Opinie

‘Zorgverzekeraar, ondersteun structurele verbeteringen zorg’

Zorgverzekeraars zouden structurele verbeteringen binnen de zorg moeten ondersteunen, stelt onderzoeker Bart Noort. Het huidige systeem schiet daar volgens hem in tekort.

Aanbieders en verzekeraars krijgen de zorgkosten niet omlaag. Beeld Marc Driessen
Aanbieders en verzekeraars krijgen de zorgkosten niet omlaag.Beeld Marc Driessen

De Nederlandse zorgverzekeraars hebben sinds 2006 als taak zorg in te kopen. Met slimme contracten en het investeren in zorgverbetering kan de inkoper sturen op betere zorg, is de gedachte. Concurrentie tussen zorgverzekeraars zou daarbij tot laagdrempelige, betaalbare en kwalitatief goede zorg moeten leiden. Het is dus aan de zorginkopers, de zorgverzekeraars, om de regierol te nemen.

Minister Hugo de Jonge (Zorg) sprak naar aanleiding van de coronacrisis in een interview met het AD over de noodzaak tot meer regie van zorgverzekeraars en dat er meer samenwerking tussen bijvoorbeeld verpleeghuizen en ziekenhuizen nodig is. De vraag is hoe we dit kunnen bereiken in het huidige zorgstelsel.

Langetermijnvisie

Neem het voorbeeld van copd-patiënten. Vaak moeten zij voor behandeling van hun ongeneeslijke longziekte naar een ziekenhuis, want daar zit de kennis en staat materiaal paraat. Maar wat als de patiënten zorg dichter bij huis zouden krijgen, bijvoorbeeld via hun huisarts of via de thuiszorg?

Uit onderzoek naar hoe de patiënten dit zouden ervaren, werd duidelijk dat niet alleen de reistijd afnam, maar ook dat het bijdraagt aan hun gezondheid en dat patiënten de zorg als prettiger en persoonlijker ervaren. Ook niet geheel onbelangrijk: de zorgkosten voor de patiënt daalden drastisch.

Voor ziekenhuizen pakte deze werkwijze minder voordelig uit, want het leidde tot verlies van inkomsten. Waarom de zorg voor een patiënt actief beter organiseren als dat tot omzetverlies leidt? Marktwerking houdt wel vaker de verbetering van chronische zorg tegen. Zorgaanbieders missen een prikkel om de zorg zo goed mogelijk te organiseren rondom de patiënt.

De zorgverzekeraars zouden hun rol moeten pakken en zorgaanbieders moeten belonen voor een betere gezondheid van patiënten. Allereerst door iets te doen aan de kortetermijndruk op de kosten. Op dit moment moeten zorgverzekeraars elk jaar weer een betaalbare premie bieden en zijn ze bang dat mensen overstappen naar de concurrent. Als de beheersing van kosten op de korte termijn verbetering en preventie in de weg staat, betalen we op de lange termijn de rekening.

Positief punt is dat we in Nederland relatief korte wachttijden hebben bij huisarts en ziekenhuis, maar we mogen de kwaliteit van de zorg niet uit het oog verliezen.

Een tweede mechanisme dat regie tegenwerkt, is de onzekerheid van zorgverzekeraars over toekomstige zorgkosten. Bij verbeter­initiatieven is moeilijk in te schatten wat op lange termijn de gezondheidswinst en de kostenbesparing zullen zijn. Inhoudelijke expertise en uitwisseling van financiële en klinische gegevens tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieder kunnen deze onzekerheid verminderen.

Laat je als verzekeraar dus goed adviseren door medisch professionals en sta open voor wetenschappelijk onderzoek. Dat vergt dan wel een langetermijnvisie, want nu zien we dat de zorgverzekeraars consistent terugvallen van hun gewenste rol als zorgregisseur op hun traditionele rol als boekhouder.

Zweden en Engeland

We kunnen ook kijken hoe het in andere landen gaat. In Zweden is gekozen voor laagdrempelige toegang tot specialistische zorg. Diabetes­patiënten kunnen er bijvoorbeeld naar de specialist zonder een verwijzing van de huisarts. De gedachte is dat deze keuzevrijheid zorgaanbieders stimuleert de kwaliteit te verbeteren, maar in de praktijk zien we een sterke toename van de kosten voor specialistische zorg en een ongewenste versobering van de eerstelijnszorg. Dit is niet de richting die we in Nederland zouden moeten wensen.

In Engeland is er minder marktwerking en tonen de regionale zorginkooporganisaties van de National Health Service grote inhoudelijke betrokkenheid en visie op regionale gezondheidszorg doordat ze niet hoeven te concurreren op lage zorgpremies. Engeland heeft beperkte zorgbudgetten met soms lange wachttijden, maar de zorginkopers blijken wel regie te kunnen voeren en staan open voor zorgvernieuwing en het investeren in gezondheid op lange termijn.

Overstappen verzekeraars

Wat kunnen we hier in de praktijk van leren? Allereerst dat het een utopie is te verwachten dat de huidige opzet van de zorgverzekeringsmarkt automatisch zal leiden tot betere zorg. Samenwerking tussen zorgaanbieders en -verzekeraars wordt belemmerd door beperkt onderling vertrouwen, te weinig klinische kennis bij verzekeraars en kortetermijndruk op de kosten.

In plaats van marktwerking als doel te nemen, moeten beleidsmakers systeemregels richten op goed georganiseerde (chronische) zorg met samenwerking als uitgangspunt. Wanneer zorgverzekeraars verantwoordelijk zijn voor hun eigen zorgregio, bijvoorbeeld zoals netbeheerders in de energiesector, zullen ze een groter belang hebben om te investeren in een gezonde regio op lange termijn.

Daarbij zouden ketenbrede financiële afspraken moeten stimuleren dat zorg plaatsvindt waar die de meeste meerwaarde heeft voor de patiënt. Het huidige gebruik van jaarlijks overstappen naar een andere verzekeraar moet dan wel worden aangepast.

Maar ook dan blijft het de vraag of de zorgverzekeraar in staat is echt regisseur in de zorg te worden, of dat we dit aan de overheid moeten overlaten. Overheid en politici zullen in elk geval met een helder plan moeten komen over hoe zij de gewenste samenwerking in de zorg denken te realiseren.

Bart Noort, postdoctoraal onderzoeker aan Rijksuniversiteit Groningen, gepromoveerd op het proefschrift De zorginkoper als ketenregisseur. Beeld Wouter Oud
Bart Noort, postdoctoraal onderzoeker aan Rijksuniversiteit Groningen, gepromoveerd op het proefschrift De zorginkoper als ketenregisseur.Beeld Wouter Oud
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden