Kunst & Media Bewaar

Amerikaan trekt locatie van Vermeers straatje in twijfel

Het straatje toen en nu
Het straatje toen en nu © ANP

De Amerikaanse kunsthistoricus Benjamin Binstock zet vraagtekens bij de locatiebepaling van het straatje van Vermeer.

Afgelopen november werd bekend dat de exacte locatie van het straatje van Vermeer was gevonden. Frans Grijzenhout, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de UvA, stelde het adres vast: Vlamingstraat 40-42. De toenmalige bewoonster, Ariaentgen Claes van der Minne, was een tante van Vermeer. Ze verkocht pens in het poortje, vandaar de oude naam: Penspoort. Vermeer zou zijn tante hebben afgebeeld, een van haar dochters in de steeg en haar kleinkinderen op de stoep. Mysterie opgelost, bewoners van het huidige pand blij verrast, einde verhaal.

Of toch niet? De Amerikaanse kunsthistoricus Benjamin Binstock, auteur van het boek Vermeer's Family Secrets (2009), heeft ernstige twijfels bij de identificatie.

Volgens hem klopt die niet met eerder onderzoek, onder andere van de historicus John Michael Montias. "Nadat Vermeer met een katholieke vrouw was getrouwd, verhuisde hij naar het huis van zijn schoonmoeder op het Marktplein. Daarna had hij geen contact meer met zijn arme protestante familieleden, behalve met zijn moeder en zuster."

"Grijzenhout baseert zich op een register uit 1667 waarin de breedte van de panden langs de grachten vastgelegd zijn en hij neemt aan dat de steeg en de deur met boog 'poorten' waren naar achterliggende huizen. Dat kunnen we echter niet weten."

Standpunt
Binstock denkt dat het waarschijnlijker is dat Vermeer zijn eigen huis heeft afgebeeld, een idee dat hij ook in Vermeer's Family Secrets noemt. Het gaat om een huis dat nu niet meer bestaat, maar dat aan de Oude Langendijk 27 stond. "De positie van de huizen klopt met de kaart van Delft van Johannes Blaeu (1649). Het ongebruikelijke standpunt komt overeen met het uitzicht vanuit het kleine koopmanshuis tegenover Vermeers huis. De vensters van het huis op Het Straatje komen overeen met de ramen in Vermeers interieurs, die gebaseerd waren op de vensters in zijn eigen huis. Mensen dragen dezelfde of vergelijkbare kostuums als figuren in zijn andere schilderijen, zoals zijn vrouw en dienstmeisje. Het meisje dat op de stoep met een jongen speelt, was waarschijnlijk zijn oudste kind Maria."

"Wetenschappers hebben de neiging om geschreven documenten te vertrouwen, zoals het register uit 1667. Maar deze kunnen makkelijk misleidend zijn. Het is namelijk niet logisch. Is het waarschijnlijker dat Vermeer in dit ene schilderij het huis en familie van zijn verre, arme familieleden heeft geschilderd, met wie hij vermoedelijk geen contact meer had? Of zou hij zijn eigen huis en familieleden hebben afgebeeld, zoals hij ook in zijn andere interieurs heeft gedaan?"

De tentoonstelling rond de ontdekking van van Vermeer is nog t/m zondag te zien in het Rijksmuseum.