null Beeld Artur Krynicki
Beeld Artur Krynicki

Zwart IJs, dat heeft die Paul Verhoeven geweldig bedacht!

PlusNico Dijkshoorn

Ik heb vanochtend bijna een uur lang gedacht dat er een verloren gewaande film van Paul Verhoeven bij iemand op zolder was gevonden. De titel: Zwart IJs. Ik hoorde het iemand zeggen op de radio en meteen had ik beeld bij die film. Paul kan dat. Twee woorden en je ziet die heerlijke mix van oorlog, seks, molens, nazi’s en de rauw gefilmde geboorte van een bastaardkind meteen voor je.

Zwart IJs, waarin Jeroen Krabbé heel geloofwaardig een plattelandsdokter speelt. Slechts begeleid door het geluid van een mondharp doet hij een gruwelijke ontdekking in de kelder van een Friese boerderij. Zijn vrouw is Carice van Houten, die toen nog niet-functioneel naakt acteerde.

Ik kreeg echt zin in die film. Er zat een motor met zijspan in, dat wist ik bijna zeker. Niemand filmt beter mensen in een zijspan. Bij Verhoeven staat een zijspan voor de Nederlandse identiteit. Van alles willen, van alles dromen, groots en meeslepend willen leven en uiteindelijk geen kant op kunnen en gewillig moeten afwachten waar de motor je naartoe rijdt.

Let daar maar eens op als u ze voorbij ziet ­rijden. De persoon in het zijspan doet net alsof hij er heel erg toe doet. Ook dat moet je kunnen. De bak waar je in zit, is vastgeketend aan de motor en dan toch proberen te kijken alsof jij ook een soort van een beetje bepaalt welke kant je opgaat. Dat heeft iets aandoenlijks.

In Zwart IJs, en ook dat wist ik bijna zeker, stond de motor voor Amerika en het zijspan was Nederland. Alwéér een film van Verhoeven waarin hij de nabije toekomst voorspelde. Zwart IJs werd gemaakt in 1993 en kijk nu eens: in Amerika doen ze 28 jaar later een bizon op hun hoofd en willen ze congresleden ophangen. In zijspan Nederland krijg je daar dan twee weken later de debielebroertjesvariant op: vuurwerk gooien naar een paard.

Ik zwijmelde. Zwart IJs, wat een geweldige titel was dat! Alles zat er in. Transparantie, zoals deze regering steeds belooft, en tegelijk zwart, zoals Hugo de Jonge nu figureert: geblinddoekt in een verduisterde kamer ezeltje-prik spelen. Waar hij de staart in de Nederlandse kaart prikt worden eerst alle mensen die geen instrument kunnen bespelen gevaccineerd, maar dan alleen als ze een broer hebben die Rita heet.

Zwart IJs blijkt geen film te zijn maar zwart ijs. Dat is jammer, maar het was een fijn uurtje. Ik dacht zestig minuten lang dat Paul ons voor de zoveelste keer een spiegel ging voorhouden.

Nico Dijkshoorn schrijft twee keer per week een column voor Het Parool, en spreekt zijn bijdragen ook in.

Reageren? n.dijkshoorn@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden