Column

Zijn ogen zaten nog achter tralies

James Worthy Beeld Agata Nowicka

Ik ken veel schoffies, maar ik ken weinig criminelen. ­Alleen de vader van een oud schoolvriendje heeft lang vastgezeten voor een gewapende overval in de jaren tachtig.

De man had een broodjeszaak overvallen. Een broodjeszaak die naast een bank zat. Als mijn zoon ooit een goed functionerende tijdmachine bouwt, ga ik terug naar precies twee minuten voor de broodjeszaakoverval. Ik wil hem zien staan. De vader van een vriendje wiens naam ik ben vergeten. Dat vind ik het engste aan vriendschappen. De heftigheidsschommelingen. Het ene moment vang je een kogel voor hem en dertig jaar later grijp je naast zijn voornaam.

Wilde zijn vader eerst de bank binnengaan? Ik denk het wel. Maar misschien zag hij iemand in de bank. Een ex-vriendin of zo, of die ene buurman van vroeger die hem elke dag een hand griotjes gaf. Maar hij liep dus de broodjeszaak binnen en duwde daar een geladen­ ­wapen de pistoletjeslucht in.

Ik denk vaak aan hem en aan de straf die hij kreeg. Het was een lange straf. Ik weet nog dat zijn zoon de zwaarte van de straf niet begreep, omdat de broodjeszaak ten tijde van de overal maar voor een kwart gevuld was.

Zware straffen. Ik begrijp waarom ze uitgedeeld worden, maar ik heb nooit begrepen waarom de mensheid denkt dat ze helpen. Worden monsters minder monsterachtig als je ze langdurig monsterachtig behandelt?

In een artikel op de site van de BBC komen diverse ­ex-langgestraften aan het woord. De titel van het artikel is How prison makes 'bad guys' worse. De mannen en vrouwen hebben het vooral over persoonlijkheids­veranderingen. In een gevangenis kun je niemand vertrouwen, dus als je twintig jaar lang niemand kunt vertrouwen, is de kans groot dat je nooit meer iemand zult kunnen vertrouwen. In een gevangenis mag je geen emotie tonen en als je twintig jaar lang al je emoties wegdrukt, is de kans groot dat je nooit meer iets anders dan overlevingsdrang en paranoia zult voelen.

Ook hebben ze het over het feit dat ze buiten de gevangenis geen keuzes meer kunnen maken. Als de gevangenis twintig jaar lang al je keuzes maakt, is de kans groot dat je voor de rest van je leven een soort keuzelamheid zult ervaren.

"I do still kind of act like I'm still in prison, and I mean you are not a light switch or a water faucet. You can't just turn something off. When you've done something for a certain amount of time... it becomes a part of you," zegt een ondervraagde. Een ander zegt dat hij door zijn lange gevangenisstraf geen gevoelens meer voor mensen kan opbrengen. Het is allemaal vrij logisch, maar toch ook wel schokkend. En gevaarlijk. Je stopt een boef voor twintig jaar de cel in en twintig jaar later komt er alleen nog maar eelt naar buiten.

Gistermiddag zag ik de vader van mijn schoolvriend in een warenhuis op de roltrap staan. Hij stond bovenaan de roltrap en ik stond onderaan, en toch kon ik zijn aftershave ruiken. Ik liep naar hem toe, tikte hem aan en hij draaide zich om. Zijn lichaam was in het warenhuis, maar zijn ogen zaten nog achter tralies.

"Wat mot je? Ben je me aan het volgen?" vroeg hij.

"Sorry, ik dacht dat je iemand anders was."

Van een afstandje keek ik naar hoe het eelt een dure vijfdelige kofferset afrekende.

Ik pakte de roltrap naar de bovenste verdieping van het warenhuis en bestelde daar een broodje gezond.

De in Amsterdam geboren en getogen schrijver James Worthy (1980) probeert in zijn columns iets van het leven te begrijpen. Lees al zijn columns hier terug.

james@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden