PlusInterview

Drie jonge componisten over hun werk en ambities: ‘Je moet de luisteraar jouw wereld intrekken’

Het project Toonzetters, met donderdag een concert in het Muziekgebouw, geeft een jonge generatie componisten een podium. Drie twintigers vertellen over hun werk. ‘De componist in zijn ivoren toren werkt niet meer.’

Frederike Berntsen
Vanaf links: Frieda Gustavs, Melle Heij en Primo Ish-Hurwitz. ‘Als een stuk af is en je werkt daarna samen met de musici, vaak heel inspirerende mensen, dan gebeurt er echt wat,’ zegt Ish-Hurwitz. Beeld Lin Woldendorp
Vanaf links: Frieda Gustavs, Melle Heij en Primo Ish-Hurwitz. ‘Als een stuk af is en je werkt daarna samen met de musici, vaak heel inspirerende mensen, dan gebeurt er echt wat,’ zegt Ish-Hurwitz.Beeld Lin Woldendorp

Componist Primo Ish-Hurwitz (22) bracht twintig collega-componisten bij elkaar, en bedacht het project Toonzetters: een dwarsdoorsnede van het Nederlandse componeren in een caleidoscopisch concert. Toonzetters, deze week in het Muziekgebouw, geeft een podium aan de jongste generatie. Aan een Amsterdamse cafétafel met drie idealisten klinkt passie voor het componeren en voor het enthousiasmeren van de luisteraar voor nieuwe muziek. Ish-Hurwitz, Melle Heij (25) en Frieda Gustavs (26) leerden het vak aan het Conservatorium van Amsterdam.

Gustavs: “Het sterke van het project Toonzetters is dat we ons als componisten bundelen en onze generatie een gezicht geven in gefilmd materiaal dat te zien is tijdens het concert. Dat is vandaag de dag ook veel noodzakelijker dan vroeger. De componist in zijn ivoren toren werkt niet meer: je verschuilen achter de noten, buiginkje na afloop van een concert en klaar. Natuurlijk, het gaat om de muziek, om wat er klinkt, maar als er een mens van vlees en bloed bij hoort geeft dat de luisteraar houvast in het overweldigende luisterlandschap. De veelheid aan stemmen is enorm.”

Heij: “De motivatie om te componeren is niet anders dan vroeger, je maakt iets waarin je gelooft. In deze tijd moet je niet alleen je muzikale verhaal vertellen, maar de luisteraar jouw wereld intrekken. Er bestaat op dit moment door het ivorentorenimago niet zo’n sterke vertrouwensbasis tussen de eigentijdse componist en het publiek. Met Toonzetters laten we zien dat we graag in gesprek gaan met de luisteraar over onze muzikale taal.”

Denkbeeldig rugzakje

En die taal is gevarieerd. Toonzetters verschijnt ook op cd, een voorproefje leert dat plezier in het spelen met klankkleuren een belangrijke drijfveer is van de jonge makers. Iedereen kreeg drie minuten voor een stuk. Instrumentatie: piano, slagwerk en elektronica, of een keuze daaruit. De componisten van nu voelen een grote vrijheid, volgens Ish-Hurwitz.

“In de vorige eeuw had je een aantal dominante stromingen, de muziek was atonaal, je had het serialisme, wat je deed moest nieuw, nieuwer, nieuwst zijn. Nu is alles mogelijk: cross-over, lichtere muziek in combinatie met klassiek, funky akkoorden, luister naar Frieda’s werk. En zonder dat daarop neer wordt gekeken. Het maakt niet uit of iemands stuk klinkt als iets van honderd jaar geleden, het belangrijkste is dat je een verhaal vertelt, met een kop en een staart. Er moet sprake zijn van muzikale logica, maar hoe je die vormgeeft is aan jou. Een grote mate van vrijheid ervaar ik ook op het Conservatorium van Amsterdam, waar ik studeer, dat straalt de school uit.”

“Ik heb een denkbeeldig rugzakje om,” zeg Gustavs, “met daarin muzikale ervaringen die me hebben ontroerd. De stem bijvoorbeeld, mijn lievelingsinstrument, renaissancemuziek, gamelan, al die dingen draag ik mee, en probeer ik terug te geven aan de luisteraar, maar dan in mijn eigen handschrift.”

Heij: “Dan kom je bij: wanneer is iets origineel? Wat haal je uit die rugzak, hoe bepaal je wat jouw stem is? Is originaliteit een doel of een gevolg? Ik werd op het conservatorium door die vragen verlamd en heb twee jaar bijna niets geschreven. Ik schrijf weer, maar kan nog steeds niet onder woorden brengen wat mijn eigen stem is; ik accepteer dat wat er uit mijn onderbewuste komt blijkbaar op papier moet. Een soort berusting. Ik vind de veelheid aan bronnen die beschikbaar is – de vele muzikale talen, de culturen, de natuur – een voorrecht.”

