Marjolijn de Cocq. Beeld Artur Krynicki
Marjolijn de Cocq.Beeld Artur Krynicki

Baarle is het onbetwiste hoogtepunt van de Nederlandse grens, de grens loopt zelfs door de lokale Zeeman

PlusMarjolijn de Cocq

Marjolijn De Cocq

Had ik in een onbewaakt moment zomaar een hotelkamer in Antwerpen geboekt. Zag ons daar al buitenlands laven, verrassing voor mijn jarige echtgenoot. “Maar,” zei een collega – en ik zag ’m even weifelen of hij mijn voorpret zou bederven, ja, nee, ja – “dan ben je dus wel een coronatoerist.” Zelf ging hij, eeuwig reislustige, met zijn partner een weekend naar Egmond aan Zee.

Coronatoerist.

Heel, heel even had ik níét aan corona gedacht.

Wat inderdaad behoorlijk dom is.

Maar een coronatoerist zijn, dat wilde ik toch niet. Dus kwam er een plan b dat een watertaxi behelst. We gaan niet over de grens, maar over de Maas.

En dat laven doe ik me dan nu aan Grensstreken, een met historische kaarten geïllustreerde uitgave van Van Oorschot, waarin zelfverklaard grensverslaafde Milo van Bokkum (1994) onderzoekt waarom grenzen liggen waar ze liggen. Tijdens schoolvakanties probeerde hij al vaak de grenzen van Nederland op te zoeken. In Kerkrade, waar de Nieuwstraat aan de ene zijde Duits en aan de andere zijde Nederlands is. Of dat weiland in Brabant, niets bijzonders: er groeit gras. Maar tegelijk een stukje België in Baarle.

‘Wat me aantrok, was het paradoxale van grenzen,’ schrijft Van Bokkum. ‘Aan de grens verandert alles, en er verandert vaak niks. Er botsen twee werelden, een paar meter maakt soms het verschil tussen democratie en dictatuur, tussen twee taalgebieden, tussen twee verschillende straffen voor eenzelfde misdaad. Dat is op zich al fascinerend, maar daar komt vaak nog iets bij: je ziet er niks van, hoogstens soms een hek waarachter alles er hetzelfde uitziet.

Baarle is het onbetwiste hoogtepunt van de Nederlandse grens; met dertig ogenschijnlijk willekeurige exclaves, soms weilanden, soms delen van woonwijken, de grens loopt zelfs door de lokale Zeeman. Gevolg van een deal tussen de hertog van Brabant en de heer van Breda in 1198, ontdekte Van Bokkum. En daarna kon hij niet meer stoppen met uitzoeken waarom de wereldkaart eruit ziet zoals hij eruit ziet; de ontstaansgeschiedenis van de ene grens nog onwaarschijnlijker dan de andere, gepaard met toevalligheden en slordigheden die grote en langdurige gevolgen hadden.

In de Maas, weet ik nu, lag een paar kilometer onder Maastricht aan het einde van een schiereiland een stukje België in Nederland – voorbeeld van hoe een riviergrens de mist ingaat wanneer de loop van een rivier zich verlegt. Ter grootte van een paar voetbalvelden, het werd op 1 januari 2018 Nederlands in ruil voor een stukje grond aan overzijde van de rivier – de recentste Nederlandse grenswijziging.

Stap ik straks toch weer anders in die watertaxi.

Marjolijn de Cocq schrijft elke week een column voor Het Parool. Lees al haar columns hier terug.

Reageren? m.decocq@parool.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden