ze over haar schooltijd. Gelukkig mag je op een gegeven moment de school achter je laten. En alleen als je vervolgens alles vergeet wat je daar hebt geleerd over literatuur en schrijven, kun je zo'n geweldige auteur worden.

5. De Deur, Magda Szabó
De schrijfster Magda wil alles doen voor haar raadsel­achtige huishoudster Emerence, maar ze krijgt de ene confronterende levensles na de andere. Overwegingen over leven en dood, trouw en ontrouw, het verschil ­
tussen intellectuele en fysieke arbeid, en over goed en kwaad gaan in deze roman gepaard met een toenemende suspense.

Dirk-Jan Arensman, fictie

1. Verdriet Is Het Ding Met Veren
Dé verrassing van 2016, dit ongrijpbare amalgaam van herinneringsflarden, fabels en gedichten rond een rouwende vader en zijn twee jonge zoons, met een symbolische sprekende kraai in één van de hoofdrollen. Pretentieus noch sentimenteel. Wel poëtisch en inventief, geestig en ontroerend. Klein boekje, grootse literatuur.

2. Moeders Zondag, Graham Swift
Haast volmaakte literaire kamermuziek, deze novelle
tegen Downton Abbey-decor. Swift vertelt sensueel en
ongehaast de verdoemde liefdesgeschiedenis van een dienstertje en een adeljongen anno 1924, maakt de schaduw van de Eerste Wereldoorlog en de onrust van veranderende tijden voelbaar, én brengt een subtiele ode aan de magie van verhalen.

3. Vossenjagers, Breece D'J Pancake
Fenomenale verhalenbundel van een jonggestorven (1952-1975) supertalent dat het ploeterbestaan van zijn personages in landelijk West Virginia vatte in rauw proza dat zindert van de pijn en het mededogen. ­Mijnstofrealisme van de buitencategorie.

4. You Want It Darker, Leonard Cohen
Als Bob Dylan de Nobelprijs voor Literatuur toegekend kon krijgen, dan kan deze dichtbundel op cd-formaat zéker de mooiste van het jaar zijn. Een verzameling afscheidsgebeden, vervuld van dood en berusting, als
waardig saluut van een zingzeggende poëet.

5. Goudzand, Konstantin Paustovski
Dik 600 pagina's aan brieven, (dagboek)aantekeningen en (journalistieke) verhalen die lezen als een fragmentarische schaduwversie van Paustovski's onovertroffen memoires. Vol prachtige beelden, persoonlijke en historische achtergronden en kleine meesterwerkjes als het WOII-verhaal 'In een open vrachtwagen'.

Dieuwertje Mertens, poëzie en fictie

1. Vlam in de sneeuw, Liefdesbrieven van Ingrid Jonker en André Brink
Jonker merkt in een van haar eerste brieven op: 'De persoonlijke blik op andermans leven is altijd 'significanter' dan iets wat objectieve literatuur is geworden!' Ze heeft (in dit geval) gelijk. De kleine details over de onmogelijkheid van hun samenzijn ontroeren. Ook in literair opzicht doen de geliefden elkaar schitteren.

2. De Waan van Cotard, David Nolens
In deze roman doet de schrijver een psychologische studie naar vier mensen die allemaal op hun eigen ­manier beschadigd zijn. Centraal staat Jean, die in de waan verkeert dood te zijn. Nolens heeft het beklemmende en zwaarmoedige verhaal zeer intelligent en gewiekst gecomponeerd. Voor zowel de personages als de lezer lijkt een ontsnapping onmogelijk.

3. Ontsnappingen, Eva Gerlach
Als iemand de gave heeft om te beschrijven en werkelijk een nieuwe blik op de dingen te werpen, is het Gerlach. Een meisje met sproeten is 'het volmaakt bespikkelde meisje', een zwaar hoofd op een schouder: 'Je hoofd met loden hoed/van slaap.' Haar blik is precies, genadeloos en tegelijkertijd nuchter. Gerlach is mysterieus én helder, alles wat poëzie zou moeten zijn.

4. Dwalmgasten, Mischa Andriessen
De dichter heeft zich voor de bundel door alles en iedereen laten inspireren: jazzmuzikanten, dichters, Hongarije 1944-1945. Al die verschillende stemmen die uit al die (weerspannige) situaties door de tijd heen uit de bundel opstijgen, maken van Dwalmgasten een overweldigde bundel.

5. Nutshell, Ian McEwan
In deze Hamlet-bewerking moet een foetus vanuit de baarmoeder machteloos aanhoren hoe zijn moeder en zijn oom, haar minnaar, een moord op zijn vader beramen. McEwan slaagt erin om vanuit dit bijzondere perspectief een intelligent en geestig personage te creëren. Het is een stilistisch begaafd verhaal dat ondanks de bekende afloop verrassende wendingen heeft.

Hans Renders, non-fictie

1. Cécile en Elsa. Strijdbare freules. Een biografie, Elisabeth Leijnse
Cécile de Jong van Beek en Donk was feministe maar ­eindigde als antisemitisch lid van de Franse ultrarechtse Action Française. Haar zus Elsa trouwde met de componist Alphons Diepenbrock, had een relatie met de twintig jaar jongere componist Matthijs Vermeulen, met wie haar dochter later trouwde. Geweldige dubbelbiografie.

2. De Dochter van Stalin. Het ­Veelbewogen Leven van Svetlanan Alliloejeva, Rosemary Sullivan
Svetlana was Stalins enige dochter. Ze leefde haar leven afgeschermd door veiligheidsdiensten. De werkelijkheid drong pas tot haar door toen Chroesjtsjov in 1956 in zijn 'Geheime Rede' afstand nam van het stalinisme. Het perspectief van Svetlana maakt dat je deze geschiedenis ziet gebeuren vanuit je ooghoeken. De biografie van Stalins dochter, die overleed in 2011 in de VS, leest als een trein.

3. Een Woord een Woord, Frank Westerman
Westerman was elf toen in 1975 de eerste treinkaping werd gepleegd. In hun strijd voor onafhankelijkheid reisden zeven Molukse jongeren vanuit Bovensmilde naar Zwolle. Bij Wijster trekt een van hen (de handarbeidleraar van Westerman) aan de noodrem. Westerman weeft knap zijn eigen herinnering als schoolkind door de gebeurtenis.

4. Hitler, Peter Longerich
Nog steeds discussiëren historici over de vraag of Hitler een marionet van de omstandigheden was of vanaf het begin een masterplan had. Longerich probeert Hitler te doorgronden vanuit zijn daden en heeft daarmee - heel bijzonder -  weer een nieuw perspectief op de Führer geopend. Het nationaalsocialisme werd steeds meer een onemanshow doordat Hitler vooral een improvisator was.

5. Juliana. Vorstin in een Mannenwereld, Jolande Withuis
Withuis kan citeren uit dagboeken en brieven van hofdames en vriendinnen van Juliana, waarin haar zweverige opvattingen naar voren komen. Dat is een prestatie, Withuis had geen toegang had tot het Koninklijk Huisarchief. We krijgen eindelijk meer te lezen over het toch wel treurige leven van Juliana, niet in het minst vanwege haar huwelijk met Bernhard. Onthullend boek.