Componeren is een geloof

De paar namen die doordringen en die geregeld grote opdrachten krijgen van gerenommeerde podia zijn op één hand te tellen. Is dat waar deze jonkies naartoe werken, zijn ze daarom componist?

Ish-Hurwitz: “Ik wil een beter antwoord geven dan: omdat ik het leuk vind.”

Heij: “Maar dat is toch de hoofdzaak? Voor mij heeft componeren ook een intrinsieke waarde. Ik heb iets te zeggen, er borrelt iets in mij, en ik hoop dat een ander daar wat mee kan. Het is een geloof. Ik kan niet anders.”

Ish-Hurwitz: “Het puzzelen is geweldig. Je zit achter de piano of de computer nootjes te schrijven, te verplaatsen, je zoekt oplossingen voor hoe iets het beste klinkt. Ik ben gegrepen door die oneindige zoektocht, er is geen absoluut antwoord. Als een stuk af is en je werkt daarna samen met de musici, vaak heel inspirerende mensen, dan gebeurt er echt wat. Je stuk komt tot leven.”

Gustavs: “Voor mij is de luisteraar zeer belangrijk. Als ik alleen op de planeet zou zijn, zou ik niet componeren. Dan zou ik niet mijn best doen om iets zo vorm te geven dat een ander er wat mee kan. Ik probeer me ook altijd in de luisteraar te verplaatsen. Als ik mijn eigen stuk hoor en ik wil er niets meer aan veranderen, dan klopt het. Het draait allemaal om het hebben van vertrouwen. Als ik zelf overtuigd ben, kan ik een ander daarin meenemen. Ik zal nooit een deuntje schrijven waarvan ik van tevoren weet, door bepaalde trucjes in te zetten, dat het goed valt bij het publiek.”

Gemengd portfolio

“Kijk,” zegt Ish-Hurwitz, “het is natuurlijk gaaf als je een grote symfonie kunt componeren of een opera en dat die uitgevoerd wordt, maar dat is toch niet mijn hoofddoel. Het is een zeldzaamheid, een kolos gesubsidieerd en wel op het podium te krijgen. Het fijnste vind ik als je met goede musici mag werken, in wat voor bezetting dan ook.”

Gustavs: “Mee eens. Ik denk trouwens wel dat alles mogelijk is. Maar we moeten er zelf achteraan. Experimenteren, musici vinden die willen spelen, organiseren, programmeurs overtuigen. Wachten op een uitnodiging is niet handig. Om te overleven en je werk te kunnen doen, moet je zelf actief zijn. Het is ook nodig om verder te kijken dan alleen het componeren. Ik geef les bij een kinderkoor, ik zing en dans.”

Heij: “Bijna iedere componist heeft nu een gemengd portfolio, met ander werk naast het componeren. Het percentage dat van alleen componeren kan leven is schrikbarend laag.”

Ish-Hurwitz: “Ik zit nog in mijn studentenkamer, de grote boze wereld wacht. Maar een podium krijg je niet zomaar, iets groots en nieuws verkoopt zichzelf niet zo makkelijk. Hedendaagse muziek gaat vaak samen met bekend werk op een programma.”

Gustavs: “Je hoort weleens dat je pas een echte componist bent als je een strijkkwartet hebt geschreven. Nou, dan zal ik nooit een echte componist worden! Wat zou ik nu voor een strijkkwartet moeten schrijven?”

Ish-Hurwitz: “Ik voel me verantwoordelijk om de mensen om me heen enthousiast te maken: kijk wat er wordt geschreven! Men is geneigd te luisteren naar dingen die al heel lang bestaan, terwijl er ontzettend veel leuke nieuwe stukken worden gemaakt.”

Proeverij

Het project Toonzetters betekent niet alleen muziek, de componisten komen ook in beeld. De bezoeker neemt een kijkje in het hoofd van de componist, die enkele vragen krijgt voorgeschoteld. Wat zingen ze onder de douche? Als je in één dag een instrument zou kunnen leren bespelen, welk instrument zou dat dan zijn?

Primo Ish-Hurwitz: “Toonzetters is een proeverij, en je zit als luisteraar maar drie minuten ergens aan vast, zo snel wisselen de composities elkaar af. Als je een bepaalde muzikale taal niets vindt, geen man overboord, het is stuk is zo voorbij.”

Toonzetters verschijnt ook op cd, uitgebracht bij 7 Mountain Records. De Componist des Vaderlands, Martin Fondse, neemt het eerste exemplaar in het Muziekgebouw in ontvangst, bij het Toonzettersconcert op 26 januari.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden