PlusSchaken

MVL overwint inzinking

Op deze plek verzamelen we de wekelijkse schaakbijdragen van Max Pam.

Max Pam

Maxime Vachier-Lagrave, de Franse troef in de wereldtop, had zich voorgenomen eindelijk een rol te gaan spelen in de strijd om de wereldtitel. Maar toen het nodig was, ontbrak de vorm en wist Vachier-Lagrave – die algemeen ‘MVL’ wordt genoemd – zich niet eens te plaatsen voor het Kandidatentoernooi. De Fransman zal dus weer geduld moeten hebben, maar als 31-jarige spreekt de tijd niet in zijn voordeel.

Toch leek het na de uitschakeling alsof een zware last van zijn schouders was gevallen. Ineens was de vorm er weer. Achter elkaar won MVL de Sinquefield Cup en het wereldkampioenschap Blitz. Afgelopen week bracht hij ook nog eens de Superbet in Boekarest op zijn naam, door in de tiebreak zowel Aronian als So te verslaan. Faalangst omgezet in de wil om te triomferen.

Vachier Lagrave-So (Superbet 2022)

1. c4 Pf6 2. Pc3 e5 3. Pf3 Pc6 4. g3 d5 5. cd5x Pd5x 6. Lg2 Lc5 7. O-O O-O 8. d3 h6 9. Ld2 Pf6 10. Tc1 Te8 11. a3 a5 12. Pa4 Ld6 13. Pc5 Lc5x 14. Tc5x e4! 15. de4x Pe4x 16. Tc2 Lf5 17. Dc1 Pd6 18. Tc5 Te2x 19. Le3 Le4! (Zwart speelt deze fase zeer vindingrijk.) 20. Td1 Df6 21. Pd4 Lg2x 22. Kg2x Pd4x 23. Ld4x Dg6 24. Tc7x Pf5? (Maar dit is minder sterk: 24. ... Tae8! is gunstig voor zwart.) 25. Tc8+ Tc8x 26. Dc8x+ Kh7 27. Db7x Dg4 28. h3!? (Na 28. Dd5 kan wit het evenwicht behouden, maar kennelijk speelde hij op winst. Zijn moed wordt beloond.) 28. … Dg6? (Zie diagram. De zet was 28. … Dg3x+! 29. Kf1 Te7! 30. fg3x Tb7x 31. Lf2 Tb3 en zwart is oké.) 29. Kf1 Te4 (Beter 29. … De6!) 30. Dd5 Te6 31. Lc5 (Een moeilijk gevecht, maar 31. Lc3 was sterker.) 31. … Dh5 32. h4? Dg4? (32. … De2+ 33. Kg2 Te5 won een stuk.) 33. b4 ab4x 34. ab4x Tf6 35. Ke1! (Ontsnapping in het open veld.) 35. … Te6+ 36. Kd2 Dg6 37. Te1 Ta6 38. Te5 Pd6 39. h5 Df6 40. f4? (Overmoedig: 40. Ke2 gaf wit groot voordeel. In tijdnood begaan beide spelers de ene fout na de andere.) 40. … Pf5 41. g4 Ph4 42. De4+ g6 43. b5 Ta5 44. b6 Dd8+ 45. Kc3 Dd1 46. Dc2 Da1+ 47. Kb4 Pf3 48. Db3 Pe5x 49. fe5x De1+ 50. Kc4 De2+? (Winnend was: 50. … Dc1+!) 51. Kd5 Dg4x? 52. Kd6! Dc8? en zwart ging door zijn vlag. Na 53. Df7x+ staat hij toch verloren.

Vachier Lagrave-So (Superbet 2022). Beeld Max Pam
Vachier Lagrave-So (Superbet 2022).Beeld Max Pam

Het moddergooien is begonnen

Ook in de schaakwereld is het moddergooien tussen oost en west begonnen. Zoals u wellicht weet, werd Sergej Karjakin voor een half jaar geschorst door de wereldschaakbond Fide. De in 1990 op de Krim geboren Karjakin – dus eigenlijk Oekraïner van origine – had op niet mis te verstane toon de Russische inval in Oekraïne toegejuicht. Dat was hem door zijn collega’s niet in dank afgenomen, maar dat kon Karjakin – als Poetinaanhanger – niets schelen, zei hij. Na afgewezen protesten zijnerzijds probeerde hij onlangs op misselijke wijze zijn gram te halen. Met twee vrienden organiseerde hij een neptelefoongesprek met Emil Sutovsky, de directeur-generaal van de Fide. Onder valse voorwendselen probeerden zij Sutosvky allerlei dubieuze opmerkingen te ontlokken over de situatie in de schaakwereld en over hoe de schorsing tot stand was gekomen. Karjakins opzet lukte gedeeltelijk, omdat ook Sutovsky geen man is van opperste integriteit. British Chess Magazine bracht er een smakelijk verhaal over, maar eigenlijk is het een bijzonder treurige zaak.

Nog iets treurigs. Begin dit jaar schreef ik hier over de Rus Joeri Averbach, ‘de eerste honderdjarige schaakgrootmeester uit de geschiedenis’. Helaas heeft Averbach niet lang van deze eretitel kunnen genieten. Vorige week overleed hij. Dit keer eren wij deze eminente eindspelkenner met een bijzondere aanvalspartij.

Averbach-Moisejev (Moskou, 1950)

1. e4 c5 2. Pe2 e6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 d6 6. Le2 Le7 7. O-O O-O 8. f4 a6 9. Kh1 Dc7 10. De1 Pc6 11. Le3 Ld7 12. Td1 b5 13. a3 Tac8 14. Dg3 Kh8? (Slap: 14. … Pd4x verdiende de voorkeur.) 15. Pf3 b4 16. ab4x Pb4x 17. e5 Pg8 (Hier is 17. … Pe8 beter.) 18. f5! de5x (Loopt verder in het mes. De aanval zou met 18. … d5 nog enigszins gekeerd kunnen worden.) 19. Pe5x Le8 20. fe6x fe6x 21. Tf8x Lf8x 22. Td7!! (Zie diagram. Dit heeft hij niet gezien. Ontwijking met 22. … Da5 23. Tf7! Lc6 24. Tg7x! komt nauwelijks in aanmerking.) 22. … Dd7x 23. Pd7x Ld7x 24. Lf4 Pe7 (Of 24. … Pc2x 25. Dd3!) 25. Lg4 Tc6 26. Df2 Pg6 27. Da7 Lc8 28. Db8 Kg8 (Ook 28. … Pf4x 29. Df4x Kg8 30. Lf3 verliest.) 29. Lf3 Tc4 30. Ld6 Pc2x 31. Lf8x Pf8x 32. Db3 Pe3 33. Pd1! (Nog een kolossale zet.) 33. … Tc1 34. De3x Ta1 35. h3 en zwart gaf op. Wat een partij!

Averbach-Moisejev (Moskou, 1950) Beeld MAX PAM
Averbach-Moisejev (Moskou, 1950)Beeld MAX PAM

Rusland blokkeert schaaksites

Chess.com, een van de grootste schaakwebsites, is deze week in Rusland geblokkeerd. De beslissing werd uitgevoerd door Roscomnadzor, de federale toezichthouder op communicatie, informatie, technologie en media – zeg maar gewoon de Russische censuur. De censors waren vooral boos op twee artikelen, waarin Oekraïense grootmeesters aan het woord werden gelaten en waarin werd gesproken over ‘oorlog’, een woord dat verboden is in Rusland.

Tel daarbij op dat de Russische schaakbond officieel zijn focus heeft verlegd van Europa naar Azië, dan moet de conclusie zijn dat Rusland steeds verder in een isolement raakt. Vooralsnog zijn er geen tekenen dat Rusland de oorlog in Oekraïne wil beëindigen. Het tegendeel is eerder waar, zoals ook het schaakspel moet ondervinden. Zelfs in de Koude Oorlog heeft de Russische schaakbond altijd contact met het Westen onderhouden, maar ook dat lijkt voorbij.

Intussen werd in St. Louis om de America Cup gespeeld. Winnaar werd Fabio Caruana, die in de finale Lev Aronian versloeg. Aronian is een Armeniër, die tegenwoordig voor de Verenigde Staten uitkomt.

Caruana-Aronian (America Cup, 2022)

1. c4 Pf6 2. Pc3 e5 3. Pf3 Pc6 4. g3 Pd4 5. Lg2 (Niet 5. Pe5x De7 en wint.) 5. … Pf3x+ 6. Lf3x Lc5 7. d3 O-O 8. O-O a5 9. Lg2 c6 10. Ld2 d6 11. a3 Le6 12. Dc2 h6 13. Pa4 La7 14. c5 dc5x 15. Pc5x Lc5x 16. Dc5x Ld5 17. f3! (Alleen zo behoudt wit wat voordeel.) 17. … a4 18. e4 Pd7 19. De3 Lb3 20. f4 Db6 (Beter: 20. … c5!) 21. Db6x Pb6x 22. Tac1! Tfd8 23. Tf3 Pd7 24. Lh3! Le6 25. Le6x fe6x 26. Kf2 c5 27. Ke2 b6 28. Lc3 Tac8 29. Tff1! (Sterker dan 29. fe5x Pb8! en het paard kijkt naar d4.) 29. … Tf8 30. Ke3 Tc7 31. fe5x Tf1x 32. Tf1x Pb8 33. d4! (Precies op tijd.) 33. … cd4x+ 34. Ld4x Tc2 35. Td1! (Zie diagram. De toren wordt in stelling gebracht.) 35. … Pc6 36. Lc3 Th2x 37. Td6 Pa5 38. Kf3 (Vooral niet: 38. Te6x? Kf7 en zwart wint.) 38. … Kf7 39. Tb6x Pc4 40. Tb7+ Ke8 41. Tg7x Pb2x 42. Lb4 Kd8 43. Te7 Pc4 44. Te6x h5 45. Ld6 h4 46. Tg6 Th3 47. Tg8+ Kd7 48. Tg7+ Ke8 49. Tc7 Tg3x+ 50. Kf4 Pd6x 51. ed6x Ta3x 52. Kf5 Tg3 53. e5 en zwart gaf op. De zwarte koning komt in een matnet.

Caruana-Aronian (America Cup, 2022)  Beeld Max Pam
Caruana-Aronian (America Cup, 2022)Beeld Max Pam

Exodus Russische grootmeesters

De exodus onder Russische grootmeesters is op gang gekomen. Zij verlaten Rusland om elders onderdak te zoeken. In afwachting van een asielverlening in een ander land kunnen zij onder de vlag van de Fide spelen. In de schaakwereld is het switchen van nationaliteit tamelijk gewoon geweest. Aljechin begon als Rus en eindigde in Portugal als Fransman. Bij degenen die hun vaderland verlaten, behoort ook Nikita Vitjoegov, de Russisch kampioen. Verder vertrokken of kwamen niet meer terug: Andrejkin, Predke, Romanov, Joeffa, Fedosejev, Aleksejenko en Oparin, om er een paar te noemen. Poetin, die het schaken weer stimuleerde en als propaganda wilde gebruiken, zal niet blij zijn.

Op ChessNews staat een ontroerend interview van Frederic Friedel met de Oekraïense vrouwengrootmeester Anna Muzychuk, die vertelt hoe zij en haar zuster Maria uit Lviv zijn ontsnapt. Een levensgevaarlijke tocht, die veilig eindigde in Spanje. De schaakwereld wordt een blauwdruk voor ontheemden.

Intussen wordt ook geschaakt. In Oslo bijvoorbeeld, waar wereldkampioen Carlsen weer een van zijn invitatietoernooien houdt. Veel zin in schaken lijkt hij niet te hebben, want ik zag een foto van een gapende Carlsen, die me deed denken aan de scheurende gaap waarmee Hans Ree beroemd is geworden. Ook opende Carlsen een partij met: 1. f3. Tegen het 16-jarige jochie Rameshbabu Praggnanandhaa ging hij er wel voor zitten. Carlsen won met 3-0.

Praggnanandhaa-Carlsen (Oslo 2022)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. Pc3 c5 5. cd5x cd4x (Zeer oude lezers denken bij deze zet aan Lodewijk Prins.) 6. Dd4x ed5x 7. Lg5 Le7 8. e3 0-0 9. Le2 Pc6 10. Dd3 h6 11. Lh4 Le6 12. 0-0 Db6 13. a3 Tfd8 14. b4 a6 (Ook 14. … d4 was mogelijk.) 15. Tfd1 Tac8 16. h3 Dc7 17. Tac1 Dd7 18. Db1 De8 19. Ld3 a5 20. b5 Pb8 21. a4 Pbd7 22. Pd4 Pb6 23. Lf5 Ld7?! 24. Ld7x? (Wit stond beter, maar deze ruil verlicht de verdediging.) 24. …Td7x 25. Pf5 Ld8! 26. Td4? (Weer minder: 26. Pe2 was de zet.) 26. … De8 27. Tf4 Tdc7 28. Pe2 Tc1x+ 29. Pc1x Ph5 30. Ld8x (Zie diagram. Zwart was al oké, maar 30. Tg4 g5!? 31. Pe2 Pg7 31. Pg7x Kg7x 32. Pf4 Dd6 is nog speelbaar.) 30. … Pf4x! 31. Pd4 De4 32. De4x de4x 33. Lb6x Tc1x+ 34. Kh2 Pd5 35. La5x Ta1 36. Ld8 Ta4x 37. Pf5 b6 38. Pd6 f6 en wit gaf het op.

Praggnanandhaa-Carlsen (Oslo 2022) Beeld Max Pam
Praggnanandhaa-Carlsen (Oslo 2022)Beeld Max Pam

Kasparov tegen het Kwaad

Toen oud-wereldkampioen Garri Kasparov in zijn boek Winter is Coming (2015) voorspelde dat Poetin een oorlog zou beginnen tegen Oekraïne, werd hij niet helemaal serieus genomen. Vandaag weten wij dat hij gelijk had. Op internet houdt Kasparov nu regelmatig zogenaamde TED Talks. De laatste keer zei hij: ‘Oekraïne ligt in de frontlinie van een wereldwijde oorlog tussen vrijheid en tirannie.’ Het is maar dat u het weet.

Intussen gaat Poetin voort Rusland tot het meest gehate land ter wereld te maken. Ik las al menige mop over de oorlog. Zegt de ene vis tegen de andere vis: ‘Hé, wat ligt daar de bodem? O, dat is de Moskva.’ Zegt de andere vis tegen de ene vis: ‘Maar wat ligt daar? O, dat is de schaakcarrière van Sergej Karjakin!’

Karjakin is een Oekraïense Rus, die zich achter Poetin heeft opgesteld en daarna voor deelname aan het Kandidatentoernooi werd uitgesloten. Als vervanger is de Chinees Ding Liren aangewezen, maar die moet dan in korte tijd dertig klassieke partijen spelen. Met behulp van de Chinese bond lukt hem dat, maar er zit duidelijk een luchtje aan.

Ding Liren-Wei Yi (Hang Zhou Match, 2022)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. g3 d5 4. Lg2 Le7 5. Pf3 0-0 6. 0-0 dc4x 7. Dc2 a6 8. a4 Ld7 9. Dc4x Lc6 10. Lg5 Pbd7 11. Tfd1 a5 12. Pbd2 h6 13. Lf6x Pf6x 14. Tac1 De8 (Eerder was 14. … Lb4 gespeeld.) 15. b3 Tac8 16. Pe5x Lg2x 17. Kg2x c5 18. P2f3 Ld6 19. h4 cd4x 20. Dd4x Tc1x 21. Tc1x Db8 22. Tc4 Td8 23. e4 Pe8 24. h5 Pf6 25. Db6! Ph5x (Beter lijkt 25. … Le5x 26. Pe5x en zwart kan niet nogmaals op e5 slaan.) 26. Da5x Pf6 27. Pf7x! (Zie diagram. Materieel staat het gelijk, maar deze klap komt positioneel hard aan.) 27. … Kf7x 28. e5 Pd5 29. De1! Kg8 30. De4 Te8 31. b4 Pb6 32. Td4 Pd5 33. Pe5 Tf8 34. a5 Tf8 35. Pd3 De7 36. Pc5 Kf7 37. Td2 b6? (Beter 37. … h5!) 38. Pd3 (Met meer geweld won: 38. Td5x Td5x 39. ab6x en zwart is hulpeloos.) 38. … Db7? (Nog een fout. Hij moest eerst op a5 slaan.) 38. Te2 Tf6 39. ab6x Da8 en tegelijkertijd ging zwart door zijn vlag. Ook 39. … Db6x was logischer, maar vermoedelijk had Wei Yi de opdracht te verliezen.


Ding Liren-Wei Yi (Hang Zhou Match, 2022) Beeld Max Pam
Ding Liren-Wei Yi (Hang Zhou Match, 2022)Beeld Max Pam

Vraag niet hoe, maar Pragg wint

Ver weg van the madding crowd heeft het 16-jarige Indiase schaakwonder Rameshbabu Praggnanandhaa het Open Toernooi van Reykjavik gewonnen. Maar vraag niet hoe. Op IJsland gingen voor de laatste ronde drie leiders op kop. Naast Pragg zelf – zoals hij kortweg wordt genoemd – ook de Deense grootmeester Mads Andersen en de Nederlandse kampioen Max van Warmerdam. Vooral de 22-jarige Van Warmerdam deed het erg goed en de eindzege was hem gegund. Jammer alleen dat hij in slotronde niet verder kwam dan remise, maar nog geen erg, want ook Andersen wist niet te winnen.

Het wachten was toen op wat Pragg ging doen in zijn partij tegen zijn ook al piepjonge landgenoot Dommaraju Gukesh (15). Dat zag er niet goed uit voor Pragg. In de opening was hij een pion kwijtgeraakt en zijn enige hoop bestond eruit dat hij zijn tegenstander moest zien te verwarren. Het vooruitzicht dat hij bij partijwinst ook het hele toernooi zou kunnen winnen, deed Gukesh de das om. In paniek beging hij de ene blunder na de andere en werd toen geconfronteerd met een dodelijke paardzet.

Gukesh-Praggnanandhaa (Reyjavik, 2022)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. e3 0-0 5. Ld3 d5 6. cd5x ed5x 7. a3 Ld6 8. Dc2 b6 9. b4 c5?! 10. bc5x bc5x 11. dc5x Lc5x 12. Pf3 Te8 13. 0-0 Lg4 14. Td1 Lf3x 15. gf3x Ld6 16. Lb2 Le5 17. Lb5 Pbd7 18. Pd5x Lb2x 19. Db2x Te5 (Zwart is een pion kwijt en moet vechten voor zijn leven.) 20. Ld7x Td5x 21. Td5x Pd5x 22. Lh3 Pb6 23. De5 Dd2 24. f4 De2 25. Tc1 Dd3 26. Dc3 Td8 27. Dc7 h6 28. Da7x Pd5 (Twee pionnen minder, maar hij dreigt 29. … Pf4x, wat overigens makkelijk te pareren is.) 29. Lf1! Dg6+ 30. Lg2 Pc3! (Het beruchte in troebel water vissen.) 31. Tf1 Dd3 32. a4 Td6 33. a5 Tg6 34. Kh1 Kh7 35. Dd4 Df5 36. De5? (Niets was natuurlijk 36. Dc3x Tg2x+! 37. Kg2x Dg4+, maar 36. h3! was praktisch winnend.) 36. … Dg4 37. Tg1? ( Paniek! Na 37. Le4 Pe4x 38. De4x De2 39. Tg1 Tg1x+ 40. Kg1x Dg4+ was het nog remise.) 37. … Pd1! en wit kan niets anders dan opgeven, zie diagram. Er is niets meer tegen 38. … Pf2x mat. Zo won Pragg het toernooi, maar voor de witspeler was het een hard gelag.

Gukesh-Praggnanandhaa (Reyjavik, 2022) Beeld Max Pam
Gukesh-Praggnanandhaa (Reyjavik, 2022)Beeld Max Pam

Anand schokt schaakwereld

Arkadi Dvorkovitsj, president van de Wereldschaakbond Fide, wil toch herkozen worden. Wie gedacht had dat zijn positie als Rus onhoudbaar was, heeft zich vergist. Dat Dvorkovitsj het opnam tegen het Kremlin en zei het Oekraïense volk te steunen, is vermoedelijk niets anders geweest dan toneelspel. Deze week gaf Dvorkovitsj in New Dehli – India is ten aanzien van de oorlog in Oekraïne ‘neutraal’ gebleven – een persconferentie. Naast hem zat pontificaal oud-wereldkampioen Vishny Anand, om de kandidatuur van Dvorkovitsj kracht bij te zetten.

Een bijzonder pijnlijk gezicht. De houding van Anand heeft de schaakwereld geschokt. In het verleden heeft Anand zich altijd politiek afzijdig gehouden en nu staat hij ineens achter de dubieuze Russische kandidaat. Anand moet daar flink voor zijn betaald, dat kan haast niet anders. Daar is overigens niets vreemds aan, dat is de normaalste zaak bij zo’n corrupte organisatie als de Fide. Zijn carrière loopt ten einde en zijn inkomsten lopen terug; kortom: Anand heeft eieren voor zijn geld gekozen. Maar zijn reputatie ligt aan gruzelementen.

Geschaakt werd er ook. Wesley So won het derde Grand Prixtoernooi en plaatste zich als kandidaat.

So-Tabatabaei (Berlijn, Grand Prix 2022)

So-Tabatabaei (Berlijn, Grand Prix 2022) Beeld Max Pam
So-Tabatabaei (Berlijn, Grand Prix 2022)Beeld Max Pam

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5. Pf3 O-O 6. Le2 Pbd7 7. O-O e5 8. Le3 c6 9. d5 c5 10. Pd2 Kh8 11. g4!? (Nieuwtje.) 11. … Pg8 12. Pf3 Pb6 13. h3 f5 14. gf5x gf5x 15. ef5x (Veiliger lijkt 15. Kh2, want zwart komt niet slecht te staan.) 15. … Lf5x 16. Pg5 Lh6 17. Dd2 Dd7 18. Kh1? (Beter: 18. f3!) 18. … Lg5x 19. Lg5x Lh3x (Beter: 19. … h6! 20. Lh6x? Dh7! en zwart staat geweldig.) 20. Tg1 Tf2x 21. De3 Taf8 22. Pe4 Pc4x! (Zie diagram. Wit moet oppassen om niet te verliezen.) 23. Lc4x T2f3 24. Lf6+ T3f6x 25. Pf6x Tf6x 26. Tg3 Lg4 27. Tf1 Tf1x+ 28. Lf1x Pf6 29. Kg1 Df5 30. Dh6 Pe4 31. Tg2 Df6 32. Df6x+ Pf6x 33. Tg3 h5? (Met 33. … Kg7! had zwart zijn voordeel behouden, maar hij gaat het verpesten.) 34. Ta3 a6 35. Tb3 b5 36. Ta3 Lc8 37. Lb5x! ab5x 38. Ta8 Kg7 39. Tc8x Kf7 40. Tb8 b4 41. a4 ba3x 42. ba3x Pd5x 43. a4 Ke7? (Na 43. … Ke6! kon zwart remise maken. Nu verliest hij nog.) 44. a5 Pb4 45. Tb6 Kd7 46. a6 Pd5 47. Tb8 en wit gaf op.

Ongeïnspireerde Giri uitgeschakeld

Anish Giri, de laatste Nederlandse vertegenwoordiger in de cyclus om het wereldkampioenschap, is vrijwel zeker uitgeschakeld. In het derde Grand Prixtoernooi in Berlijn eindigde hij onderaan in zijn groep. Na een reeks remises had hij in de slotronde nog alles kunnen rechtzetten met een winstpartij. Maar zijn tegenstander Amin Tabatabaei, weer zo’n jong talent uit Iran, strafte het even wanhopige als ongeïnspireerde spel van Giri meedogenloos af.

De grote winnaar van Berlijn werd de Amerikaan Hikaru Nakamura. Hij bracht de voorronde op zijn naam door in agressieve stijl drie partijen op rij te winnen. Dankzij dit resultaat heeft Nakamura zich – net als Richard Rapport – vrijwel zeker geplaatst voor het kandidatentoernooi. Dat zal iedere rechtgeaarde schaker toejuichen.

Even leek het erop dat de razend populaire Nakamura zich zou terugtrekken uit het klassieke schaak. Hij is een bezeten vluggeraar en onderhoudt een eigen kanaal met honderdduizenden volgers, vanwaar hij zeer lucratieve activiteiten organiseert. Daar kan iedere schaker die wat geld heeft in te zetten, tegen hem schaken.

Nakamura-Oparin, Grand Prix, Berlin, 2022

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Dc2 d5 5. a3 Lc3x+ 6. Dc3x O-O 7. Pf3 dc4x 8. Dc4x b6 9. h4 La6 10. Dc2 c5 11. dc5x Pbd7 (Een aardig nieuwtje.) 12. c6 Tc8! 13. Lg5 Lb7 14. Pd4 Pe5 15. Td1 De7 16. Th3 Pc6x 17. Pc6x Tc6x 18. Da4 h6 19. Lf6x Df6x 20. Da7x La8 21. Tb3 Td8 22. Tbd3 Tdc8 23. Td4 e5 24. T4d2 Dh4x 25. g3 Dh1 (Zwart heeft zijn pion terug en na 25. … De4! zou het gelijk staan.) 26. De7 Tf6 27. Td8+ Td8x 28. Dd8x+ Kh7 29. f3 Le4?! (Gekunsteld, want nu komt wit komt wat gemakkelijker te staan.) 30. Td6! Td6x 31. Dd6x Dg1! (Zie diagram. Sterk verdedigd: 32. fe4x Dg3x+ 33. Kd2 – of 33. Kd1 Dg1 – 33. Df4+ leidt slechts tot herhaling van zetten.) 32. De5x Lg6 33. g4 f6 34. Df4 Dc5 35. Dd2 f5 36. gf5x Lf5x 37. e3 De5 38. f4 De7 39. Lg2 h5 40. Dd4 Dh4+ 41. Kf1 Dg4 42. Dd2 h4 43. De2 g5? (Nodig was: 43. … Dg6!) 44. Dg4x Lg4x 45. Lc6 Kg6 46. b4 gf4x 47. ef4x Kf6 48. a4 Ke7 49. Le4 Kd6 50. f5 Ld1 51. a5 ba5x 52. ba5x Kc5 53. f6 Lb3 54. Ld3 Kd6 55. a6 Ld5 56. a7 Kc7 57. a8=T en zwart gaf op.

Nakamura-Oparin, Grand Prix, Berlin, 2022 Beeld Max Pam
Nakamura-Oparin, Grand Prix, Berlin, 2022Beeld Max Pam

Positie Dvorkovitsj onhoudbaar

De positie van Arkadi Dvorkovitsj, de Russische voorzitter van de Wereldschaakbond Fide, is onhoudbaar. Omdat hij namens de Fide de invasie in Oekraïne veroordeelde, wordt hij in Rusland beschouwd als ‘een nationale verrader’. Maar ook in het Westen kan hij op weinig sympathie rekenen. Als vicepresident onder Poetin en Medvedev verklaarde hij dat Rusland niets te maken had met de vergiftiging van geheim agent Skripal. Ook is er een eerder interview opgedoken, waarin hij verklaart dat het Westen verantwoordelijk is voor de Russisch expansie naar Oekraïne.

Dvorkovitsj wordt nu aan alle kanten gemangeld en over zijn opvolging wordt openlijk gesproken. Garri Kasparov zou een geweldige president zijn, maar die gaat heus de corrupte boel in het Fide-kantoor te Moskou niet uitmesten. De kandidatuur van Nigel Short, rechterhand van Dvorkovitsj, wordt niet serieus genomen: de Engelsman is een enorme opportunist en flierefluiter. Wel zou Viktoria Čmilytė-Nielsen kanshebber zijn. Zij is Europees kampioene geweest, leidt tegenwoordig een leven als vooraanstaand politicus in Litouwen, spreekt haar talen voortreffelijk, én zij is een vrouw.

De volgende partij komt uit de Charity Cup, een toernooi georganiseerd door de Magnus Carlsen Group. De opbrengst gaat naar de Oekraïne en er doet geen enkele Rus aan mee.

Jorden van Foreest-Ding Liren (Charity Cup, 2022)

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Pf6 4. Pg5 d5 5. ed5x Pa5 6. Lb5+ c6 7. dc6x bc6x 8. Ld3 (Tegenwoordig als beste zet beschouwd.) 8. … Pd5 9. Pf3 Ld6 10. O-O Pf4 11. Pc3 Pd3x 12. cd3x O-O 13. Pe4 Te8 14. Da4 Lf8 15. b4 Pb7 16. Dc6x Dd7 (Een nieuwtje. Met 16. … Tb8 had zwart had geen slechte ervaringen.) 17. Dc3 a5 18. Pe5x?! (Gevaarlijk: 18. La3 lijkt veiliger.) 18. … Dd5 (Zwart verzuimt zijn kans: 18. … Db5!) 19. Pc6! (Ineens verkeert zwart in moeilijkheden.) 19. … Ta6 20. b5 Db5x 21. Pd4 Dh5 22. La3 Th6 23. Pf3! (Minder sterk was 23. h3 La3x 24. Da3x Lh3x!) 23. … La3x 24. Da3x Lg4 25. Tfe1! (Zie diagram. Met de tegendreiging 26. Pf6+ en zwart gaat mat.) 25. … The6 (Of 25. … Lf3x 26. Pf6+ gf6x 27. Te8x+ Kg7 28. Df8+ Kg6 29. Dh2x+ 30. Kf1 Dh1+ 31. Ke2 Da1x 32. Dg8+ Kf5(h5) Dg4 mat.) 26. Pd4! Te5 27. f4 en zwart gaf op, want 27. … T5e7 28. Pf6+ gf6x 29. Te7x Te7 30. De7x verliest materiaal.

Jorden van Foreest-Ding Liren (Charity Cup, 2022) Beeld Max Pam
Jorden van Foreest-Ding Liren (Charity Cup, 2022)Beeld Max Pam

Zit Dvorkovitsj veilig in Rusland?

Arkadi Dvorkovitsj, de Russische voorzitter van Wereldschaakbond Fide, zit in een lastig parket. Ooit vicepremier onder Medvedev was hij door Poetin geparachuteerd om baas van alle schakers te worden. Maar kennelijk heeft hij zich zo met de schaakwereld vereenzelvigd dat hij zich afgelopen week tegen de oorlog in Oekraïne heeft gekeerd. Hij zei: ‘Oorlog is het ergste wat er is.’ Hij steunt de boycot van de Fide tegen zijn geboorteland. Direct vroeg men zich af of Dvorkovitsj nog wel veilig zit in Rusland. “Voorlopig wel,” antwoordde hij op die vraag van de site Mother Jones.

Bij alle perikelen wordt ook nog geschaakt. In Belgrado won de Hongaar Richard Rapport (25) het tweede Grand Prixtoernooi. Daarmee lijkt hij verzekerd van een plaats bij de acht kandidaten die gaan uitmaken wie wereldkampioen Carlsen mag uitdagen. Rapport versloeg in de finale Dmitri Andrejkin, die eerder Anish Giri had uitgeschakeld. Ik had het Andrejkin gegund, want hij speelde niet alleen sterk, hij behoort ook tot de 44 Russische schakers die zich openlijk tegen de oorlog hebben uitgesproken.

Rapport-Andrejkin (Belgrado, GP 2022)

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pc3 a6 4. cd5x ed5x 5. a3 h6 6. Lf4 Pf6 7. e3 c5 (Nieuw.) 8. Le5 Le6 9. Pge2 Pc6 10. Pf4 cd4x 11. Ld4x Pd4x 12. Dd4x Ld6 13. g3 Tc8 14. Td1 Da5 15. Tc1 O-O 16. Pe6x fe6x 17. Lh3 Kf7 18. O-O Tc4 19. Dd3 Le5 20. Pe2 Tfc8 21. Tc4x Tc4x 22. b4 Da4 23. Pf4 Lf4x 24. ef4x Dc6 25. De3 Pe4 (Ook 25. … Te4 was mogelijk.) 26. f3 Tc3 27. Dd4 Tc4 28. De3 Tc3 29. Dd4 Tc4 30. De5! (Zie diagram. Door herhaling had wit remise, maar hij neemt de gok.) 30. … Pd2 31. f5! (De consequentie, want 31. Tf2 Tc1+ 32. Kg2 Pc4 was in zwarts voordeel.) 31. … Pf1x 32. fe6x+ Ke8? (Nodig was 32. … Ke7! 33. Dg7x+ Kd6 34. Lf1 Tc1 en zwart staat.) 33. Dg7x Db6+ 34. Kf1x Tc1+ 35. Ke2 Te1+? (Dit verliest. Met 35. … Tc7! had zwart de dreiging 35. … Dd7+ gepareerd.) 36. Ke1x De3+ 37. Kd1! (Er zit geen eeuwig schaak in.) 37. … Dd3+ 38. Kc1 De3+ 39. Kb1 Dd3+ 40. Kc1 De3+ 41. Kb2 Dd2+ 42. Ka1 Dc1+ 43. Ka2 Dc4+ 44. Kb2 De2+ 45. Ka1! Df1+ (Een grapje: 45. … De1+ 46. Db2 is ook uit.) 46. Lf1x en zwart gaf op.

Rapport-Andrejkin (Belgrado, GP 2022) Beeld Max Pam
Rapport-Andrejkin (Belgrado, GP 2022)Beeld Max Pam

Russische schakers verder in het nauw

Zijn tegenslag is verdwijnend klein vergeleken met het leed dat de Oekraïense bevolking heeft getroffen, maar – o! – wat zal Anatoli Karpov de pest in hebben dat hij niet hetzelfde heeft gedaan als kunstrijdster Irena Rodnina. Als twee oud-wereldkampioenen zitten zij in de Doema, het Russische parlement. Maar toen Karpov voor de motie stemde om Oekraïne te bezetten, bleef Rodnina thuis. Zo ontliep zij de boycot, terwijl Karpov niet meer naar het Westen kan. En dat niet alleen, deze week ontnam de Wereldschaakbond Fide hem het erelidmaatschap, dat hem ‘voor het leven’ was toegekend.

Moediger dan Karpov zijn de 44 Russische topschakers die in een open brief aan Poetin hebben laten weten tegen de oorlog te zijn. Zij steunen hun Oekraïense collega’s. Bovenaan de lijst van ondertekenaars staat Ian Nepomnjasjtsji, de nummer drie van de wereld.

Aanvankelijk beperkte de boycot zich tot de deelname van landen, maar er ligt ook een voorstel (van de KNSB) om alle individuele schakers uit Rusland en Belarus te weren. Logisch dat een exodus van Russische grootmeesters inmiddels op gang is gekomen. Vooral Noorwegen, Frankrijk en de Verenigde Staten zijn populaire vluchtlanden. Vijftig jaar geleden kwam Genna Sosonko als emigrant naar Nederland. Misschien meldt binnenkort een nieuwe Russische schaker zich aan onze grenzen.

Grisjoek-Andrejkin (Belgrado, Grand Prix 2022)

1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pc6 5. Pc3 a6 6. Le3 Pf6 7. a3 d6 8. f4 Dc7 9. Ld3 Le7 10. O-O O-O 11. Kh1 Te8 12. Df3 Ld7 13. Tae1 Tac8 14. Dg3 Ph5 15. Df3 g6 16. f5?! (Op mat gespeeld, maar 16. g4 was te overwegen.) 16. … Pe5 17. Dh3 Dd8 18. fe6x fe6x 19. Pe6x (Als hij wist wat er zou komen, had hij 19. Le2! gedaan.) 19. … Da5 20. Pd5 Ld8 21. Lh6? (Zie diagram. Met het idee: 21. … Le6x 22. De6x Te6x 23. Tf8 mat. Maar er komt een onaangename verrassing. Overigens was 21. b4! de zet.) 21. … De1x!! 22. Te1x Le6x 23. De3 Pg4 24. Dd2 Ph6x 25. Le2 Pg7! (Weer sterk, want 26. Dh6x Ld5x 27. ed5x Tc2x is geen pretje.) 26. Tf1 Pf7 27. Pf6+ Lf6x 28. Tf6x Tc5 29. h3 Ph5 30. Lh5x Th5x 31. Df2 Te5 32. Db6 Te7 33. Tf4 g5 34. Tf2 Te4x 35. b3 Ld5 en wit staakte de strijd. De dame kan niet op tegen de overmacht.

Grisjoek-Andrejkin (Belgrado, Grand Prix 2022) Beeld Max Pam
Grisjoek-Andrejkin (Belgrado, Grand Prix 2022)Beeld Max Pam

Boycot treft ook Russische schakers

Poetins oorlog tegen Oekraïne heeft ook grote gevolgen voor de schaakwereld. De Wereldschaakbond heeft direct na de inval haar afschuw uitgesproken, maar Fide-voorzitter Arkady Dvorkovitsj is behalve een Rus ook een goede vriend van Poetin. Daarom haastte hij zich te verklaren dat hij niet als persoon sprak, maar namens het bestuur. De Fide is in Moskou gevestigd en Dvorkovitsj wil herkozen worden – de oorlog is een enorme streep door zijn rekening.

Terwijl Kasparov via CNN en nog meer zenders zijn gal spuwde, moet die andere ex-wereldkampioen, Karpov, danig in de rats hebben gezeten. Als lid van de Doema heeft hij vóór de oorlog gestemd, en dat kwam hem direct te staan op een boycot. Hij kan nu niet meer bij zijn westerse rekeningen en bij zijn waardevolle postzegelverzameling ergens in een Zwitserse kluis. Nog erger was het voor Sergej Karjakin, geboren Oekraïner, die zich uit opportunisme tot Rus heeft laten naturaliseren. Hij liet weten blij te zijn dat zijn oude vaderland wordt bevrijd. ‘Verrader!’ klonk het door heel het internet. De Duitse grootmeester Georg Meier noemde hem ‘een hoer die pist op de graven van zijn vroegere landgenoten’. Karjakin schold terug, maar ik vermoed dat hij in de toekomst niet meer kan rekenen op een uitnodiging uit het Westen.

Er was ook goed nieuws. De Amerikaanse grootmeester Hikaru Nakamura heeft via zijn site 131.130,76 dollar opgehaald voor hulp aan Oekraïne.

Karjakin-Meier (Rapid, 2017)

1. d4 e6 2. Pf3 Pf6 3. Lf4 b6 4. e3 Lb7 5. Ld3 c5 6. O-O Le7 7. Pbd2 Ph5 8. c3 h6 9. Te1 Pc6 10. Tc1 O-O 11. Lb1 Tc8 12. Pe4 Pf4x 13. ef4x cd4x 14. Pd4x Pd4x 15. Dd4x Dc7 16. Pg3 Lc5 17. Dd2 f5 18. Ld3 Ld6 19. Pe2 Dc6 20. f3 Dd5 21. a3 Tcd8 22. Tcd1 Lc5+ 23. Kf1 Dc6 24. Lb1 Dc7 25. Pd4 a6 26. De3 b5 27. Td2 Kh8 28. Ted1 Tde8 29. Lc2 Ld5 30. g3 Lb6 31. Kg2 d6 32. De2 Df7 33. Lb1 Te7 34. Df1 Tfe8 35. Te1 Lc4 36. Ld3 Ld5 37. Lb1 g6 38. Ted1 Lc4 39. Ld3 Ld5 40. Te1 Lb7 41. Lb1 e5! (Zie diagram. Met deze opmars wordt de zwarte weerstand gebroken.) 42. fe5x de5x 43. Pe2 g5 44. Td6 La7 45. h3 Kg7 46. Ted1 h5 47. Pc1 g4 48. hg4x hg4x 49. T1d3 Th8 50. La2 Dh5 en wit gaf op.

Karjakin-Meier (Rapid, 2017) Beeld Max Pam
Karjakin-Meier (Rapid, 2017)Beeld Max Pam

Carlsen krijgt klop van Pragg (16)

Volgens Botwinnik, ‘de patriarch’ van ons edele spel, is de schaker op zijn best rond zijn 36ste levensjaar, wanneer talent en ervaring op symbiotische wijze in elkaar opgaan. Magnus Carlsen is bijna tien jaar wereldkampioen en pas 31 jaar. Zijn allermooiste dagen moeten dus nog komen, als je in Botwinniks wijze woorden gelooft.

De laatste tijd heeft Carlsen zo’n beetje alle toernooien gewonnen waar hij aan meedeed. Toch wordt af en toe voorzichtig gespeculeerd over zijn opvolging, ook door Carlsen zelf. Onlangs zei hij dat hij alleen zijn titel te verdedigen als Alireza Firouzja (19) zijn uitdager wordt. Deze naar Frankrijk gevluchte Iraniër heeft veel indruk gemaakt en staat momenteel tweede op de wereldranglijst. Al zijn andere rivalen heeft Carlsen een keer verslagen en nu staat alleen Firouzja staat nog op zijn verlanglijstje – een hautaine, maar niet geheel onbegrijpelijke houding. Ondanks al zijn toernooizeges verliest Carlsen ook wel eens, zoals onlangs in de Airthings Masters tegen het 16-jarige wonderkind Rameshbabu Praggnanandhaa uit India. Het gebeurde niet in een belangrijk toernooi, maar zo geflest te worden door Pragg doet Carlsen zeker pijn.

Carlsen-Praggnanandhaa (Airthings Masters, 2022)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. Pc3 c5 5. e3 Pc6 6. cd5x ed5x 7. Lb5 cd4x 8. ed4x Ld6 9. O-O O-O 10. h3 h6 11. Te1 Lf5 12. Pe5 Tc8 13. Lf4 Te8 14. Tc1 Db6 (Een nieuwtje.) 15. Lc6x bc6x 16. Pa4 Da6 17. Te3 Pe4 18. f3 Pg5 19. Tec3 Db7 20. Lh2 Pe6 21. Pc6x? (Hier zou 21. … Lh2x+! 22. Kh2x Pf4 zwart een gevaarlijk initiatief hebben gegeven.) 21. … Pf4? 22. Pe5! (En alles is voorlopig alles weer in orde.) 22. … Le5x 23. de5x Pd3! 24. Tc8x Tc8x 25. Tc8x+ Dc8x 26. Lg3 d4 27. b3 Dc6 28. Dd2 Kh7 29. Kh2 Lg6 30. Da5 Dc1 31. Da7x (Mogelijk was 31. e6! fe6x! – niet 31. … Pf4? 32. e7! – 32. Pc5 e5 met wederzijdse kansen.) 31. … De3! 32. Pc3? (Zie diagram. Een blunder. Nodig was 32. Da5! en de strijd gaat voort.) 31. … Pf4! 33. Pd1 Dd2 34. Pf2 Pe2! 35. h4? (Zijn laatste kans was 35. Pg4!) 35. … De1 (Met 35. … Lf5! als dodelijke dreiging.) 36. Dd7 Pg3x 37. Dd4x (Of 37. Kg3x De5x 38. Kh3 Lf5+ en zwart wint.) 37. … Pf1+ 38. Kh3 Pe3 39. Db2 Lc2 en wit gaf op. Hij verliest materiaal.

Carlsen-Praggnanandhaa (Airthings Masters, 2022) Beeld Max Pam
Carlsen-Praggnanandhaa (Airthings Masters, 2022)Beeld Max Pam

Boris Ivkov weer door schikgodinnen verlaten

Boris Ivkov, die deze week op 88-jarige leeftijd is overleden, versloeg vijf wereldkampioenen: Smislov, Tal, Petrosjan (2x), Fischer (2x) en Karpov. Dat hebben weinigen hem nagedaan. In 1951 mocht hij zich de eerste jeugdwereldkampioen noemen. Verschillende keren daarna werd hij kampioen van zijn land, dat toen nog Joegoslavië heette. Destijds was Joegoslavië na de Sovjet-Unie de tweede schaaknatie ter wereld.

Wellicht had de gentleman Ivkov meer kunnen bereiken als hij niet had geleden onder zwakke zenuwen. Beroemd maar tragisch is zijn ineenstorting tijdens het toernooi van Havanna 1965. Ivkov verkeerde in grote vorm en had zelfs Bobby Fischer verslagen. Al een ronde voor het einde had hij het toernooi kunnen winnen. Hij moest alleen nog afrekenen met Garcia, een outsider. Donner, die naast het bord stond, zag dat praktisch alles won voor Ivkov en dat alleen 36. … d3?? een verschrikkelijke blunder zou zijn. Terwijl Donner dit dacht, strekte Ivkov zijn hand uit en schoof inderdaad de pion naar d3. Toen Ivkov zich realiseerde wat hij had gedaan, bleef hij verbrijzeld achter het bord zitten tot zijn vlag viel. In de slotronde verloor Ivkov – ‘door de schikgodinnen verlaten’, aldus Donner – ook nog eens van Robatsch.

Fischer-Ivkov (Havanna, 1965)

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. O-O Le7 6. Te1 b5 7. Lb3 O-O 8. c3 d6 9. h3 Pa5 10. Lc2 c5 11. d4 Pd7 12. dc5x dc5x 13. Pbd2 f6 14. Ph4 Pb6 15. Pf5 Tf7 16. Pe7x+? (Helpt slechts zwart.) 16. … Te7x 17. Df3 Le6 18. Pf1 Td7! 19. Pe3 c4 20. Pf5 Pa4! 21. La4x ba4x 22. Le3 Td3 23. Dg4 Dd7 24. Lc5 Tc8 25. Le7? Lf5x! 26. Df5x Pc6 27. Lc5 Pd8 (Na 27. … Tcd8! was het kritiek voor wit.) 28. Dd7x Td7x 29. Tad1! Td3?! 30. La3 Pc6 31. Td3x cd3x 32. Td1 Td8 33. Kf1 (De juiste zet: 33. f3!) 33. … g6 34. g4 f5 35. gf5x gf5x 36. ef5x? (Dit verliest. Nodig was weer: 36. f3!) 36. … e4 37. Ke1 Pe5 38. Lc5 Pf3+ 39. Kf1 Kf7 40. Kg2 Tg8+ 41. Kh1 Tg1+! (Zie diagram. Einde oefening.) 42. Tg1x Pg1x 43. Le3 Pf3 44. Kg2 d2 45. Ld2x Pd2x 46. Kg3 Kf6 47. Kf4 h5 48. Ke3 Pf3 49. Ke4x Pg5+ 50. Kf4 Ph3x+ 51. Kg3 Pg5 52. Kh4 Kf5x 53. Kh5x Pe4 en wit gaf op.

Fischer-Ivkov (Havanna, 1965) Beeld Max Pam
Fischer-Ivkov (Havanna, 1965)Beeld Max Pam

Averbach, de eerste 100-jarige grootmeester

Er wordt weleens beweerd dat schaken een probaat middel is ter voorkoming van alzheimer en andere ouderdomskwalen. Toch heeft het nog lang geduurd voordat een grootmeester de eeuwgrens passeerde. Joeri Averbach, ongeëvenaard eindspelkenner, is het onlangs overkomen om als eerste schaakgrootmeester uit de geschiedenis 100 jaar te worden. Hij verkeert in goede gezondheid en zet nog elke dag de stukken op. “Door de computer,” zei hij, “is mijn kennis van het eindspel minder relevant geworden, maar toch analyseer ik nog elke dag. Dat houdt me scherp.”

Als zoon van Duitse Joden werd Averbach geboren in Kaluga, een stad bij Moskou. Aanvankelijk kon hij mee op het allerhoogste niveau en vooral Botwinnik was bang voor hem. Mindere resultaten deden hem besluiten schaaktheoreticus en journalist te worden. Beroemd is zijn nederlaag uit 1953 tegen Kotov. Minder bekend is dat die partij een revanche was voor een bijna even fraaie overwinning op diezelfde tegenstander.

Kotov-Averbach (Moskou, 1948)

1. c4 Pf6 2. Pc3 e6 3. Pf3 c5 4. e3 d5 5. cd5x Pd5x 6. d4 Le7 7. Lc4 Pc3x 8. bc3x O-O 9. O-O Pd7 10. e4 Dc7 11. Ld3 b6 12. Lg5? Lg5x 13. Pg5x h6 14. Ph3 e5 15. Tc1 Dd6 16. d5 Pf6 17. Df3 Lg4 18. Dg3 Lh3x 19. Dh3x c4! 20. Lc4x Pe4x 21. De3 Pc5 22. Tfe1 e4 23. f3 Tae8 24. Lb5 Te5 25. fe4x Te4x 26. Dd2 Td8 27. c4 f5 28. Dc3 Tf8 29. a4 Tf7 30. a5 Tfe7 31. Tf1 (Ook 31. ab6x Db6x 32. Kh1 Pd3! 33. c5 Te1x+ 34. Te1x Dc5x verliest.) 31. … f4 32. Dh3 De5 33. Tcd1 Td4 34. Df3 Pe4 35. Tde1? Pd2! (Zie diagram. Dodelijk: 36. Df2 Te4 37. Te4x Pe4x en 38. … Dd4 is een vreselijke dreiging. Daarom had wit een zet eerder op b6 moeten slaan.) 36. Dh3 Te4 37. Te4x De4x 38. Td1 De2 39. Ta1 De5 40. Td1 Dd4+ 41. Kh1 Df2 42. Tg1 Pe4! (De afgebroken zet.) 43. Dc8+ (Taaier was: 43. Df3 Dh4! en zwart blijft gewonnen staan.) 43. .. Kh7 44. c5 De3! 45. g3 (Hier kondigde Averbach mat in vijf aan.) 45. … Df3+ 46. Tg2 Pf2+ 47. Kg1 Re1+ en wit gaf op wegens 48. Lf1 Ph3+ 49. Df1x mat. Waarop Kotov zijn tegenstander toebeet: ‘Jij met je mat in vijf! Het kon veel simpeler met 45. … Pf2+ 46. Kg2 f3+ 47. Kf1 De1 mat.

Kotov-Averbach (Moskou, 1948) Beeld
Kotov-Averbach (Moskou, 1948)

De Hollandse onsterfelijke partij

Twee topspelers in een land geeft altijd rivaliteit. Botwinnik en Bronstein konden het moeilijk met elkaar vinden en hetzelfde gold daarna voor Botwinnik en Smislov. Tussen Fischer en Reshevsky was het altijd oorlog. Bij Euwe en Donner daarentegen was nauwelijks strijd. Euwe won telkens en Donner nooit. “Het staat gelijk,” zei Donner mistroostig, “negen remises en negen keer verloren.”

Meer rivaliteit ontstond tussen Jan Timman en Loek van Wely. Weliswaar behaalde Timman de grootste successen, maar in de onderlinge score voert Van Wely de boventoon: 11-8. Toen Timman in de Beethovenstraat boven de bekende banketbakker Van Wely ging wonen, werden er veel grappen gemaakt: ‘Eindelijk!’

Sinds kort strijden Jorden van Foreest en Anish Giri met elkaar. Giri staat in de top 10 van de wereld, maar in 2021 werd hij in de tiebreak van Tata Steel door Van Foreest verslagen. Tot een revanche kwam het dit jaar niet. Van Foreest won zo fraai dat van ‘de Hollandse onsterfelijke partij’ werd gesproken.

J. van Foreest-Giri (Wijk aan Zee, 2022)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. a3 Lc3x+ 5. bc3x b6 6. f3 Pc6 7. e4 Pa5 8. Ld3 La6 9. De2 d6 10. f4! Dd7 11. Pf3 Da4 12. Pd2 e5?! (Of 12. … 0-0-0!) 13. O-O O-O 14. fe5x de5x 15. Tb1 (Na 15. fe5x Pd7 heeft zwart geen problemen.) 15. … c5?! (Zie diagram. Geeft wit een enorme aanvalsmogelijkheid. Weer was 15. … Pd7 de zet.) 16. Tf6x! (Een speculatief kwaliteitsoffer.) 16. … gf6x 17. Df3 (Ook 17. Pb3!? is aanlokkelijk.) 17. … Dc6 18. d5 Dd6 19. Pf1 Kh8 20. Pe3 (Anders: 20. Lh6 f5!) 20. … Lc8 21. Ld2 Tg8 22. Le1 Tg6 (22. … f5! kwam in aanmerking.) 23. Lh4! Th6 24. Df2 Ld7 25. Tf1 Kg7? (Nodig was: 25. …Pb7!) 26. Le2 Tg6 27. h3 Lh3x? (Juist was 27. … Tg8!) 28. Lh5 Ld7 29. Lg6x fg6x 30. Lf6x+ Kg8 31. Dh4! Tf8 32. Tf3 Tf7 33. Dg5 Df8 34. De5x Pb7 35. Df4 Pd6 36. e5 Pe8 37. d6 Pf6x 38. ef6x De8 (Zwart staat verloren.) 39. Pd5 De1+ 40. Kh2 Dd1 41. Pe7+ Kh8 42. Th3! en zwart gaf op. Na 42. … Lh3x 43. d7! met de verwoestende dreiging 44. Db8+, of 42. … Dc2 43. Df3!, of 42. … Dg4 43. Dg4x Lg4x 44. Pg6x+ Kg8 45. Pe7+ Kf8 46. Tg3 h5 47. d7! en wint.

J. van Foreest-Giri, Wijk aan Zee, 2022. Beeld Max Pam
J. van Foreest-Giri, Wijk aan Zee, 2022.Beeld Max Pam

Bij Carlsen komen ze op het licht af

Het was op een Olympiade dat Lodewijk Prins (1913-1999) – voormalig schaakmedewerker van deze krant – de ene na de andere partij won. Op een gegeven moment vroeg een teamgenoot: “Zeg, Lodewijk, hoe flik je hem dat toch steeds?” Waarop Prins antwoordde: “Ik denk dat ze op het licht afkomen.”

Hetzelfde denk ik vaak bij de partijen van Magnus Carlsen: ogenschijnlijk gebeurt er aanvankelijk niets bijzonders, maar ineens staan zijn tegenstanders slecht en worden zij daarna vakkundig afgemaakt. Alsof ze door een plots opkomende zon worden verbrand. In Wijk aan Zee gaat het bij Tata Steel net zo en niets lijkt Carlsen nog van de eindzege te kunnen afhouden. Alleen Anish Giri, die eerder in het toernooi van hem verloor, is in staat Magnus een beetje bij te houden. Wel was Giri zo gelukkig dat hij een reglementair punt cadeau kreeg omdat zijn tegenstander Doebov weigerde een mondkapje te dragen.

Esipenko-Giri (Wijk aan Zee, 2022)

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Pf6 4. d3 Lc5 5. c3 O-O 6. O-O d5 7. ed5x Pd5x 8. Te1 Lg4 9. Pbd2 Pb6 10. h3 Lh5 11. Lb3 (Hier is 11. Lb5 een alternatief.) 11. … Dd3x 12. Pe5x Df5 13. Pef3 Tfe8 14. g4?! (Wint materiaal, maar daar krijgt hij spijt van.) 14. … Lg4x 15. hg4x Dg4x+ 16. Kh1 Pe5 17. Ph2 Dg6 18. Lc2 Pd3 19. Ld3x Dd3x 20. Pdf3 Dd1x 21. Td1x Lf2x (Drie verbonden pionnen voor een stuk, zwart heeft niets te vrezen.) 22. Lf4 c6 23. Td2? (Traag: 23. Pg4! was de zet.) 23. … Le3! 24. Le3x Te3x 25. Pd4 Pc4 26. Tf2 Tae8 27. Taf1 Pd6 28. Pf5 Pf5x 29. Tf5x f6 30. Kg2 Kf7 31. Td1 h5! (Handig: 31. Th5x Te2+ 32. Kg3 Tb2x 33. Td7+ Te7 34. Te7x+ Ke7 35. Ta5 a6 is goed voor zwart.) 32. Tf2 g5 33. Td7+ T3e7 34. Td6 Te6 35. Td7+ T8e7 36. Td8 g4! 37. Th8 (Beter: 37. Pf1!) 37. … Kg6 38. Tg8+ Tg7 39. Tf8 Kg5 40. Pf1 h4 41. a4 a5 42. b4 b6 43. ba5x ba5x 44. Ta8 Te5 45. Pd2 (Beter: 45. Tc8!) 45. … g3! (De beslissende klap.) 46. Pf3+ Kf4! (Zie diagram. Dit moet hij over het hoofd hebben gezien: 46. Pe5x gf2x+ en wint.) 47. Tf1 h3+! 48. Kh3x g2 49. Tf2 Ke3 en wit gaf op. Een gruwelijk einde.

Esipenko-Giri (Wijk aan Zee, 2022)

 Beeld Max Pam
Esipenko-Giri (Wijk aan Zee, 2022)Beeld Max Pam

Carlsen weer te sterk voor Giri

Deelname van de regerend wereldkampioen trekt een toernooi altijd naar een hoger plan. Daarom kan ik het goed begrijpen dat men alles in het werk stelde om Djokovic, de sterkste speler ter wereld, toch mee te laten doen aan de Australian Open, hoewel de wispelturige tennisser zich niet wenst te laten vaccineren. In het schaaktoernooi van Wijk aan Zee doet Magnus Carlsen ook dit jaar weer mee. Anders dan de Australiërs staan de organisatoren van Tata Steel gelukkig niet voor een dilemma, want onlangs heeft Carlsen op Instagram laten weten dat hij volledig is gevaccineerd. Hij ontving daarvoor 75.125 likes.

Helaas wordt vanwege corona ook dit jaar zonder amateurs en zonder publiek gespeeld. De geur van snert zal evenmin boven de hoogovens dwarrelen, hoewel de lokale bevolking er alles aandoet om nog wat sfeer te maken. Dat valt niet mee, aangezien grootmeester- en meestergroep afgezonderd hun partijen spelen in wat “de bunker” wordt genoemd. Alleen Willem Holleeder zou zich daar thuis voelen, maar die kan weer niet schaken.

In de eerste week trof Carlsen direct de twee Nederlanders. Jorden van Foreest wist met zwart dankzij origineel spel remise te maken, maar Anish Giri ging snel onder het juk door.

Carlsen-Giri (Wijk aan Zee, 2022)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. g3 Le7 5. Lg2 O-O 6. O-O dc4x 7. Pa3 La3x 8. ba3x Ld7 9. a4 (Betekent een pionoffer, waarvoor wit compensatie krijgt.) 9. … Lc6 10. La3 Te8 11. Dc2 Pbd7 12. Tac1 a6 13. Dc4x Pb6 14. Dc3 Pa4x 15. Db3 Dd5?! (Zie diagram. Hier was 15. … Pb6! veiliger. De volgende zet moet als een verrassing zijn gekomen.) 16. Tc6x! Dc6x 17. Pe5 Db5 18. Dc2 (Met de dreiging 19. Tb1! Zwart had nu weer met 18. … Pb6! overeind kunnen blijven.) 18. … Pd5? 19. Tb1 Da5 20. Ld5x ed5x (Nu was 20. … Dd5x 21. Da4x f6 taaier.) 21. Tb7x c5 (Verhindert 22. Lb4, maar brengt geen verlichting.) 22. Df5 Tf8 23. Pf7x Dd8?! (Ook 23. … De1+ 24. Kg2 De2x 25. Dd5x pakt niet goed uit.) 24. dc5x Df6 25. Df6x gf6x 26. Ph6+ Kh8 27. c6 Tfc8 28. c7 Pc3 29. Lb2 d4 30. Pf7+ Kg7 31. Pd6 Kg6 32. Kf1 Pb5 33. Pc8x Tc8x 34. a4 Pc7x 35. Ld4x Pe6 36. Le3 en wit twee pionnen minder gaf zwart er de brui aan.

Carlsen-Giri (Wijk aan Zee, 2022) Beeld Max Pam
Carlsen-Giri (Wijk aan Zee, 2022)Beeld Max Pam

Karpov-Kortsjnoi als film is een grote leugen

Onder de titel De kampioen van de wereld is vorige maand in Rusland een speelfilm in première gegaan over de geruchtmakende WK-match, die in 1978 op de Filipijnen werd gehouden tussen de toenmalige titelverdediger Anatoli Karpov en zijn uitdager Viktor Kortsjnoj. De koude oorlog woedde nog hevig en daarin vertegenwoordigde Karpov de communistische Sovjet-Unie en Kortsjnoj het kapitalistische Westen. Karpov behield op het nippertje de titel, dankzij allerlei pesterijen die het de overloper Kortsjnoj zo moeilijk mogelijk moesten maken. Ik ben er destijds als verslaggever bij geweest.

De film heb ik nog niet gezien, maar wel heb ik een blik in het scenario geworpen, om te begrijpen dat de film één grote leugen is. Regisseur Aleksej Sidorov is een Poetinist, die de glorie van de oude Sovjettijd wil laten herleven. Dat betekent dat Karpov als de grote held wordt afgebeeld en Kortsjnoj en zijn vrouw Petra Leeuwerik als de grote schoften. Voor Russische begrippen is de film met een enorm budget gedraaid, maar verschillende acteurs hebben de rol geweigerd, zoals de Tsjechische Ana Geislerova, die niet aan de geschiedvervalsing wilde meewerken.

Karpov-Kortsjnoj (Baguio City, 1978, elfde partij)

1. g3 c5 2. Lg2 Pc6 3. e4 g6 4. d3 Lg7 5. f4 d6 6. Pf3 Pf6 7. O-O O-O 8. c3 Tb8 9. De2 Pe8 10. Le3 Pc7 11. d4 cd4x 12. cd4x Lg4 13. Td1 d5 14. e5 Dd7 15. Pc3 Tfc8 16. Df1 b5 (Hier was 16. … f5 beter.) 17. h3 Lf3x 18. Lf3x b4 19. Lg4 e6 20. Pa4 Pa5 21. Pc5 De8 22. Le2 Pb7 (Onnodig passief: 22. … Pc4! 23. Lc4x dc4x 24. Dc4x Pd5 en zwart heft genoeg compensatie.) 23. Pb7x Tb7x 24. Tdc1 Dd7 25. Tc2 b3 26. ab3x Tb3x? (Zie diagram. Een blunder. Na 26. … Tcb8 wacht zwart een zware verdediging.) 27. Dc1 Tb7 28. La6! (Niet gezien. De rest is zinloos spartelen.) 28. … Tcb8 29. Lb7x Tb7x 30. Ta3 h6 31. Tac3 Pb5 32. Tc8+ Kh7 33. T2c6 f6 34. Kg2 Df7 35. Dc2 a5 36. g4 fe5x 37. fe5x a4 38. Ta8 Pa7 39. Ta6 De7 40. Ta4x Tc7 41. Db3 Pc6 42. Ta1 Pb4 43. Tc1 Tc4 44. Tb8 Tc1x 45. Lc1x Dc7 46. Tb4x Dc1x 47. Dd3 h5 48. Tb6 Lh6 49. gh5x Dg5+ 50. Dg3 Dd2+ en zwart gaf op door het notatiepapier te tekenen en weg te lopen.

Karpov-Kortsjnoj (WK-match 1978, elfde partij) Beeld Max Pam
Karpov-Kortsjnoj (WK-match 1978, elfde partij)Beeld Max Pam

Een nieuwe generatie, een nieuwe kampioen

Een nieuw jaar, een nieuwe wereldranglijst. En een nieuwe wereldkampioen naast de oude wereldkampioen. Magnus Carlsen blijft nog altijd de nummer 1 in het klassieke schaak. Per 1 januari 2022 is dit de top 5: 1. Carlsen 2865; 2. Firouzja 2804; 3. Ding Liren 2799; 4. Caruana 2792 en 5. Nepomnjastsji 2773. De Nederlanders Giri en Jorden van Foreest staan respectievelijk 7de met 2772 en 35ste met 2702.

Carlsen (31) heeft gezegd dat hij geen zin meer heeft in weer een WK-match, tenzij Alireza Firouzja de uitdager wordt. De wereldkampioen is uitgekeken op zijn generatiegenoten, die hij intussen allemaal heeft verslagen. Maar Firouzja is pas 18 jaar. De jeugd de baas blijven, dat is voor Carlsen de nieuwe uitdaging. In dat opzicht is er voor de Noor meer werk aan de winkel.

Naast wereldkampioen in het klassieke schaak wilde Carlsen ook zijn wereldkampioenschap rapid continueren, maar in Warschau lukte dat niet. Bijzonder verrassend werd hem de voet dwars gezet door Nodirbek Abdusattorov, een ongelooflijk talent uit Oezbekistan, net 17 jaar! De triebreakregels in Warschau waren onbegrijpelijk, maar de titel voor Abdusattorov was beslist niet onverdiend. In het rechtstreekse duel versloeg hij Carlsen, nadat hij ook nog van Aronian had gewonnen.

Aronian-Abdusattorov (World Rapid 2021)

1. d4 Pf6 2. Lf4 d5 3. e3 c5 4. Pf3 Pc6 5. Pbd2 Lg4 6. c3 cd4x 7. ed4x e6 8. Db3 Ld6 9. Db7x Lf4x 10. Dc6x+ Kf8 11. g3 Ld6 12. Pe5 Tb8 13. f3 Lf5 14. Pb3 h5 15. Kd2?! (Rigoureus. De computer geeft 15. 0-0-0! en een pion is een pion.) 15. … Le5x! (Zwart heeft mooie compensatie.) 16. de5x Pd7 17. Te1 Tb6 18. Da4 Dc7 19. Da3+ Kg8 20. f4 Kh7 21. Le2 Thb8 22. Lh5x d4! 23. g4 (Zie diagram. Want 23. dc4x Dc2+ komt niet in aanmerking. Het stukoffer is dodelijk.) 23. … dc3x+! 24. bc3x Dc4 25. gf5x Df4x+ (Ook 25. … Tb3x! was lang niet slecht.) 26. Kd1 Pe5x 27. Thf1 Dc4 28. Tf2 Pd3 29. Tfe2 Dc3x 30. Lf7x (‘Een stervende mag alles eten.’) 30. … Td8 31. Td2 Pf2+ 32. Ke2 Td2x+! 33. Pd2x Da3x (Hij had mogen opgeven.) 34. Kf2x Dc5+ 35. Te3 ef5x 36. Ke2 Th6 37. Pf3 f4 38. Te5 Th2x+ 39. Kd3 Dc2+ 40. Kd4 Dd1+ 41. Ke4 Te2+ 42. Kf4x Te5x 43. Pe5x Dd6 44. Ke4 g5 45. Lb3 Df6 en wit gaf op.

Aronian-Abdusattorov (World Rapid 2021) Beeld Max Pam
Aronian-Abdusattorov (World Rapid 2021)Beeld Max Pam

De schaakfamilie Pannekoek

De oudejaarsconference van Peter Pannekoek bracht me in herinnering dat Pannekoek een oud-Hollandse schaakfamilie is. Jop Pannekoek (1943-2003), de vader van Peter, was geen sterke maar wel een enthousiaste schaker. Als televisieregisseur maakte hij verschillende documentaires over ons edele spel. Aan een daarvan, Liefde voor hout, heb ik mogen meewerken.

Jop bezocht regelmatig zijn oom Johannes Henricus Pannekoek (1905-1996), die wel een geduchte schaker was. Hij speelde met Euwe en andere Nederlandse topspelers van zijn tijd. Soms schaakte hij onder de naam Oliphant of Jumbo, omdat zijn ouders niet mochten weten dat hij zijn tijd verdeed. Ze zagen liever dat hij zijn studie medicijnen afmaakte, wat hij tenslotte ook heeft gedaan. Toen hij met de studie klaar was, keerde hij het schaken definitief de rug toe.

Beroemd is de anekdote dat tegenstander Loman de klok stilzette – dat mocht toen kennelijk nog! – om naar de wc te gaan. Pannekoek bleef meer dan een half uur alleen achter, tot omstander Te Kolsté meldde dat Loman met een zakschaakspelletje op de wc de stelling zat te analyseren. Geschokt verloor Pannekoek de partij, die hij had moeten winnen.

Pannekoek-Loman (Utrecht, 1926)

1. d4 d5 2. c4 e5 3. de5x d4 4. Pf3 Pc6 5. g3 Lg4 6. Lg2 Lc5 7. O-O Pge7 8. Pbd2 a5 9. Pb3 La7 10. Lg5 h6 11. Le7x Ke7x (Het zwarte gambiet is op niets uitgelopen.) 12. Dd2 a4 13. Pc1 Te8 14. Df4 Le6 15. Td1 Lc4x 16. e3 Dd7 17. ed4x Le6 18. d5!? (In de stijl van de oude meesters. Ook sterk was eenvoudig18. b3!) 18. … Ld5x 19. e6 fe6x 20. Ph4 Dd6 21. Pg6+ Kd7 22. Td5x ed5x 23. Lh3+ Te6 24. Df7+ Pe7 (Zie diagram. Na 25. Pf4! of zelfs 25. Pd3 zit zwart in een wurggreep. De afwikkeling die Pannekoek kiest, levert materieel voordeel op, maar geeft zwart nog tegenkansen.) 25. Pe7x De7x 26. Le6x+ Kd6 27. De7x+ Ke7x (Hier zette Loman de klok stil ging naar de wc. Direct na de terugkeer van zijn tegenstander verspeelde Pannekoek zijn laatste voordeel.) 28. Lg4 Kd6 29. Pd3 c5 30. Pf4 Te8 31. Td1 d4 32. Kf1 b5 33. Te1 Te1x+ 34. Ke1x a3 35. b3 c4 36. bc4x bc4x 37. Kd2 Lb6 38. h4 La5+ 39. Ke2 d3+ 40. Kf3 Ke5 41. Lc8 g5 42. hg5x hg5x 43. Pe6 c3 44. Pc5 d2 45. Ke2 c2 en vol ergernis gaf wit op.

Pannekoek-Loman, Utrecht, 1926. Beeld Max Pam
Pannekoek-Loman, Utrecht, 1926.Beeld Max Pam

Jonathan Penrose liet in tijdnood tegen Fischer de winst glippen

Als de Engelse schaker Jonathan Penrose iets bewezen heeft, dan is het wel dat intelligentie in belangrijke mate erfelijk is. Zijn beide ouders excelleerden als genetisch bioloog en medicus. Zijn ene broer Oliver (1929) werd hoogleraar in de theoretische natuurkunde en zijn andere broer Roger (1931) kreeg als wiskundige de Nobelprijs voor zijn bijdragen aan de fysica. Vorige week stierf Jonathan, de jongste van de drie broers, op 88-jarige leeftijd.

Jonathan Penrose heeft het Engelse schaak na de oorlog weer op de kaart gezet. Hij werd tien keer Brits kampioen en ook in het correspondentieschaak verwierf hij de grootmeestertitel. In de toernooipraktijk won Penrose van twee wereldkampioenen en versloeg hij bijna nog een derde. Zijn zege op Misha Tal is beroemd, maar hier al eerder afgedrukt. Minder bekend is zijn winst op Euwe, die langzaam door hem van het bord werd geschoven.

In deze rubriek aandacht voor de partij die Penrose net niet heeft gewonnen van Bobby Fischer. Al direct na de opening kwam Fischer in zwaar weer terecht, maar hij had het geluk dat Penrose in tijdnood was geraakt. Op de 33ste zet had Penrose al kunnen toeslaan, maar in plaats daarvan bood hij dameruil aan. En daarna ook nog eens remise!

“Sure,” zei Fischer. Hij accepteerde en demonstreerde daarna onmiddellijk hoe Penrose had kunnen winnen.

Penrose-Fischer (Leipzig, 1960)

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 a6 6. f4 e5 7. Pf3 Pbd7 8. a4 b6 9. Lc4 Dc7 10. De2 Le7 11. O-O Lb7 12. fe5x de5x 13. Lg5 h6 14. Lh4 Lb4 15. Lf6x Pf6x 16. Ph4 Tc8 17. Lb5+! Pd7? (Zie diagram. Na 17. … ab5x 18. Db5x+ krijgt wit het stuk terug, maar ook de tekstzet is slecht. Nodig was: 17. … Kf8! 18. La6x La6x 19. Da6x Lc3x 20. bc3x Kg8 en wit heeft nauwelijks voordeel.) 18. Ld7x+ Dd7x 19. Tad1 Lc5+ 20. Kh1 Ld4 21. Pf5 g6 22. Pd4x ed4x 23. Pd5 Ld5x 24. ed5x+ De7 25. Df2 O-O 26. Td4x Dc5 27. Td2 Db4 28. c3 Db3 29. Td4 Tc4 30. Tc4x Dc4x 31. Kg1 Dd5x 32. Db6x Dc4 33. Db4? (Na 33. d6! Dd3 37. h3 a5 38. Dc7 zag het er somber uit voor zwart.) 33. … Db4x 34. cb4x Tb8 35. Tf4 Td8 en remise gegeven. Wit staat nog steeds gewonnen: 36. b5 ab5x 37. a5! had Fischer kansloos gelaten.

Penrose-Fischer (Leipzig, 1960)  Beeld Max Pam
Penrose-Fischer (Leipzig, 1960)Beeld Max Pam

Bij de Russen is Daniil Doebov nu de gebeten hond

De hoop dat Rusland ooit nog eens een fatsoenlijk staat zal worden, nam verder af toen Magnus Carlsen bekend maakte welke secondanten hem hadden bijgestaan in de WK-match tegen de Rus Nepomniachtchi. Dit was zijn lijstje: Peter Heine Nielsen, Jan Gustafsson, Jorden van Foreest, Laurent Fressinet en Daniil Doebov. Meteen priemden alle vingers op Russische websites naar Doebov, de 25-jarige Moskoviet, die als een groot talent wordt beschouwd. Doebov werd aangewezen als de verrader die vijand had geholpen. Een gotspe natuurlijk, want de Russische schaakbond heeft het samenspannen tegen buitenlandse rivalen zelf zo’n beetje uitgevonden.

Doebov reageerde ontzet. Hij zei allang bevriend te zijn met Carlsen. In de samenwerking had hij meer van de wereldkampioen geleerd dan andersom. Hij sprak de vrees uit dat hem zijn maandelijkse toelage zou worden ontnomen en suggereerde zelfs dat Russische schaakbobo’s hem een plaats in het Kandidatentoernooi zouden misgunnen. De raad om maar naar de Verenigde Staten te emigreren, wilde Doebov nog niet ter harte nemen.

Onderstaande partij is van Jonathan Penrose, de Britse grootmeester die onlangs op 88-jarige leeftijd is overleden. Beroemd is zijn winst op Misha Tal, maar het volgende duel mag er ook zijn. Penrose was toen 17 jaar.

Penrose-Bogoljoebov (Southsea, 1950)

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 Pbd7 6. g3 a6 7. Lg2 e6 8. O-O Le7 9. b3 Dc7 10. Lb2 O-O 11. Kh1 ((Een nieuwtje in die tijd. Pas in 2017 zou Doebov(!) tegen Korobov 11. a4 Tb8 12. a5 b5 13. ab6x Db6x 14. g4 spelen, met wederzijdse kansen.) 11. … Td8 12. De2! Pf8? (Beter: 12. … Lf8!) 13. f4 Tb8 14. Tad1 Ld7 15. e5 Pe8 16. Pf5! (Zie diagram. Bogo laat zijn jonge tegenstander komen, maar dat wordt hard afgestraft: 16. … ef5x 17. Pd5! is praktisch winnend.) 16. … Pg6 17. Pe7x+ Pe7x 18. Pe4 d5 19. Pd6! Da5 (Hier was 19. … Lc6 minder erg.) 20. Dh5 Pd6x 21. ed6x Pf5 22. g4! Pd6x (Of 22. … Pe3 23. De5! en wint.) 23. f5! Da2x 24. Le5 Pe8 (Kost een kwaliteit, maar evenmin verlichting bracht 24. … Lb5 25. Tf2 en de dreiging 26. Ta1 is verwoestend.) 25. fe6x Le6x 26. Lb8x Tb8x 27. De5! Tc8 28. Ld5x Pf6 29. Le6x Te8 30. Lf7x+ Kf7x 31. Tf6x+! en zonder 31. … gf6x 32. Td7+ af te wachten, gaf zwart op.

Penrose-Bogoljoebov (Southsea, 1950) Beeld Max Pam
Penrose-Bogoljoebov (Southsea, 1950)Beeld Max Pam

Nepo weggevaagd door Carlsen

Nadat in Dubai de eerste vijf partijen van de WK-match in remise waren geëindigd, heeft titelverdediger Magnus Carlsen zijn uitdager Ian Nepomnjastsji weggevaagd. Carlsen won de zesde, achtste en negende partij. Hij nam daarmee een voorsprong van drie punten, die nog slechts teniet kan worden gedaan wanneer Zeus persoonlijk van de Olympus afdaalt.

Cruciaal was het zesde duel, dat 136 zetten duurde, een recordaantal voor een WK-match. Remise was een logisch resultaat geweest, maar murw gespeeld moest Nepomnjastsji tenslotte toch het hoofd buigen. Daarna had hij niet meer de kracht zich op te richten en was zijn verzet gebroken. Voor zo’n gebrek aan weerbaarheid zou in het brein van Botwinnik of Smislov geen plaats zijn geweest. De tweekamp gaat maximaal over veertien partijen, maar niemand kan verbaasd zijn als het eerder is afgelopen.

Carlsen zal bijna tien jaar wereldkampioen zijn. Alles woelt om verandering, maar ik kan daar volkomen vrede mee hebben, omdat de Fide-president Dvorkovitsj in al zijn schaamteloze partijdigheid heeft gezegd dat de Wereldschaakbond verlangde naar een nieuwe – zeg maar Russische – wereldkampioen.

Nepomnjastsji-Carlsen (WK 2021, Negende partij)

1. c4 e6 2. g3 d5 3. Lg2 d4 4. Pf3 Pc6?! (Voortvarend, want 4. … c5 is veiliger.) 5. O-O Lc5 6. d3 Pf6 7. Pbd2 a5 8. Pb3 Le7 9. e3 de3x 10. Le3x Pg4! 11. Lc5 O-O 12. d4 a4 13. Le7x De7x 14. Pc5 a3 15. ba3x (Op Chessbase beveelt Wesley So 15. b4! aan. Zwart heeft nu al meer dan voldoende tegenspel.) 15. … Td8 16. Pb3 Pf6 17. Te1 (Beter 17. De2!) 17. … Da3x 18. De2 h6 19. h4 Ld7 20. Pe5 Le8 21. De3 (Ook 21. Pc6x Lc6x 22. Lc6x bc6x levert wit niets op.) 21. … Db4 22. Teb1 Pe5x! 23. de5x Pg4 24. De1 De1x+ 25. Te1x h5! 26. Lb7x Ta4 (Zwart heeft krachtig tegenspel voor de pion.) 27. c5? (Zie diagram. Een blunder die een stuk kost. Na 27. f3! Ph6 28. Le4 Pf5 staat het nog gelijk.) 27. … c6! 28. f3 Ph6 29. Te4 Ta7! 30. Tb4 Tb8 (Zo, die zit in de tas.) 31. a4 Tab7x 32. Tb6 Tb6x 33. cb6x Tb6x 34. Pc5 Pf5 35. a5 Tb8 36. a6 Pg3x 37. Pa4 c5 38. a7 Td8 39. Pc5x (Of 39. Tb1 Ta8 40. Tb8 Ta7x 41. Te8x+ Kh7 42. Pc5x Pf5, wat eveneens verliest.) 39. … Ta8 en wit gaf op.

Nepomnjastsji-Carlsen (WK 2021, negende partij) Beeld Max Pam
Nepomnjastsji-Carlsen (WK 2021, negende partij)Beeld Max Pam

Is het klassieke schaak remisedood?

De remisedood van het schaakspel is net zo vaak aangekondigd als het einde van de roman. Honderd jaar geleden is Capablanca ermee begonnen, toen hij suggereerde dat hij bij solide spel nooit meer zou hoeven te verliezen. Eigenlijk zei Bobby Fischer hetzelfde met zijn opmerking dat hij tegen God (met wit) remise moet kunnen maken.

De roman is intussen nog springlevend en het schaken is evenmin de remisedood gestorven. Toch is er wel enige reden tot ongerustheid. Onlangs las ik in een artikel van Jesper de Groote dat het remisepercentage in WK-matches de laatste jaren vervaarlijk aan het stijgen is. De laatste echte overwinning in een klassieke WK-partij dateert alweer van 2016 en dat is toch wel erg lang geleden. Tel daarbij op dat de eerste vier partijen tussen Carlsen en zijn uitdager Nepomnjasjtsji ook onbeslist zijn geëindigd. Als schaker verlang je dan weer terug naar de tijd dat Botwinnik, Bronstein, Smislov en Tal elkaar met enen en nullen om de oren sloegen.

Carlsen-Nepomnjasjtsji (WK-match, tweede partij)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. g3 Le7 5. Lg2 O-O 6. O-O dc4x 7. Dc2 b5 8. Pe5 c6 9. a4 Pd5 10. Pc3 f6 11. Pf3 Dd7! (In Gelfand-Sjirov kwam 11. … b4 voor.) 12. e4 Pb4 13. De2 Pd3 14. e5 Lb7 15. ef6x Lf6x 16. Pe4 Pa6 17. Pe5 Le5x 18. de5x Pac5! (Carlsen zei dit onderschat te hebben. Hij brengt hij nu een kwaliteitsoffer om beide paarden te liquideren.) 19. Pd6 Pb3 20. Tb1 (Zie diagram. Ook 20. Le3 was mogelijk.) 20. … Pbc1x 21. Tbc1x Pc1x 22. Tc1x Tab8 23. Td1 La8 24. Le4! c3?! (Volgens Nepo nodig om La8 lucht te geven.) 25. Dc2 g6 26. bc3x ba4x 27. Da4x Tfd8 28. Ta1 c5 29. Dc4 Le4x 30. Pe4x Kh8 31. Pd6 Tb6 32. Dc5x Tdb8 33. Kg2 a6 (Wacht op het juiste moment om de kwaliteit terug te geven.) 34. Kh3 Tc6 35. Dd4 Kg8 36. c4 Dc7 37. Dg4 Td6x! 38. ed6x Dd6x 39. c5 Dc5x 40. De6x+ Kg7 41. Ta6x Tf8 42. f4 Df5+ 43. Df5x Tf5x (Dit eindspel staat remise.) 44. Ta7+ Kg8 45. Kg4 Tb5 46. Te7 Ta5 47. Te5 Ta7 48. h4 Kg7 49. h5 Kh6 50. Kh4 Ta1 51. g4 Th1+ 52. Kg3 gh5x 53. Te6+ Kg7 54. g5 Tg1+ 55. Kf2 Ta1 56. Th6 Ta4 57. Kf3 Ra3+ 58. Kf2 Ta4 remise.

Carlsen-Nepomnjasjtsji (WK-match, tweede partij) Beeld Max Pam
Carlsen-Nepomnjasjtsji (WK-match, tweede partij)Beeld Max Pam

WK-match tussen de oliesjeiks

In het operagebouw van Dubai, gelegen aan de Sheikh Mohammed Rashid Boulevard, zijn titelverdediger Magnus Carlsen en uitdager Ian Nepomnjasjtsji begonnen aan de hun match om het wereldkampioenschap schaken. De tweekamp omvat veertien partijen in het klassieke schaak. Bij een gelijke stand aan het eind volgt een tiebreak. Het prijzengeld bedraagt 2 miljoen dollar, waarvan 60 procent voor de winnaar is.

Als je het mij vraagt, is dat een schijntje. Sjeik Mohammed Rashid al Maktoum, naar wie niet alleen bovenstaande boulevard is genoemd, maar zo’n beetje alle straten en gebouwen in Dubai, is een van de rijkste mensen ter wereld. Hij houdt niet van democratie, maar wel van vrouwen en paarden. Op deze terreinen heeft hij al menig schandaal veroorzaakt, al hebben die zijn alleenheerschappij tot dusver niet aangetast. Daarnaast schijnt de sjeik ook van schaken te houden. Er bestaat in Dubai een chique schaakclub, waar af en toe een Arabische grootmeester (Taleb Moussa) rondloopt, maar een echte schaaktraditie kent men daar niet. Dat Nepomnjasjtsji de keus van Carlsen voor Dubai heeft geaccepteerd, heeft natuurlijk alles te maken met geld. In elk geval kunnen schakers niet meer verwijtend naar voetballers wijzen, wanneer die in Qatar gaan spelen.

Deze week nog een partij van Elina Roebers (15), die op het EK voor Landenteams met 7 uit 9 haar eerste meesterresultaat behaalde.

Roebers-Sedina (EK Teams, 2021)

1. e4 e5 2. Lc4 Pc6 3. Pc3 Pf6 4. d3 Lb4 5. Lg5 h6 6. Lh4 Pa5 7. Lb3 Pb3x 8. ab3x Le7 9. Pge2 c6 10. d4 d6 11. O-O O-O 12. f3 b5 13. b4 Dc7 14. Dd3 Td8 15. Lf6x Lf6x 16. d5 Ld7 17. Ta6 Tdb8 18. dc6x Lc6x 19. Tfa1 Ld8 20. Pg3 g6 21. Pf1! (Op weg naar d5.) 29. … Tb6 22. T6a3 Tb7 23. Pe3 Lg5 24. Ped5 Dd7 25. Ta6 Ld8 26. De3 Kg7 27. Kh1 h5 28. f4 Lb6 29. Dd3! ef4x 30. Tb6x! (Zie diagram. Een verwoestende zet, waarmee de tegenstand wordt gebroken.) 30. … Tb6x 31. Dd4+! (Daar gaat het om: 30. … Kh7 31. Pf6+ verliest meteen. Met 30. … f6 31. Df6x+ Kh7 32. Pb6x ab6x was de strijd nog even te rekken.) 31. … Kh6 32. Pb6x ab6x 33. Ta8x La8x 34. Dh8+ Kg5 35. Da8x Kh6 36. Dh8+ Kg5 37. e5 en zwart gaf op.

Roebers-Sedina (EK Teams, 2021) Beeld Max Pam
Roebers-Sedina (EK Teams, 2021)Beeld Max Pam

Firouzja derde op wereldranglijst

In de spa van Brežice te Slovenië zijn momenteel zo’n 300 schakers en schaaksters bijeen om deel te nemen aan het Europees kampioenschap voor landenteams. Geen veiliger plek tegen covid dan een kuuroord, waar de gezondheid van de mens vooropstaat.

Na vijf ronden was de 18-jarige Alireza Firouzja alweer de held van het toernooi. De ‘Iraanse tovenaar’, die het regime van zijn geboorteland is ontvlucht, komt op het EK uit voor Frankrijk – direct aan het eerste bord. Een reusachtige versterking voor de Fransen, want Firouzja begon met een score van 4,5 uit 5. Daar zaten een paar prachtpartijen tussen. De zegereeks heeft zich al vertaald in zijn rating, want Firouzja is inmiddels opgerukt naar de derde plaats op de wereldranglijst. Alleen Carlsen en Ding Liren staan nog voor hem. Het is een kwestie van tijd of Firouzja zal ook de magische 2800-grens hebben geslecht. Algemeen wordt verwacht dat hij in 2025 zijn eerste kans krijgt op het veroveren van de wereldtitel.

Fijn nieuws: de Nederlanders draaien op het EK in de top mee. Vooral Giri is in grote vorm. Maar niet te vroeg gejuicht. Op een Zwitsers toernooi komt alles aan op de laatste ronde, die in de eindklassering het verschil kan maken tussen een medaille en de twintigste plaats.

Firouzja-Yilmaz (EK Landenteams, 2021)

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 a6 6. Le3 e5 7. Pb3 Le6 8.Dd2 Pbd7 9. O-O-O Le7 10. h3 (Hier is 10. f4 gebruikelijk.) 10. … b5 11. g4 Tc8 12. Kb1 Pb6 13. g5 Ph5 14. h4 Pc4 15. Lc4x Tc4x 16. Pd5 Ld5x 17. Dd5x (Als onnauwkeurig beschouwd, omdat 17. ed5x 0-0 18. Pa5! voordeel oplevert, maar Firouzja pakt het grootser aan.) 17. … Dc7 18. Pd2! Tc6 (Gevaarlijk is: 18. … Tc2x 19. Tc1!) 19. Tc1 O-O 20. c3 g6 21. Tc2 Tb8 22. Thc1 a5 23. b4! (Een briljant idee, waardoor zijn tegenstander volkomen wordt verrast.) 23. … Tc8 24. a4! (Zelfs 24. Db5x was mogelijk.) 24. … ab4x 25. Dc6x!! (Zie diagram. De pointe!) 25. … Dc6x 26. cb4x Dc2x+ (Hier is: 26. … Dd7 27. Tc8x+ Kg7 28. T1c7 even hopeloos.) 27. Tc2x Tb8 28. a5 Pf4 29. Tc7 Ld8 30. Td7 Pd3 31. a6 Pb4x 32. a7 Ta8 33. Td6x Lc7 34. Td7 Pa6 35. Td5 La5 36. Pb3 en zwart wilde niet verder.

Firouzja-Yilmaz (EK Landenteams, 2021) Beeld Max Pam
Firouzja-Yilmaz (EK Landenteams, 2021)Beeld Max Pam

De Iraanse tovenaar betoverd

In het Fide Grand Swiss zijn Alireza Firouzja en Fabiano Caruana als de nummers 1 en 2 geëindigd en daarmee hebben zij zich geplaatst voor het komende Kandidatentoernooi. Lang zag het ernaar uit dat Firouzja het Grand Swiss in Riga met een straatlengte zou winnen. Dankzij het fantasierijke schaak, dat hem de bijnaam ‘de Iraanse tovenaar’ heeft opgeleverd, versloeg het 18-jarige talent de ene grootmeester na de andere. Maar toen moest hij tegen de Amerikaan Caruana, die vocht voor zijn laatste kans. Het werd een geweldige strijd, waarin Caruana zijn tegenstander aanpakte met diens eigen wapenen. Geheel onverwacht plofte hij een onkwetsbaar paard midden op het bord, dat ook in de rest van de partij Firouzja voortdurend bezighield met spectaculaire manoeuvres. Door een fout vlak voor de tijdcontrole ging de partij verloren: zo werd de tovenaar zelf betoverd.

Naast Duda, Radjabov, Karjakin en de verliezer van de WK-match tussen Carlsen en Nepomnjasjtsji zijn over drie maanden in Berlijn nog twee plaatsen te vergeven voor het Kandidatentoernooi. Dat is ook voor de Nederlander Giri zijn laatste kans.

Caruana-Firouzja (Riga, 2021)

1. e4 c6 2. d4 d5 3. e5 Lf5 4. h4 h5 5. Ld3 Ld3x 6. Dd3x Da5+ 7. Pd2 e6 8. Pe2 Pe7 9. b4!? (Nieuw.) 9. … Da6 10. Db3 Pf5 11. Pf3 Pd7 12. a4 Dc4 13. Ld2 Db3x 14. cb3x f6 15. O-O Le7 16. g3 Kf7 17. Tfe1 fe5x 18. de5x Tac8 19. Pf4 d4 20. Tac1 c5 21. Pd5! (Zie diagram. Een prachtzet! Het paard – 21. … ed5x 22. e6! – ontwikkelt een enorme kracht.) 21. … cb4x 22. Pe7x Pe7x 23. Pg5+ Kg6 24. Tc8x Tc8x 25. Pe6x Pc6 26. f4 Kf5 27. Pg7x+ Kg6! 28. Pe6 Kf5 29. Pg5 Pc5 30. Pf7 Ke6 31. Pd6! Tg8 32. Kg2 Kd5 (Om 33. f5+ te verhinderen.) 33. Tb1 Pe4 34. Pe4x Ke4x 35. Tc1 Kd3 36. Le1 Ke2 37. e6! (Zijn tegentroef.) 37. … d3 38. f5 Pd4? (Een ernstige fout. Nodig was 38. … Te8! met wederzijdse kansen.) 39. Lb4x d2 40. Ld2x Kd2x 41. Tc5 Te8 42. Te5 Kd3 43. Kf2! Te7 44. g4! hxg4 45. Kg3 Te8 46. Kg4x Pc6 47. Kf4 Pe7 48. f6! Pg6+ 49. Kf5 Ph4x+ (Na 49. … Pe6x 50. Ke6x hebben de vrijpionnen vrij spel.) 50. Kg5 Pf3+ 51. Kf4! Pd4 52. e7 Pc6 53. f7 Te7x 54. Td5+ en zwart gaf op. Een schitterend duel.

Caruana-Firouzja (Riga, 2021) Beeld Max Pam
Caruana-Firouzja (Riga, 2021)Beeld Max Pam

108 schakers opgesloten in Riga

Eerst zou het Fide Grand Swiss, dat twee WK-kandidaten moet opleveren, op het Isle of Man worden gehouden, maar het eiland trok zich terug vanwege corona. Daarop sprong Riga in de bres. De vreugde was van korte duur: de vliegtickets lagen al klaar, toen de Letse regering een bijna totale lockdown afkondigde. De Amerikaan Nakamura zegde als eerste af en anderen volgden zijn voorbeeld.

Niettemin kwamen 108 deelnemers aan de start, maar veel zullen zij van Riga niet te zien krijgen. Zij mogen slechts van het hotel naar de toernooizaal lopen, en weer terug. Elk uitstapje is verboden. Voor wie niet gevaccineerd is, is het om de dag testen. Des te opmerkelijker dat de Nederlandse broers Jorden en Lucas van Foreest ook in Riga aanwezig zijn. Lucas spande nog een kort geding aan tegen de organisatie van het NK, dat een dagelijks testbewijs van hem verlangde. Sterk zijn de broers overigens niet begonnen. Op de helft stond Jorden 74ste en Lucas 89ste.

De plaatselijke held is Aleksej Sjirov, Let van geboorte, maar reeds lang woonachtig in Spanje. Hij keerde terug en staat gezamenlijk bovenaan, onder meer met Firouzja, tegen wie hij een boeiend duel uitvocht.

Sjirov-Firouzja (Riga, 2021)

1. e4 c6 2. d4 d5 3. e5 Lf5 4. h4 h5 5. Ld3 Ld3x 6. Dd3x Da5+ 7. Pd2 e6 8. Pf3 Ph6 9. O-O Pf5 10. Pb3 Da6 11. Dd1 Le7 12. Lg5 Lg5x 13. Pc5 Db6 14. Pg5x!? 14. … Pa6 15. Pa6x Da6x 16. c3?! (Geeft een pion voor vage kansen.) 16. … Ph4x 17. g3 Pf5 18. Kg2 Db6 19. b4 Dd8 20. Dd2 De7 21. Tab1 Th6 22. Th1 O-O-O 23. b5 cb5x 24. Tb5x h4 25. g4 h3+ 26. Kf1 Tg6! (Zo komt zwart uit de omsingeling.) 27. gf5x Tg5x 28. fe6x fe6x 29. Th3x Tf5 30. c4?! (Typisch Sjirov. Een ander had veilig 30. Ke1 gedaan.) 30. … dc4x 31. Dc3 Tdf8 32. Dc4x+ Kb8 33. Tb2 Df7 34. De2 Dc7 (Loert naar c1.) 35. Dc2 Dd7 (Zie diagram. Hier had Firouzja zijn kans: 35. … Tf2x+! 36. Df2x Dc4+ 37. Kg2 Tf2x+ 37. Tf2x Dd4x en alleen zwart kan winnen.) 36. Thb3 b6 (Slaan op f2 levert nu niets op.) 37. Dc5! Db7 38. Tb6x ab6x 39. Tb6x Tf2x+ 40. Ke1 Tf1+ 41. Ke2 T1f2+ 42. Ke1 Tf1+ 43. Ke2 en remise. De koning kan niet ontsnappen.

Sjirov-Firouzja (Riga, 2021) Beeld
Sjirov-Firouzja (Riga, 2021)

Wijk aan Zee weer even Wimbledon

Jarenlang werd het Hoogoven/Tata Steel-toernooi ‘het Wimbledon van de schaakwereld’ genoemd. Helaas trok de schaduw der bezuinigingen over het staalbedrijf in Wijk aan Zee, waardoor het leek alsof ook het toernooi de dupe zou worden. Maar afgelopen week werd de lijst van deelnemers gepresenteerd en daaruit blijkt dat Wijk aan Zee zich in 2022 weer mag vergelijken met Wimbledon. Niet alleen wereldkampioen Magnus Carlsen doet mee, ook de nummers 2, 7 en 10 van de wereldranglijst: Caruana, Giri en Rapport. De rest van het veld bestaat eveneens uit sterke grootmeesters.

Jorden van Foreest, de verrassende winnaar van vorig jaar, is wederom van de partij. Het is te hopen dat hij niet, zoals zijn broer Lucas, door de antivaxgekte is bevangen, want ook in Wijk aan Zee zal om de QR-code worden gevraagd. Lucas, aangestoken door het dwaallicht Thierry Baudet, raakte op die manier zonder te spelen zijn Nederlandse titel kwijt. Nog bedankt, Thierry! Gelukkig zijn er vooralsnog geen tekenen dat Jorden hetzelfde pad op gaat als zijn broer.

Onderstaande partij is uit het Amerikaans kampioenschap, dat gewonnen werd door Wesley So.

Caruana-So (VS kampioenschap, 2021)

1. c4 Pf6 2. Pc3 e5 3. Pf3 Pc6 4. e4 Lb4 5. d3 d6 6. a3 Lc5 7. b4 Lb6 8. Le3 O-O 9. Le2 Le3x 10. fe3x Pe7 11. O-O Pg6 12. Dd2 Te8 13. Tae1 a5 14. b5 c6 15. Ld1 h6 16. d4 De7 17. Lc2 Ld7 18. d5 cb5x 19. cb5x Tec8 20. Ld3 a4 21. Db2 Dd8 22. Db4 Da5 (Zwart heeft zich uitstekend verdedigd. Na 22. … Db6! zou hij zelfs wat beter staan.) 23. Da5x Ta5x 24. Tc1 Taa8 25. Pa2 Pg4 26. Tfe1 Kf8 27. Pb4 Ke8 28. h3 Pf6 29. Pd2 Ke7 30. Pc4 Tc5 31. Pb6! (Nu is wit in het voordeel.) 31. … Ta5 32. Tc5x dc5x 33. Pc6+!? bc6x 34. bc6x Lc6x! 35. dc6x Kd8 36. Pd5 Pd5x 37. ed5x Pe7 38. e4? (Zie diagram. Het keerpunt. Na 38. Tf1! f6 39. e4 heeft wit een betere versie dan in de partij.) 38. … Pc8! 39. Tb1 Pd6 40. Kf2 c4 41. Lc2 f5! 42. Ke3 Kc7 43. Tb4 fe4x 44. Le4x c3 45. Lc2? (Wit bezwijkt onder de druk. De enige kans was: 45. Kd3!) 45. … Td5x 46. Ta4x en wit gaf tegelijkertijd op. Na 46. … Td2 of Kc6x staat hij hopeloos.

Caruana-So (VS kampioenschap, 2021) Beeld Max Pam
Caruana-So (VS kampioenschap, 2021)Beeld Max Pam

Sokolov snel uitgeschakeld op NK

De zes ongevaccineerde deelnemers, die zich ook niet voor elke ronde van het Nederlands kampioenschap wilden laten testen, hebben het kort geding tegen de schaakbond KNSB dus verloren. Titelverdediger Lucas van Foreest trok zich daarop terug, maar zijn zusje Machteld koos eieren voor haar geld en besloot – net als Sipke Ernst – toch mee te doen.

Ik moest denken aan het beroemde Stauntontoernooi (1946), toen Lodewijk Prins werd gevraagd zich terug te trekken, omdat er niet vier maar vijf sterke Russen waren gekomen. Dat wilde Prins niet, maar hij werd toch uit het toernooi gezet. De rechter kwam eraan te pas en Staunton moest Prins 2000 gulden betalen, destijds een godsvermogen, waar de club nog lang onder heeft geleden. Het zal niet zover komen, maar ik vraag mij of de KNSB geen schadevergoeding kan eisen van de weglopers.

Het gedevalueerde toernooi verloor in de knock-out­fase ook nog de hooggeplaatste grootmeester Ivan ­Sokolov, die onderuit ging tegen Robin Swinkels.

Sokolov-Swinkels (NK Hoogeveen, 2021)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 d5 4. cd5x ed5x 5. Lg5 c6 6. e3 h6 7. Lh4 Le7 8. Ld3 Pbd7 9. Pge2 Ph5 10. Le7x De7x 11. Dc2 Pb6 12. O-O O-O 13. Tae1 Le6 14. Pc1 Tad8 15. Pb3 Tfe8 16. Pc5 Lc8 17. b4 Pc4 18. De2 Dg5 19. Lc4x dc4x 20. P5e4 Dg6 21. f3 f5 22. Pc5 Pf4 (Niet slecht, maar 22. … Td4x! ziet er nog mooier uit.) 23. Dd2 Pd5 24. Pd5x cd5x 25. Pa4 Dd6 26. b5 Ld7 27. Pc3 a6 28. a4 ab5x 29. ab5x Ta8 30. Ta1 Le6 31. h3 Lf7 32. Tfe1 De7 33. Tac1 Dh4 34. Df2 Dg5 35. Kh2 Ta3 36. Dg3 Dg3x+ 37. Kg3x g5 38. Kf2 Kg7 39. g4 fg4x 40. hg4x Td8 41. Ted1 Lg6 42. e4?! (Wit heeft niet veel, maar gaat de boel forceren.) 42. … de4x 43. fe4x Tf8+! 44. Ke3 Tf4 45. e5 Tg4x 46. d5? (Zie diagram. Het antwoord maakt een eind aan alle witte illusies.) 46. … Te4+! 47. Kf2 Te5x 48. Td4 Ld3 49. d6 Ta8 50. Pd5 Td8 51. Pc7 Td7 52. Ta1 Lg6 53. Ta7 c3 54. Tb7x c2 55. Tc4 Tf7+ 56. Kg3 Te3+ 57. Kh2 Te2+ 58. Kg3 Te3+ 59. Kh2 Te2+ 60. Kg3 h5! (Geen remise!) 61. d7 h4+ 62. Kg4 Tg2+ 63. Kh3 Tg3+ 64. Kh2 Tf2+ 65. Kh1 c1D+! 66. Tc1x Le4 mat.

Sokolov-Swinkels (NK Hoogeveen, 2021) Beeld Max Pam
Sokolov-Swinkels (NK Hoogeveen, 2021)Beeld Max Pam

Antivaxgekte bereikt NK Schaken

De antivaxgekte heeft ook nu de Nederlandse schaakwereld bereikt. Titelverdediger Lucas van Foreest, alsmede Sergej Tiviakov, Sipke Ernst, Migchiel de Jong, Ivo Maris en Machteld van Foreest hebben een kort geding verloren tegen de schaakbond KNSB. Om mee te kunnen doen aan het Nederlands kampioenschap moesten deze zes een QR-code tonen. Als vaccinatie­weigeraars hebben zij die niet, maar zij vonden het ook te belastend om zich voor elke ronde te laten testen.

Deze actie kan niet op mijn sympathie rekenen. De houding van de zes is gezondheidsbedreigend en asociaal jegens de andere deelnemers, en in moreel opzicht ronduit beschamend. Als je zonder problemen wilt deelnemen, laat je dan vaccineren. En als je dat niet wilt en je wilt je ook niet laten testen, draag dan in elk geval zelf de consequenties door weg te blijven. De rechter veegde argumenten van de zes dan ook van tafel.

De partij van de week is die tussen Anish Giri en Magnus Carlsen uit de finale van de Meltwater Tour. De wereldkampioen is in topvorm en lijkt zich alles te kunnen permitteren. Zijn dameoffer is nauwelijks correct, maar Carlsen komt ermee weg.

Giri-Carlsen (Meltwater Tour, 2021)

1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 e6 4. O-O Pge7 5. d4 cd4x 6. Pd4x Db6 7. Le3 Pd4x 8. a4 Pb5x?! (Zie diagram. Een speculatief dameoffer, dat er dubieus uitziet, maar dat Giri niet weet te weerleggen.) 9. Lb6x ab6x 10. Pd2? (Juist was 10. Dd3!) 10. … Pd6 11. e5 Pdf5 12. Pe4 Pc6 13. g4 Ph4 14. f4 h5 15. h3 hg4x 16. hg4x d5 17. ed6x Ta5 18. c4 f5 19. b4 Pb4x 20. d7+ Ld7x 21. Pd6+ Ld6x 22. Dd6x Pc6 23. Tad1? (Na 23. Dc7! staat het ongeveer gelijk.) 23. … Lc8! 24. g5 Pg6 25. Tf2 Kf7 26. Dc7+ Pce7 27. Td8 Td8x 28. Dd8x Ta4x 29. Dc7 e5 30. fe5x Le6 31. Db7x Tc4x 32. Db6x Pe5x (Ineens werken alle zwarte stukken samen. Wits positie is hopeloos.) 33. Te2 Tc6 34. De3 P5g6 35. Kh2 Lc4 36. Tb2 Te6 37. Df3 Te4 38. Tb7 Le6 39. Kg1 Tg4+ 40. Kh2 Tg5x 41. Tb6 Ld5 42. De3 Tg2+ 43. Kh3 Tg4 44. Kh2 f4 45. Dd4 Tg5 46. Td6 f3 47. Td7 Tf5 48. Dg4 Le6 49. Td1 Pe5 50. Dh4 f2 51. Kg2 Ld5+ 52. Kf1 Lc4+ 53. Kg2 f1D+ en wit gaf op.

Giri-Carlsen (Meltwater Tour, 2021) Beeld Max Pam
Giri-Carlsen (Meltwater Tour, 2021)Beeld Max Pam

Carlsen 4:1 favoriet tegen Nepo

Na een jaar coronavertraging wordt tussen 24 oktober en 16 december in Dubai dan toch de match om de wereldtitel gespeeld tussen de regerend kampioen Magnus Carlsen en zijn uitdager Jan Nepomnjasjtsji. Een niet onbelangrijk detail: Carlsen speelt onder de Noorse vlag en Nepo onder de vlag van de Fide, dit als gevolg van de strafmateriaal tegen Rusland wegens dopingfraude. Het prijzengeld bedraagt 2 miljoen dollar, waarvan 60 procent is voor de winnaar en 40 procent voor de verliezer. Is na veertien partijen (klassiek schaak) een tiebreak nodig, dan wordt de verdeling: 55-45.

Zowel bij schakers als bij bookmakers is Carlsen huizenhoog favoriet. Van de schakers denkt zelfs 86 procent dat Carlsen gaat winnen, bij de bookmakers 80 tot 75 procent. Alle partijen meegerekend heeft Carlsen tot dusver een voorsprong van 23-14, bij 40 remises. Toch is er voor Carlsen wel enige reden tot zorg: in het klassieke spel leidt Nepo met 4-1, bij 6 remises. Het wordt een harde strijd.

Nepomnjasjtsji-Carlsen (Norway Chess, 2021)

1. e4 e5 2. Pc3 Pc6 3. Lc4 Pf6 4. d3 Pa5 5. Lb3 Pb3x 6. ab3x d5 7. ed5x Pd5x! 8. Dh5 Pb4 9. De5x+ Le7 10. De2 O-O 11. Le3 Te8 12. Pf3 a5 13. h3 b6 14. O-O Lb7 15. Tac1 Lf6 16. d4 Dd7 ((Zwart houdt genoeg compensatie voor de pion, maar 16. ... La6! was wel zo sterk.) 17. Tfd1 Tad8 18. Db5 Dc8 19. Dh5 h6 20. Dg4 Dg4x 21. hg4x Td7 22. Td2 g5 23. Pd1 Tdd8 24. c3 Pd5 25. Ph2 Kg7 26. Pf1 Kg6 27. f3 h5 28. gh5x+ Kh5x 29. Lf2 Kg6 30. Pde3 Le7 31. Pd5x Ld5x 32. c4 Le6 33. d5 Lb4 34. Tdd1 Ld7 35. Pe3 f5 36. Pc2 Ld6 37. Pd4 g4 38. g3 gf3x 39. Pf3x Te2 40. Td2 Td2x 41. Pd2x Te8 42. Td1 f4 43. gf4x Lf4x 44. Pf3 Te2 45. Ld4? (Na 45. Te2 Tb2x 46. Pe5x+ Le5x 47. Te5x was het evenwicht niet verbroken geweest.) 45. … Lg4 46. Tf1 Kf5! 47. d6? (Zie diagram. Nodig was: 47. Ph4+ Ke4 48. Lf6!) 47. … cd6x (Sterker: 47. … Ke4!) 48. Lb6x Lf3x 49. Tf3x Tb2x 50. Ld4 Tb1+ 51. Kf2 Ke4 52. Lg7? (Nu was: 52. Ke2 taaier.) 52. … Th1 53. Tc3 Th2+ 54. Kf1? (Met 54. Kg1 had hij mat kunnen uitstellen.) 54. … Le3! 55. c5 dc5x 56. Tc4+ Kf3 en wit gaf op.

Nepomnjasjtsji-Carlsen (Norway Chess, 2021) Beeld Max Pam
Nepomnjasjtsji-Carlsen (Norway Chess, 2021)Beeld Max Pam

Van Foreest wint met overmacht

Won Anish Giri begin deze maand in Rusland het Tolstoj Memorial, deze week kan ik u melden dat die andere Nederlandse grootmeester, Jorden van Foreest, in

Malmö een jaarlijks toernooi heeft gewonnen dat bekend staat onder de naam TePe Sigeman & Co. Ik moest even zoeken wat dat allemaal betekent. Sigeman & Co is een advocatenkantoor, terwijl TePe staat voor een happy smile – een blije lach. Het bedrijf adverteert voor ‘duurzame interdentale ragers’, een soort tandenstokers die ook nog fossielvrij schijnen te zijn. Waar je als schaker tegenwoordig niet allemaal in terecht komt.

Nederlandse schakers komen graag in Malmö en in het verleden heeft ook Jan Timman er triomfen gevierd. Nu was het de beurt aan Jorden van Foreest, die het toernooi van het begin tot het einde domineerde en al voor de laatste ronde zeker was van de overwinning. Afgaande op de ratingcijfers was Van Foreest favoriet en hij maakte die rol volkomen waar. Door deze zege heeft hij de magische grens van 2700 opnieuw gepasseerd en mag hij weer hopen op aansluiting bij de wereldtop.

J. van Foreest-Short (Malmö, 2021)

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. d4 ed4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc6x bc6x 6. e5 De7 7. De2 Pd5 8. c4 Pb6 9. Pc3 a5 10. f4 g6 11. Le3 La6 12. Lb6 cb6x 13. O-O-O Lh6 14. g3 O-O 15. h4 Tae8 16. Kb1 f6 17. h5 g5 (Short: “Zowel in de voorbereiding als op het bord ben ik volkomen overspeeld.” Ook 17. … Lg7 was nauwelijks draaglijk. )18. Pe4 fe5x 19. fg5x Lg5x 20. Dg4 h6 21. Td6 Kh8 22. Ld3 Lc8 23. Td1 Tg8 24. Pg5x Dg5x 25. De4 Tg7 26. Tf1 Kg8 27. c5 b5 28. a4 La6 29. Tg6 Tg6x 30. hg6x De7 31. Tf7 De6 32. Dh4 b4 33. Lc2 b3 (Zie diagram. Zwart probeert nog wat te rommelen, maar Jorden laat zich niet afleiden.) 34. Dh6x! bc2x+ 35. Kc1! Df7x 36. gf7x+ Kf7x 37. Dh5+ Kf8 38. Df5+ Kg7 39. Dd7x+ Kf8 40. Dc6x Lc8 (Dit eindspel is hopeloos voor zwart.) 41. De4 Kg7 42. Kc2x Kf6 43. Dc6+ Kf7 44. Dc7+ Kf6 45. Da5x e4 46. Dc3+ Kg6 47. De3 Tf8 48. Kd2 Lb7 49. Dd4 Tf3 50. b4 Td3+ 51. Dd3x ed3x 52. b5 Le4 53. c6 Kf6 54. a5 Ke7 55. a6 Kd6 56. a7 Lc6x 57. bc6x en zwart gaf op.

J. van Foreest-Short (Malmö, 2021). Beeld Max Pam
J. van Foreest-Short (Malmö, 2021).Beeld Max Pam

Maakt Gaprindasjvili kans tegen Netflix?

Nona Gaprindasjvili, wereldkampioen bij de vrouwen van 1962 tot 1978, heeft Netflix aangeklaagd met een eis tot schadevergoeding van 5 miljoen dollar. De inmiddels 80-jarige Nona vindt dat er onheus over haar wordt gesproken in de met Emmy’s onderscheiden Netflix-serie The Queen’s Gambit. In de laatste aflevering wordt gezegd dat Beth Harmon de eerste vrouwelijke schaker is die op een toernooi tegen een man heeft gespeeld. Zelfs de Russische Gaprindasjvili zou dat nooit hebben gedaan. Die opmerking is uiteraard onjuist. Ten eerste is Gaprindasjvili geen Russische maar een Georgische, en ten tweede heeft zij het vele malen, met succes, opgenomen tegen een man.

Toch geef ik Nona weinig kans dat haar claim zal worden toegekend. The Queen’s Gambit is pure fictie – weliswaar knap gemaakt, maar veel in de serie klopt niet of is romantische onzin. In haar aanklacht verwijst Nona naar de toernooien van Lone Pine (Californië), waarin zij onder meer de Amerikaanse meester Jack Peters op fraaie wijze versloeg.

Gaprindasjvili-Peters (Lone Pine 1977)

1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d4 cd4x 4. Pd4 Pf6 5. Pc3 Pc6 6. Pdb5 d6 7. Lf4 e5 8. Lg5 a6 9. Pa3 b5 10. Lf6x gf6x 11. Pd5 f5 12. g3 fe4x 13. Lg2 Le6 14. Le4x Lg7 15. Dh5 Tc8 16. O-O Pe7 17. Tad1 Tc5 18. Pe3 d5? (Te vroeg: 18… b4!) 19. b4! Tc7 20. c4! bc4x 21. f4! Db8 22. f5 Db6 23. Pc2 de4x 24. fe6x O-O 25. ef7x Kh8 26. Kg2 De6 27. Dh3! Dh3x+ 28. Kh3x Pc6 (Ook 28. … Pc8 29. Tf5 Tcf7x 30. Tf7x Tf7x 31. Td8+ Tf8 32. Tf8x+ Lf8x 33. Pc4x is goed voor wit.) 29. Td6 Pb8 30. a4 Tfc8 31. Te6 Lf8 32. Te8 Pd7 33. Pd5 Tc6 34. Pe7! (Zie diagram. Beslissend.) 34. … Th6+ 35. Kg2 Tc7 36. Td1 Tf6 37. Pd5 Td6 38. Pce3 c3 39. Tc1! (Opletten: 39. Pc7x? Td1x 40. Pd1x c2 en wint.) 39. … Tcc6 40. b5 ab5x 41. ab5x Tc5 42. b6 Tb5 43. Tc3x Kg7 44. Pf5+ Kf7x 45. Pd6x+ Ld6x 46. Td8 Tb2+ 47. Kf1 Ke6 48. Pc7+ Ke7 49. Th8 Pf8 50. Tc6 La3 51. Pd5+ Kf7 52. Tc7+ Ke6 53. Ta7 Kd5x 54. Ta3x Pe6 55. Th7x Pg5 56. Ta5+ Ke6 57. Th6+ Kf5 58. Th5 Kg6 59. Tg5x+ Kg5x 60. Te5x+ Kg4 61. Te4x+ Kf3 62. Tf4+ Ke3+ 63. Tf6 Ke4 64. h4 en zwart gaf op.

Gaprindasjvili-Peters (Lone Pine 1977) Beeld Max Pam
Gaprindasjvili-Peters (Lone Pine 1977)Beeld Max Pam

Schaken ter ere van Tolstoj

Graaf Lev Nikolajevitsj Tolstoj (1828-1910), de auteur van onder meer Oorlog en Vrede, was een fervent schaker. “Ik kan mij een leven niet voorstellen zonder schaken, boeken en jagen,” zei hij eens. Een van Tolstojs zonen heeft zijn vader aldus beschreven: “Hij speelde altijd op de aanval en daardoor verloor hij regelmatig van voorzichtige en geduldige tegenstanders. Als zijn combinaties als kaartenhuizen ineenstortten, raakte hij in paniek. Dan greep hij naar zijn hoofd en schreeuwde zo hard dat omstanders kwamen aanrennen. Maar als hij won, dan was hij van een kinderlijke blijheid, die alleen is weggelegd voor de allergrootste genieën.”

Naar verluidt heeft Tolstoj één keer – in een café te Dijon – tegen Toergenjev gespeeld, die andere geniale schrijver uit Rusland. Op het bord was Toergenjev nog net iets sterker. Wel won Tolstoj vaak van Aylmer Maude, die een aantal van zijn boeken in het Engels vertaalde.

Tolstojs landgoed Jasnaja Poljana, dat een paar honderd kilometer van Moskou ligt, is tegenwoordig een museum. Afgelopen maand werd daar de Tolstoy Chess Memorial gehouden. De Nederlander Anish Giri kegelde een rij van sterke Russen om en won het toernooi met grote voorsprong. Hij zei zeer vereerd te zijn met deze zege op heilige grond.

Giri-Paravian (Tolstoy Memorial, 2021)

1. Pf3 f5 2. d4 Pf6 3. g3 e6 4. c4 Le7 5. Lg2 O-O 6. O-O d5 7. b3 Pe4 8. La3 b6 9. Le7x De7x 10. Dc2 Lb7 11. Pc3 Pd7 12. e3 Tac8 13. cd5x ed5x 14. Tac1 c5 15. Db2 c4?! (Verplichtend: 15. … Pdf6 lijkt veiliger.) 16. bc4x dc4x 17. Pe4x Le4x 18. Pd2 Lg2x 19. Kg2x De6 20. Db5 a6?! (Of 20. … c3!) 21. Da6x Dd5+ 22. Kg1 b5 23. Tb1 Tb8 24. Da5! f4 25. ef4x Dd4x 26. Tfd1 Pe5?! (Liever dan roemloos ten ondergaan.) 27. fe5x c3 (Nu is 27. … Df2x+ 28. Kh1 Dc5 29. Te1 Dc6+ 30. Pe4 Tf5 31. Da7 Te8 32. Dc5 niet genoeg.) 28. Pf3 Dc4 29. Td4 De2 30. Dc3x Tf3x 31. De1 Da2x 32. Td2 Dc4 33. Tc1 Dg4 34. e6! (Daarmee is partij beslist.) 34. … Te8 35. e7 Kf7 36. Tc7 Dg5 37. Dd1 Ta3 38. Td8 De5 39. Te8x Dc7x 40. Dh5+ g6 41. Tf8+! (Zie diagram. Helaas: 41. … Ke7x 42. Dh7x+ verliest.) 41. … Kg7 42. Tg8+ Kf6 43. e8P+! en na deze paardpromotie gaf zwart gaf op.

Giri-Paravian (Tolstoy Memorial, 2021) Beeld Max Pam
Giri-Paravian (Tolstoy Memorial, 2021)Beeld Max Pam

De wereldkampioen en zijn wesp

Vorige week schreef ik in deze rubriek over de wraak van de wereldkampioen: de behoefte om na een nederlaag onmiddellijk revanche te nemen. Toen wist ik nog niet dat Magnus Carlsen in het Aimchessrapidtoernooi ook een verschrikkelijke nederlaag zou lijden tegen Alireza Firouzja. Nooit eerder heb ik gezien dat een regerend wereldkampioen midden op een bord vol stukken werd mat gezet, maar dat overkwam Carlsen wel.

Firouzja is de wesp van Carlsen. Hij is pas 18 jaar en algemeen wordt verwacht dat hij zal uitgroeien tot de gevaarlijkste uitdager van de wereldkampioen. Met zijn ouders is hij gevlucht uit Iran. Het gezin woont nu veilig in Bretagne en Firouzja komt ook uit voor Frankrijk.

Geen maand na zijn vernedering kreeg Carlsen in eigen land de gelegenheid revanche te nemen in de eerste ronde van het Norway Chesstoernooi. Dat ging bijzonder moeizaam. Firouzja toonde geen angst en dwong Carlsen in een wisselende partij uiteindelijk tot remise. Nog erger was het in de Armageddon die daarop volgde: lange tijd stond Carlsen gewoon verloren en het was een gelukje dat het nog remise werd. Omdat Carlsen met zwart had gespeeld, kreeg hij toch het extra punt. Dat was wat je noemt een pyrrusrevanche.

Firouzja-Carlsen (Aimchess, 2021)

1. e4 d5 2. ed5x Dd5x 3. Pc3 Da5 4. d4 Pf6 5. Pf3 Lf5 6. Pe5 c6 7. Lc4 e6 8. g4 Lg6 9. h4 Pbd7 10. Pd7x Pd7x 11. h5 Le4 12. O-O Ld5 13. Pd5x cd5x 14. Ld3 Ld6 15. Df3 O-O-O (Alles eerder gespeeld.) 16. Le3 g6?! (Hoopt op 17. Df7x Tdf8 18. De6x Dc7 en zwart krijgt aanvalskansen voor zijn pionnen.) 17. h6 Thf8 18. a3 f5 19. c4 e5 (Sterker lijkt 19. … dc4x 20. Lc4x f4 en zwart mag niet mopperen.) 20. b4! Dc7 21. c5 Le7 22. Lb5 e4 23. Dh3 f4 24. Ld2 Lg5 25. c6! (Wit moet agressief zijn, anders wordt hij overlopen.) 25. … Pf6? (De juiste paardzet was: 25. … Pb6!) 26. cb7x+ Db7x 27. Tac1+ Kb8 28. Lc6 De7 29. Tc5! e3? (Nodig was 29. … a6! om 30. Tb5+! te verhinderen.) 30. fe3x? fe3x 31. Le1 Pe4 (Met 31. … Td6 heeft zwart een betere kans om te ontsnappen.) 31. … Dh2+ Kc8 33. Ld7+! (Winnend.) 33. … Kd7x 34. Tc7+ Ke6 35. De5 en mat midden op het bord! De slotstelling behoeft een diagram.

Firouzja-Carlsen (Aimchess rapid, 2021)  Beeld Max Pam
Firouzja-Carlsen (Aimchess rapid, 2021)Beeld Max Pam

De wraak van de wereldkampioen

Anatoli Karpov, wereldkampioen van 1975 tot 1985, verloor niet vaak. Maar als hij een keer verloor, dan kropen zijn rivalen onder hun bed en hielden zich gedeisd, want zij wisten: hij gaat wraak nemen. Vooral de speler die na Karpovs nederlaag de volgende ronde tegen hem moest aantreden, had een slapeloze nacht. Een getergde Karpov had maar één doel: de nederlaag door een overwinning zo gauw mogelijk uitwissen en daarmee het zelfvertrouwen herstellen. Voor Karpov was wraak geen gerecht dat koud gegeten wordt, maar een vlammend heet bord dat onmiddellijk moest worden opgediend.

Het zal de huidige wereldkampioen Magnus Carlsen hebben dwars gezeten dat hij een maand geleden in de halve finale van de World Cup werd uitgeschakeld door de zeven jaar jongere Pool Jan-Krzysztof Duda (23). Nog altijd is Carlsen er alles aan gelegen om aan te tonen dat hij de beste is. Deze week kreeg hij de gelegenheid om revanche te nemen, dit keer in de kwartfinale van Aimchess, een rapidtoernooi. Carlsen maakte korte metten met zijn tegenstander. Hij won de eerste partij en hield de tweede remise met een paardoffer en enkele slimme manoeuvres. Daarna won hij ook de derde, zodat een vierde partij niet eens meer nodig was: 2,5-0,5. Op Twitter benadrukte Carlsen dat hij en Duda vrienden zijn.

Carlsen-Duda (Aimchess rapid, 2021)

1. Pf3 d5 2. g3 g6 3. Lg2 Lg7 4. O-O Pf6 5. c4 c6 6. b3 Pe4 7. d4 O-O 8. Lb2 Lf5 9. e3 a5 10. Pc3 Pd7 11. De2 Pc3x 12. Lc3x Le4 13. cd5x cd5x 14. Db5! Dc7 (Ook 14. … b6 15. Tac1 is prettig voor wit.) 15. Tfc1 Dc6 16. Dc6x bc6x 17. Pe1 g5 18. Le4x de4x 19. Tc2 Tfb8 (Beter: 19. … Ta6!) 20. Tac1 a4 (En hier lijkt 20. … Tb6 taaier.) 21. b4! a3 22. Ld2! e6 23. Tc6x Lf8 24. Pc2 Pf6 25. Tb1 Pd5 26. Tb3 g4 (Ondanks alle inspanningen is het zwart niet gelukt de pion terug te krijgen.) 27. b5 Tb7 28. Lc1 Tba7 29. Tc5! (Zie diagram. Een kwaliteitsoffer waarmee wit de doortocht verschaft aan zijn pionnen.) 29. … Ta4 30. La3x Lc5x 31. dc5x e5 32. Pb4! (Weer erg sterk.) 32. … Pb4x 33. Lb4x Ta2x 34. b6 Tc2 35. Lc3 f6 36. b7 en zwart gaf op. Na 36. … Tb8 37. c6 is het afgelopen.

Carlsen-Duda (Aimchess rapid, 2021) Beeld
Carlsen-Duda (Aimchess rapid, 2021)

De kalasjnikov van Svesjnikov

Lodewijk Prins, de vorige scribent van deze rubriek, heeft eens voorgesteld om schakers auteursrechten te betalen voor de publicatie van hun partijen. Korte tijd heeft hij dat ook gedaan, niet helemaal tot genoegen van de krant die weinig voelde voor zo’n extra uitgavenpost. Het was dan ook snel afgelopen met de betaling, maar de onlangs overleden Russische grootmeester Jevgeni Svesjnikov (1950-2021) heeft lang een soortgelijk idee uitgedragen. Hij sprak van ‘diefstal van copyrights’ en weigerde soms zijn notatiebiljet in te leveren.

Toch is het niet deze kwestie, waarmee Svesjnikov in de schaakgeschiedenis naam heeft gemaakt. Dat is zijn beruchte Svesjnikovvariant (1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 e5 6. Pdb5 d6 7. Lg5 a6 8. Pa3 b5), het zwarte aanvalswapen van de houwdegen, die daarom ook wel de kalasjnikov wordt genoemd – naar het Russische geweer. Aanvankelijk geloofden maar weinigen in de correctheid van de variant, maar tegenwoordig is hij gemeengoed en wordt hij regelmatig gespeeld door wereldkampioenen. De variant werd zelfs zo populair dat Svesnjikov er zelf enige tijd mee stopte. Dat heeft hij overigens niet lang volgehouden.

Geller-Svesnjikov (Tblisi, 1978)

1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 e5 6. Pdb5 d6 7. Lg5 a6 8. Pa3 b5 9. Pd5 Le7 10. Lf6x Lf6x 11. c3 O-O 12. Pc2 Lg5 13. a4 ba4x 14. Ta4x a5 15. Lc4 Tb8 16. b3 Kh8 17. O-O f5 18. ef5x Lf5x 19. De2 Dd7 20. Pce3 (Wit heeft greep op d5, maar zwart speelt er gewoon omheen.) 20. … Le6 21. Td1 Ld8 22. Ta2 Df7 23. Dd3 Dh5! 24. Pf1 e4! 25. Dc2 (Mogelijk was: 25. De4x Dd1x 26. De6x met onduidelijk spel.) 25. … Lh4 26. Pg3 Lg3x 27. hg3x Pe5 28. Pf4 (Zie diagram. Het ziet er lastig uit voor zwart, maar Svesnjikov heeft verder gekeken.) 28. … Tf4x! 29. gf4x Pf3+! (Sterker dan 29. … Pg4 30. Le6x Dh2+ 31. Kf1 Dh1 32. Ke2 Dg2x 33. Kd2 en de zwarte aanval slaat niet door.) 30. gf3x Lc4x 31. De4x (Geller omzeilt 31. bc4x ef3x, een gevaarlijke klif.) 31. … Lb3x 32. Tb1 Te8! 33. Ta5x d5 34. Te1? (Een blunder in tijdnood. Na 34. De8x+ De8x 35. Tb3x Dg6+ 36. Kh2 Dg6x+ zou het remise zijn.) 34. … Dg6+ 35. Dg6x Te1x+ 36. hg6x en wit gaf op.

Geller-Svesnjikov (Tblisi, 1978). Beeld
Geller-Svesnjikov (Tblisi, 1978).

Onbekende parel van Tal

In andere sporten is vooruitgang onmiskenbaar: atleten lopen harder, springen hoger en verder, of zwemmen sneller dan tachtig jaar geleden. Maar bestaat er ook vooruitgang in het schaken? Zouden Capablanca en Botwinnik ook nu weer tot de wereldtop behoren? Hadden Carlsen, Caruana of Giri in 1924 het toernooi van New York kunnen winnen, als zij onwetend waren geweest van de moderne theorie en het gebruik van computers? Lastige vragen. Onlangs nam Kasparov op zijn 58ste weer deel aan een toernooi, en dat werd geen succes. Maar zo’n comeback moet je vergelijken met die van de zwemmer Mark Spitz, die ineens weer aan de Olympische Spelen wilde meedoen.

Toch waren er in het verleden schakers met een uniek talent, die ook vandaag weer moeiteloos zouden excelleren. Misja Tal, in 1960 kort wereldkampioen, is zo’n schaker. Onlangs vond de Britse grootmeester Jon Speelman in zijn database een oude, vrijwel onbekende partij van Tal. Het is een parel van ongebreidelde aanvalskunst – ook vandaag zouden maar weinig spelers bestand zijn tegen Tals onblusbaar vuur om een tegenstander te overrompelen. Speel na en geniet.

Tal-Pasman (Riga, 1952)

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cd4x 4. Pd4x Pf6 5. Pc3 a6 6. f4 e5 7. Pf3 Pbd7 8. Ld3 Le7 9. O-O O-O 10. Kh1 b5 11. a3 Dc7 12. fe5x de5x 13. Ph4 Pc5 14. Lg5 Dd8 (Moderner is 14. … h6) 15. Pf5 Lf5x 16. Tf5x Pfd7 17. Le7x De7x 18. Pd5 Dd6 19. Dg4! g6 20. Taf1 f6 21. h4 Kh8 22. T5f3 f5?! (Verliest niet, maar zoiets kon je tegen Tal beter niet doen.) 23. ef5x Dd5x 24. fg6x Tf3x 25. g7+!? Kg8 26. Lh7x+! (Tal in zijn element.) 26. … Kh7x 27. Tf3x Pe4 (Beter is: 27. … De6!) 28. h5 (Hier levert 28. g8D+ Tg8x 29. Dh5+ Kg7 30. Dg4+ Kh6! Niets op.) 28. … Pdf6 29. Dg6+ Kg8 30. h6 Ta7? (Sterker was 30. … Td8!) 31. Kh2! (Een stille zet met twee paarden achter! In verwarring gaat zwart in de fout.) 31. … Te7? (Na 31. … Dd2 32. h7D+ Ph7x 33. De4x Dh6 had wit het moeilijk gekregen.) 32. Th3! Ph7 33. Td3 Da8 34. De4x!! (Zie diagram. Dit dame-offer doet de zwarte stelling ineenstorten.) 34. … De4x 35. Td8+ Kf7 36. g8D+ Kf6 37. Td6+ Kf5 38. Dg6+ Kf4 39. g3+ Ke3 40. Td3+ Dd3x en zwart gaf tegelijkertijd op.

Tal-Pasman (Riga, 1952) Beeld
Tal-Pasman (Riga, 1952)

De zelfhaat na de blunder

Van hoog tot laag, van grootmeester tot knoeier, iedere schaker kent – op zijn of haar niveau – het verschijnsel van de blunder. Daarom, zo vermoed ik, is de uitroep ‘ja, maar, ik stond gewonnen!’ misschien wel een van de meest uitgesproken zinnen in de schaakwereld. De legendarische grootmeester Hein Donner (1927-1988) heeft eens geprobeerd de toestand te beschrijven van de schaker die in ‘het afgronddiepe moment van schaakblindheid’ een enorme blunder had begaan. Volgens Donner wordt die schaker getroffen door zo’n zelfhaat dat hij zichzelf ‘de penis wil uitrukken’. Maar nog liever wil hij dood.

Als Donner gelijk had, zouden op de wereld heel wat gehandicapte schakers rondlopen, maar het is wel waar dat verliezen door een blunder een carrière kan breken. Bronstein werd nooit meer zo goed nadat hij door een blunder had verzuimd Botwinnik in een WK-match te verslaan. Anderzijds, het verwerken van een blunder kan ook een stimulans zijn bij nieuwe veldslagen.

Afgelopen week stuitte ik op zo’n blunder, waarvan de schaker soms nachten niet kan slapen. Aronian beging hem, maar maak u geen zorgen: hij komt eroverheen.

J. van Foreest-Aronian (Chessable Masters, 2021)

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. c3 Pf6 5. d4 ed4x 6. cd4x Lb4+ 7. Pc3 Pe4x 8. O-O Lc3x 9. d5 Lf6 10. Te1 Pe7 11. Te4x d6 12. Tf4?! O-O 13. Tf6x gf6x 14. Dd4 (Wit heeft een beetje compensatie.) 14. … Pg6 15. Lh6 Te8 16. Lb5 Te5! 17. Pe5x fe5x 18. De3 Ld7 19. Lg5 De8 20. Ld3 f5 21. Tc1 c5 (Zwart staat al beter.) 22. dc6x bc6x 23. h4 De6 24. h5 Pe7 25. Lc4 Pd5! (Of: 25. … d5 26. Dc5!) 26. Ld5x (Beter: 26. Db3!) 26. … Dd5x 27. De2 f4 28. Td1 De6 29. Dd3 d5 30. Te1 Tf8 31. Da3 Tf5 32. De7 De7x 33. Le7x Kf7 34. Lc5 a6 35. h6 Ke6 36. f3 Th5 37. Lf8 Le8 38. Kf2 Lg6 39. Tc1 Kd7 40. Td1 e4 41. fe4x Le4x 42. Td2 Th1 43. Lg7 Ke6 44. Te2 c5 45. Lf8 c4 46. Lg7 (Nu staat wit verloren. Nodig voor remise was: 46 Lb4!) 46. … Kf5 47. b3 Th2 48. Kg1 f3?? (Zie diagram. Een afgronddiepe blunder, die alles verpest.) 49. g4+! Kf4 50. Th2x Ke3 51. bc4x dc4x 52. Tb2 en vol afgrijzen over zichzelf gaf Aronian op.

J. van Foreest-Aronian (Chessable Masters, 2021). Beeld
J. van Foreest-Aronian (Chessable Masters, 2021).

Duda elimineert Carlsen

null Beeld

De jonge Poolse grootmeester Jan-Krzysztof Duda (23) heeft verrassend de Fide World Cup 2021 gewonnen door in de finale Sergej Karjakin te verslaan met 1,5-0,5. De twee finalisten hebben zich daarmee ook geplaatst voor het Kandidatentoernooi.

Het was een uitputtingsslag, die een maand heeft geduurd en waarbij aan het eind van 206 deelnemers er maar één overbleef. Zijn winst op Karjakin is al bijzonder, maar zijn grootste prestatie in dit toernooi leverde Duda door in de halve finale Magnus Carlsen uit te schakelen. De ondubbelzinnige zege op de wereldkampioen werd Duda door iedereen van harte gegund, omdat Carlsen in Sotsji slechts meedeed voor het geld, wat hem door de andere deelnemers niet in dank werd afgenomen. Carlsen moet dat hebben begrepen, want hij ­verloor wel erg ongeïnspireerd. Daarom hieronder een andere partij van Duda, uit de kwartfinales.

Duda-Vidit (World Cup 2021)

Duda-Vidit (World Cup 2021) Beeld -
Duda-Vidit (World Cup 2021)Beeld -

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. O-O b5 6. Lb3 Lc5 7. a4 Tb8 8. c3 d6 9. d4 Lb6 10. a5 La7 11. h3 Lb7 12. Le3 Pe4x 13. d5 Le3x 14. dc6x Pf2x 15. De2 Ph3x+ 16. Kh1 Pf2+ 17. Tf2x Lf2 18. Df2x (Nog theorie. Het alternatief was 18. cb7x met onduidelijk spel.) 18. … Lc6x (In deze modevariant was eerder minder sterk 18. … Lc8 gespeeld.) 19. Pe5x! Lg2x+! 20. Kg1 Df6?! (Mogelijk was: 20. … 0-0!) 21. Pf7x Df2x+ 22. Kf2x Tf8 23. Kg2x Tf7x 24. Lf7x+ Kf7x (Dit eindspel staat remise, maar eenvoudig is het niet.) 25. Pd2 Te8 26. Tf1+ Kg6 27. Kf2 h5 28. Tg1+ Kf6 29. Kf3 g6 30. Pe4+ Kg7 31. Pf2 Tf8+ 32. Kg2 Te8 33. Pd3 g5 34. Pb4 Te2+? (Zie diagram. Aangemerkt als een fout. Na 34. … c5! 35. Pa6x Ta8 36. Pc7 Ta5x 37. Pe8+ Kg6 38. Pd6x Ta2 39. Tb1 b4 40. c4 b3! kan wit niet verder komen.) 35. Kh1! (Alleen in de hoek is de witte koning effectief.) 35. … Tb2x 36. Ta1 c5 37. Pa6x b4 38. Pb4x! cb4x 39. a6 bc3x 40. a7 c2 41. a8D Tb1+ 42. Kg2 c1D 43. Ta7+ (Zwart heeft drie pionnen meer, maar door de onveilige positie van zijn koning verliest hij toch!) 43. … Kf6 44. Df8+ Ke5 45. Te7+ Kd5 46. Df3+ Kc5 47. Tc7+ Kb4 48. Db7+! Ka5 49. Da7+ Kb5 50. Db8+ en opgegeven: mat op de volgende zet.

Wordt Carlsen zijn eigen uitdager?

Shankland-Svidler (World Cup, Sotsji 2021). Beeld Max Pam
Shankland-Svidler (World Cup, Sotsji 2021).Beeld Max Pam

De grote schaker Akiba Rubinstein (1880-1961) werd aan het eind van zijn leven opgenomen in een psychiatrische inrichting. Er wordt verteld dat hij daar tegenover een spiegel plaatsnam en tegen zichzelf speelde. Zoiets zal de wereldkampioen Magnus Carlsen niet gauw overkomen, maar met enige fantasie zijn wel de voorwaarden daarvoor geschapen. Carlsen doet namelijk mee aan een toernooi dat twee kandidaten moet opleveren. Als hij dat wint – en dat zou niemand verbazen – heeft hij zich geplaatst voor het Kandidatentoernooi, dat zíjn uitdager moet opleveren. En als hij ook dat wint, speelt hij dus om de wereldtitel – tegen zichzelf!

Zover zal het niet komen. Carlsen heeft al verklaard dat hij alleen maar meedoet vanwege het geld: de winnaar van de World Cup 2021 krijgt 120.000 dollar. En de Wereldschaakbond Fide heeft verzekerd dat alleen uit propagandistische overwegingen voor deze constructie is gekozen. Aan een zege kan Carlsen verder geen rechten ontlenen. Mooi is het allemaal niet, maar intussen zag Carlsen hoe in Sotsji al zijn rivalen uit de top tien naar huis werden gestuurd. Aronian begon te kuchen en werd de toegang ontzegd. Caruana, Giri, Mamedayrov, Grisjoek, Firouzja, Vachier-Lagrava verloren hun matches en konden ook hun koffers pakken. In de vijfde ronde vloog Svidler eruit.

Shankland-Svidler (World Cup, Sotsji 2021)

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. h4?! (“Uit respect voor mijn tegenstander, een groot kenner van de Grünfeld”.) 3. … Lg7 4. Pc3 d6 5. e4 Pc6 6. Pge2 O-O 7. f3 e5 8. d5! (Konings-Indisch, het eerste succesje.) 8. … Pd4 9. Le3 c5 10. dc6x bc6x 11. Pd4x ed4x 12. Ld4x Tb8 13. Dc2 c5 14. Lf2 Le6 15. O-O-O! (Dit had Shankland nog voorbereid.) 15. … Pd7?! (Tweede pion.) 16. Td6x Da5 17. Le1 Pe5 18. f4 Pc4x 19. Lc4x Lc4x 20. e5 Tfd8! 21. Td8x+ Td8x 22. h5! La2x (De andere mogelijkheid: 22. … Ld3!) 23. hg6x hg6x 24. Pe4 Db6? (Zie diagram. Een ernstige fout. Nodig was 24. … Db5 of 24. … Da6 en alles is mogelijk.) 25. Lh4! Td4 (Dat is het punt. Met de dame op b6, faalt 25. … Tc8 op 26. Pf6+ Kf8 27. Pd7+ en wit wint.) 26. Pf6+ Kf8 27. Lf2! Lf6x (Alles stort in elkaar.) 28. ef6x Df6x 29. Dc5x+ Td6 30. Dc8+ en wit gaf op. Svidler uitgeschakeld. Wat zal hij de pest in hebben gehad!

Nederlanders uitgeschakeld in World Cup

Giri-Abdusattorov (Sotsji, 2021) Beeld Max Pam
Giri-Abdusattorov (Sotsji, 2021)Beeld Max Pam

De Chess World Cup, die twee kandidaten moet opleveren voor de WK-cyclus van 2022, is geëindigd in een grafzerk voor de ambities van de Nederlandse deelnemers. Dat Benjamin Bok in de tweede ronde werd uitgeschakeld door Samuel Sevian (VS) was min of meer ingecalculeerd, maar dat Jorden van Foreest en Anish Giri er een ronde later uitvlogen, was een hard gelag.

Sinds Van Foreest het Tata Steeltoernooi heeft gewonnen, is er eerder sprake van regressie dan progressie. Een betere manager nemen, is de oplossing. Nog pijnlijker is het dat ook Giri zijn koffers moest pakken. Hij verloor tamelijk kansloos (3-1) van Nodirbek Abdusattorov, een 16-jarig schaakwonder uit Oezbekistan, dat zich al vier jaar grootmeester mag noemen. Misschien dat Abdusattorov ooit wereldkampioen wordt, maar de uitschakeling zal Giri toch als een blamage hebben gevoeld. De wereldkampioen zelf, Magnus Carlsen, doet buiten mededinging ook mee. Hij kan zich uiteraard niet plaatsen, maar wel anderen uitschakelen. Dat lijkt mij principieel onjuist en niet voor herhaling vatbaar.

Giri-Abdusattorov (Sotsji, 2021)

Al1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pd2 c5 4. Pgf3 Pc6 5. ed5x ed5x 6. Lb5 De7+ 7. Le2 Dc7 8. dc5x Lc5x 9. Pb3 Lb6 10. O-O Pge7 11. Pfd4 O-O 12. Le3 a6 13. Pc6x bc6x 14. Lb6x Db6x 15. Dd4 Dd4x 16. Pd4x Tb8 17. Pb3 Lf5 18. Tfc1 a5 19. Tab1 a4 20. Pc5 Ta8 21. Ld3 Ta5 22. Lf5x Pf5x 23. Pd7 Te8 24. c4 d4 25. b4 ab3x 26. ab3x Ta2 27. Pc5 Tee2 28. Pd3 Pd6 29. Ta1 Pe4 30. Ta2x Ta2x 31. Te1 f5 (Zie diagram. Wit heeft niets uit de opening gehaald en wordt ongeduldig.) 32. g4? Pg5! (‘Niet gezien,’ flitste het door zijn hoofd.) 33. Kg2 fg4x 34. Kg3 Pf3 35. Te7 Td2 36. Pf4 d3! (Die pion wordt nu toch een probleem.) 37. Te3? (Op Schaaksite geeft Herman Grooten aan dat wit met 37. Kg4x Tf2x 38. Pd3x Ph2x+ 39. Kh4 remise kan bereiken.) 37. … h5! 38. Ph5x (Verliest, maar ook 38. Td3x h4+! 39. Kg4x Pe5x+ bekomt slecht, terwijl wit evenmin 38. Pd3x Pd4! kan spelen. Tenslotte is ook 38. h3 Td1! 39. hg4x Pe1 40. g5 Kf7 41. g6 Kf6 vreugdeloos voor wit.) 38. … Td1 39. Kg4x Ph2x+ 40. Kf4 d2 41. Td3 Pf1 en wit gaf op. Er is niets tegen 42. … Te1 en promotie.

Kasparov-Anand (Zagreb, 2021). Beeld Max Pam
Kasparov-Anand (Zagreb, 2021).Beeld Max Pam

‘Caissa is een jaloerse minnares, die iedereen straft die haar zo lang heeft verwaarloosd als ik,’ schreef Garri Kasparov op Twitter, nadat hij zijn optreden in de Grand Chess Tour van Kroatië op een klein debacle was uitgelopen. In het blitztoernooi werd Kasparov laatste met de beschamende score van 2,5 uit 18. Schaakgodin Caissa toonde daarmee aan dat zij het niet zal dulden wanneer je zo’n dikke vijftien jaar nauwelijks naar haar omkijkt.

Vishy Anand (51), die in 1995 met Kasparov in New York een match om de wereldtitel speelde, deed ook mee in Zagreb. Maar hij is al die jaren wel actief gebleven en dat betaalde zich uit. Anand wist zijn oude rivaal twee maal zonder pardon te overmeesteren en eindigde in de eindrangschikking als tweede, achter Maxime Lagrav-Vachier. “Hoe doe jij dat toch?” schijnt Kasparov aan Anand te vragen op de foto, die in de wandelgangen van het toernooi werd gemaakt.

Kasparov-Anand (Zagreb, 2021)

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Pf3 d5 5. cd5x ed5x 6. Lf4 c6 7. Dc2 g6 8. e3 Lf5 9. Db3 Db6 10. Ph4 Le6 11. Ld3 Ph5 12. Le5 O-O 13. g4 Lg4x! (Een nieuwtje. Het nemen van de pion werd te gevaarlijk geacht, maar Anand toont anders aan.) 14. Tg1 Le6 15. Dc2? (De aanval moest met 15. Dd1 Pg7 16. Lg7x Kg7x 17. Dh5 worden voortgezet.) 15. … Pd7 16. Lg6x?! fg6x 17. Pg6x Pe5x! 18. Pf8x+ Kf8x 19. de5x Dc7 20. f4 Df7 21. O-O-O Lf5 22. Db3 a5 23. Pe2 Pg7 24. Pd4 Lc5 25. Tg3? (Hij had met 25. Tg7x! Kg7x 26. Pf5x Df5x 27. Db7x+ Kh6 28. Dc6x+ Kh5 29. Da8x Le3x+ 30. Td2 Ld2x+ 31. Kd2x Df4x+ 32. Kd3 overeind kunnen blijven.) 25. … Ld4x 26. ed4x en wit gaf op.

null Beeld Max Pam
Beeld Max Pam

Kasparov-Van Foreest

Kasparov en Jorden van Foreest speelden twee gewelddadige vluggertjes. In de eerste werd Kasparov verpletterend verslagen, waardoor Van Foreest na Timman, Piket en Bosboom de vierde Nederlander werd, die weleens van Kasparov heeft gewonnen. In het tweede duel nam de oud-wereldkampioen revanche, zie diagram. Van Foreest leek aardig tegenspel te hebben, maar met 40. b7! maakte Kasparov een einde aan de strijd: 40. … Db7x (Helaas: 40. … Tg3x 41. b8D+ en wint.) 40. Dg5x! en zwart gaf op.

Mishra, de jongste kindgrootmeester

Je hebt kindsoldaten en tegenwoordig heb je ook kindgrootmeesters. Twee maanden geleden schreef ik op deze plek over de 12-jarige Abhimanyu Mishra uit New Yersey, die de kans had de jongste grootmeester aller tijden te worden. Hij moest daarvoor het record breken van Sergej Karjakin, die er 12 jaar en 7 maanden over deed om de titel te verwerven. Met behulp van zijn ouders, die Abhimanyu van toernooi naar toernooi sleepten, is het inderdaad gelukt het ventje na 12 jaar, 4 maanden en 25 dagen zijn derde grootmeesterresultaat – en daarmee de titel – te laten veroveren. Proficiat! Dat de kinderbescherming op afstand moge blijven.

Het was Abram de Swaan die eens heeft uitgerekend hoeveel er nog af kan van wereldrecords in de atletiek. De marges bleken verrassend groot. Maar hoeveel jonger kan het nog in schaken en hoe lang gaat het duren, voordat een kind van 8 zich grootmeester mag noemen? Of Abhimanyu een grote wordt, valt nog helemaal te bezien. Andere natuurtalenten, zoals de Iraniër Maghsoodloo (19) en de Indiër Praggnanandhaa (15), behoren nog niet tot de echte wereldtop. Onlangs speelden zij wel een vluggertjesmatch, die door Maghsoodloo werd gewonnen met 15,5-11,5.

Maghsoodloo-Praggnanandhaa (Junior Speed, 2021). Beeld Max Pam
Maghsoodloo-Praggnanandhaa (Junior Speed, 2021).Beeld Max Pam

Maghsoodloo-Praggnanandhaa (Junior Speed, 2021)

1. b3 b6 2. e4 Lb7 3. f3 c5 4. Pe2 e6 5. Lb2 Pc6 6. d4 d5 7. ed5x ed5x 8. g3 Pf6 9. Lg2 Ld6 10. O-O O-O 11. Pbc3 La6 12. Te1 cd4x! 13. Pb1 (Of 13. Pd4x Pd4x 14. Dd4x Lc5 en wint.) 13. … Lc5 14. Pd4x Te8 15. c3 Pe5 16. La3 Pd3 17. Te8x+ De8x 18. Dd2 De1+ 19. De1x Ld4x+ 20. Kf1 Pf4+! (Zie diagram. Nog beter dan 20. … Pe1x+) 21. c4 dc4x! 22. De7 cb3x+ 23. Ke1 Te8 24. gf4x b2! en wit gaf op.

Praggnanandhaa-Maghsoodloo

1. d4 Pf6 2. Pf3 d5 3. Lf4 c5 4. e3 Pc6 5. Pbd2 cd4x 6. ed4x Db6 7. Pb3 Lf5 8. c3 e6 9. Le2 Le7 10. O-O O-O 11. Pe5 Pe5x 12. de5x Pd7 13. Dd2 Pc5 14. Pd4 Lg6 15. Le3 Pe4 16. Dc1 Dc7 17. f3 Pc5 18. f4 Pe4 19. g4 h6 20. f5 Lh7 21. fe6x fe6x 22. Tf8x+ Lf8x 23. Pe6x De5x 24. Pf8x Tf8x 25. Ld4 Db8 26. Lf1 Pg5 27. Lg2 Le4 28. Dd2 Tf4 29. h3 Tf3 30. Tf1 Dg3 31. De1 Tf1x+ 32. Df1x Pf3+ en wit gaf op.

Giri offert à l Tal

In 1961 speelde Misja Tal een revanchematch om de wereldtitel met Botwinnik, die hij een jaar tevoren nog zo verpletterend had verslagen met gedurfd en speculatief schaak. Maar in 1961 was Botwinnik beter voorbereid en wist hij complexe stellingen te vermijden, waardoor de tweekamp op een catastrofe uitliep voor Tal. Toen Tal weer een partij had verloren, riep iemand uit het massaal opgekomen publiek: “Offeren, Misja!”

Max Euwe, die erbij was en voor Het Vrije Volk verslagen uit Moskou stuurde, beschrijft dat Tal wanhopig de armen hief en terugriep: “Offeren? Dat moet maar kunnen!” Tal was tegen de grenzen van zijn verbeelding aangelopen en verloor de match.

Maar offeren à la Tal is een begrip gebleven. Niet iedere grootmeester kan het, maar soms blijkt zelfs de voorzichtigste schaker een Tal in zich te hebben. Zo won Anish Giri onlangs in het onlinetoernooi Goldmoney Asian Rapid – wat een onaangename naam! – een partij die sterk deed denken aan een van Tal, in diens beste jaren.

Giri-Firouzja (Goldmoney Asian Rapid, 2021) Beeld Max Pam
Giri-Firouzja (Goldmoney Asian Rapid, 2021)Beeld Max Pam

Giri-Firouzja (Goldmoney Asian Rapid, 2021)

1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 e6 4. O-O Pge7 5. Te1 a6 6. Lf1 b6 7. Pc3 (Logisch, maar schijnt een nieuwtje te zijn.) 7. … Lb7 8. d4 cd4x 9. Pd4x Pg6 (Het alternatief was: 9. … Pd4x 10. Dd4x Pc6 en wit is in het voordeel.) 10. Pf5! (Dit paard valt nauwelijks te nemen: 10. … gf5x 11. ef5x+ Pge5 – of 11. … Pge7 12. Pd5! – 12. f4 Lc5+ 13. Le3 Le3x+ 14. Te3x d6 15. Pe4! en zwart wankelt.) 10. … d6 11. Pd5! (Zie diagram. Ook dit paard is onkwetsbaar.) 11. … Pce5 (Nog het beste.) 12. f4 ed5x 13. ed5x Dd7 14. Dd3! Lc8 (Het verschrikkelijke paard op f5 moet weg.) 15. g4 h5 16. fe5x de5x 17. Lh3 Lc5+ 18. Kh1 Kf8 19. c4 (Niet helemaal nauwkeurig. Na 19. g5! Had wit alle tegenspel uitgeschakeld.) 19. … hg4x 20. Lg4x Dc7 (Zoals later blijkt is 20. … Dd8 de juist verdediging.) 21. De4 Lf5x 22. Lf5x Th4 23. Dg2 Pf4 24. Lf4x Tf4x 25. d6! (Want Ta8 staat ongedekt.) 25. … Dd8 26. Tad1 Ld4 27. d7 Tb8 28. Tf1! Df6 (Of 28. … Tf1x+ 29. Tf1x Kg8 30. Lh7x+! Kh7x 31. Tf7x Dg8 32. Dh3+ Kg6 33. Tf5! en zwart gaat mat.) 29. Tf4x ef4x 30. Dd5 en zwart gaf op. Hij verliest materiaal.

De Club van 2700 in het schaken

De wielrennerij kent het fenomeen van het aanklampen. De kopgroep (of de staart van het peloton) is in zicht, maar het lukt de renner net niet (of net wel) erbij te komen. In het schaken bestaat ook zoiets. Daar is een groep topspelers met een rating van boven de 2700, ook wel ‘De Club van 2700’ genoemd. Wie daarbij aanklampt, verhoogt zijn marktwaarde en krijgt meer uitnodigingen voor lucratieve toernooien.

In Praag wordt jaarlijks een toernooi gehouden voor spelers met een rating rond de 2700. De Nederlander Jorden van Foreest was er ook bij. Na zijn schitterende zege in het Tata Steeltoernooi was zijn rating opgelopen tot 2701 en Praag leek een uitgelezen kans zijn puntenaantal te vergroten.

Helaas ging het helemaal mis en eindige Jorden praktisch onderaan. In de slotronde probeerde hij de latere toernooiwinnaar Sam Shankland nog te verschalken, maar overspeelde hij zijn hand. Shankland schoot tot zijn grote vreugde wel over de 2700-grens.

Shankland-J. van Foreest (Praag, 2021). Beeld Max Pam
Shankland-J. van Foreest (Praag, 2021).Beeld Max Pam

Shankland-J. van Foreest (Praag, 2021)

1. c4 Pf6 2. g3 e6 3. Lg2 d5 4. Pf3 Le7 5. d4 O-O 6. O-O dc4x 7. Dc2 a6 8. a4 Ld7 9. Dc4x Lc6 10. Lf4 Ld6 11. Dc1 Pbd7 12. Pc3 Pe4 13. Td1 Pc3x 14. bc3x a5 15. c4 Lf4x 16. Df4x Pb6 17. Tdc1 La4x 18. Dd2 Lc6 19. c5 Pd7 20. Ta5x Ta5x 21. Da5x b6 22. cb6x cb6x 23. Da7 Le4 24. e3 Pf6 25. Pe5 Lg2x 26. Kg2x h5 27. h3 Dd5+ 28. Kg1 Pe4 29. h4 Da5 30. Ta1 Dc3 31. Ta2 Db3 32. Kg2 Dd5 33. Kg1 Kh7?! (Een provocatie, of een halve blunder?) 34. Pf7x Df5 35. Pg5+ Pg5x 36. hg5x h4! (Zwart speelt dus op winst.) 37. gh4x Dg4+ 38. Kf1 Tc8! (Na 38. … Dd1+ 39. Kg2 heeft zwart eeuwig schaak.) 39. Da3 Dd1+ 40. Kg2 Tc1 41. Kg3 Dg1+ 42. Kf4 Dh2+ 43. Ke4 Dg2+? (Zie diagram. Maar nu gaat hij te ver: 43. Dh4x+ was voldoende voor remise.) 44. f3! Dh3 45. Df8! Tc8 46. Df7! (Want 36. Dc8x Df5 mat.) 46. … Dh4x+ 47. Df4 Df4x+ 48. Kf4x b5 49. Tb2 Tb8 50. Ke5 Tb6 51. Tb4 Kg6 52. f4 Kf7 53. e4 Ke7 54. d5 g6 55. de6x Te6x+ 56. Kd5 Td6+ 57. Kc5 Td1 58. Tb5x Tf1 59. Tb7+ Ke8 60. f5 gf5x 61. g6! (De laatste finesse.) 61. … fe4x 62. Tb8+ en zwart gaf op.

Kramnik ging vaak tot het uiterste.

Caruana-Mamedyarov (Boekarest, 2021). Beeld Max Pam
Caruana-Mamedyarov (Boekarest, 2021).Beeld Max Pam

Vijf jaar geleden begon de Australische grootmeester (en econometrist) David Smerdon met het opstellen van de Fighting Chess Top 50 Index, die de strijdlust moet weergeven van de wereldtop. In zijn berekeningen heeft Smerdon een aantal variabelen verwerkt, zoals de lengte van de partijen en de bereidheid remise te geven. Onlangs heeft Smerdon zijn ranglijst op zijn blog gezet. Enigszins verrassend staat Vladimir Kramnik bovenaan. Hij is juist onlangs met toernooischaak gestopt, omdat hij de spanning niet meer aankon. Maar het is waar: als hij speelde, ging hij vaak tot het uiterste.

Na Kramnik volgen Le Quang Liem, Navara, Caruana en Artemiev. Wereldkampioen Carlsen staat negende, terwijl Anish Giri pas dertigste is. Wel staat hij net boven Shakhriyar Mamedyarov (32ste), de grootmeester uit Azerbeidzjan die enige tijd weinig van zich heeft laten horen, maar die deze week in Boekarest met veel strijdlust een sterk toernooi wist te winnen.

Caruana-Mamedyarov (Boekarest, 2021)

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 Pf6 4. d3 Lc5 5. Pc3 Pd4 6. La4 c6 7. O-O d6 8. Pd4x Ld4x 9. h3 g5!? (Dat is nog eens een nieuwtje!) 10. Pe2 (Niet het beste. Natuurlijk is 10. Lg5x Tg8 gevaarlijk, maar 10. Pd5! Ld7 11. Lg5x cd5x 12. Df3! brengt zwart in moeilijkheden.) 10. … Lb6 11. c3 Tg8 12. d4 Pe4x 13. Lc2 d5 14. Le4x de4x 15. de5x Dd1x 16. Td1x g4 17. h4 g3 18. Pd4 Ld8! (Een sterke zet, die de aanval levend houdt.) 19. fg3x Tg3x 20. Te1 Tg4 21. Lg5 Lg5x 22. hg5x Ke7 23. Tad1 Ld7 24. e6 fe6x 25. g6 hg6x 26. Pb3 (Zo denkt wit de aanval te stoppen, maar mislukt.) 26. … e5! 27. Pa5 Le6 28. Td2 Tb8 29. b4 Kf6 30. a4 Tg3 31. Te4x Ld5 32. Th4 Tc3x 33. Th7 b6 34. Pc6x Lc6x 35. Tc7 Tc1+ 36. Kf2 Tf8 37. b5 Ke6+ 38. Kg3 Tc3+ 39. Kh2 Th8+ 40. Kg1 (Zie diagram. Het lijkt dat wit zijn stuk terugkrijgt, maar er volgt een verrassende afwikkeling.) 40. … Th1+! 41. Kh1x Lg2x+ 42. Tg2x Tc7x 43. Tg6x+ Kd5 44. a5 Kc5 45. ab6x ab6x 46. Te6 Kb5x 47. Te5x+ Tc5 48. Te1 Tg5 en wit gaf op, want het toreneindspel is eenvoudig gewonnen. Mamedyarovs moed werd beloond, maar of hij deze variant nogmaals aandurft, lijkt onwaarschijnlijk.

SCHAAK, 1610, getiteld: Antivaxgekte
bereikt NK-schaak Beeld Max Pam
SCHAAK, 1610, getiteld: Antivaxgektebereikt NK-schaakBeeld Max Pam

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden