PlusDe kwestie

Zes wetenschappers, één kwestie: welke keuzes maken we nu voor straks?

Zes wetenschappers, één kwestie. ­Samen geven zij op Het Hoogste Woord duiding aan een actueel onderwerp. Dit keer: de effecten van de coronacrisis op de kwaliteit van het leven.

Vrijwilligers van Ready2Help bouwen twee sportzalen in de Calandhal in Amsterdam-West om tot nachtopvang voor daklozen. Inkomen is ­belangrijk, maar ook iets kunnen betekenen voor anderen. Beeld Dingena Mol

Uitbreiden Management Outbreak Team

Vriendschap, geluk, economische zekerheid, gezondheid, vrijheid, liefde, zelfrespect, vrije tijd, veiligheid, huisvesting, een fijne leef­omgeving: er zijn veel zaken die de kwaliteit van ons leven bepalen.

De afgelopen weken is terecht prioriteit gegeven aan de gezondheidszorg, maar nu is het tijd na te denken over een nieuwe balans. Een probleem daarbij is dat kwaliteit van leven zo’n subjectief begrip lijkt te zijn. Waar de een persoonlijke vrijheid en goede sociale relaties het belangrijkst vindt, hecht de ander meer aan ­gelijkheid en zekerheid en wil een derde vooral technologische vooruitgang. Niet elk wensenlijstje is echter mogelijk. De ene keuze kan een andere uitsluiten. Een corona-app heeft gevolgen voor onze privacy en de economische klappen die we oplopen, hebben grote persoonlijke en sociale gevolgen. Het is van ­belang die effecten goed in kaart te brengen, zodat we precies weten waar we tussen kiezen.

Daarom is het nu tijd voor een uitbreiding van het Management Outbreak Team dat Rutte adviseert. Aandacht voor kwaliteit van leven zal fundamentele meningsverschillen over hoe de samenleving eruit moet zien niet wegnemen, maar helpt wel inzichtelijk te maken welke keuzes nu kunnen worden gemaakt.

Martin van Hees, hoogleraar ethiek

Zware aardbeving

Er is geen een-op-eenrelatie tussen de ernst van een ramp en de invloed ervan op de kwaliteit van leven. Dat bleek bijvoorbeeld in 1998, toen de Hebeiprovincie in China werd getroffen door een zware aardbeving. Onderzoekers ­vergeleken de gevolgen in twee dorpen.

In het eerste dorp, vlak bij het epicentrum, werd 80 procent van de huizen verwoest, ­terwijl dit in het tweede dorp, op grotere afstand, maar voor 4 procent van de huizen gold. Toch rapporteerden de bewoners in het zwaarst getroffen dorp in de maanden na de aardbeving een hogere kwaliteit van leven.

Het bleek te maken te hebben met materiële en sociale steun na de crisis. In het eerste dorp zorgde de regering voor tijdelijke huisvesting en voor aannemers om te helpen met de wederopbouw. Het tweede dorp, waar minder schade was, kreeg deze steun niet. De inwoners hadden niet zelf de middelen om hun beschadigde ­huizen op te knappen en hadden wel te maken met naschokken, die veel stress veroorzaakten.

De mate van steun na een ramp kan dus een sterker effect op de kwaliteit van leven hebben dan de directe gevolgen van de ramp zelf. Het is daarom belangrijk ook oog te hebben voor de gevolgen van de crisis voor groepen die ogenschijnlijk niet zoveel last hebben gehad van wat er is gebeurd.

Rafael Wittek, hoogleraar sociologie

Vrijwilligerswerk

Uit onderzoek blijkt dat mensen niet alleen werken om geld te verdienen. Inkomen is ­belangrijk, maar ook verbondenheid met ­collega’s, iets kunnen betekenen voor anderen en trots kunnen zijn op wat je doet.

Dat zien we ook terug in het vrijwilligerswerk, waar zoveel Nederlanders zich voor inzetten. Zolang ze maar in hun levensonderhoud kunnen voorzien, geven mensen aan dat voor hen betekenisvol werk, maatschappelijk verantwoord bezig zijn of een goede werk-privébalans belangrijker is dan zoveel mogelijk geld verdienen. Tegelijkertijd denken ze dat de meeste anderen wél vooral voor het geld werken, of harder zullen gaan werken als ze daarmee meer geld kunnen verdienen. In de psychologie wordt dit ­pluralistic ignorance genoemd.

Deze wijdverbreide onwetendheid over wat we met z’n allen echt belangrijk vinden, zit ons in de weg als we moeten beslissen wat nodig is voor een goede kwaliteit van leven. Mensen ­willen niet alleen zicht hebben op werk en in­komen, ze willen ook het gevoel hebben dat ze collega’s, klanten, patiënten of leerlingen ­verder kunnen helpen. Het is de moeite waard daar rekening mee te houden bij het kiezen van stappen in de exitstrategie.

Naomi Ellemers, universiteitshoogleraar ­sociale wetenschappen

Thuiswerken

Voor de coronacrisis gaven Nederlanders een 7,4 aan hun leven. Daarmee stond Nederland op een mooie zesde plaats op de wereldranglijst.

De huidige coronacrisis laat zien hoe die ­kwaliteit van leven kan worden opgevat. Niet alleen het inkomen of het hebben van een vaste baan hangen hiermee samen, maar ook hoe de balans werk-privé nu uitpakt, of iemand wel ­genoeg sociale relaties heeft in deze tijd, en het woongenot.

In de strijd tegen corona is thuiswerken in veel beroepen simpelweg geen optie. De politieagent, de vuilnisophaler of restauranthouder zal naar buiten moeten. Voor menigeen blijkt thuiswerken mogelijk te zijn en voordelen te hebben. Het maakt het makkelijker om alle ­ballen in de lucht te houden. Het geeft meer ­regie. Zonder reistijd vergaderingen bijwonen, die sowieso korter zijn, omdat lang vergaderen online niet mogelijk is. Er is meer aandacht voor thuis, voor onze dierbaren. We knopen meer relaties aan in de buurt en letten op ­elkaar. Voor hen is de kwaliteit van leven beter dan voorheen.

Het zou een goed idee zijn om in de al bestaande Nederlandse Wet flexibel werken van thuiswerken nu eens een echt recht te maken.

Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie

Voortbestaan planeet

Een grapje dat nu rondgaat onder psychologen is dat de piramide van Maslow moet worden herzien: een goede wifiverbinding is nu onze eerste levensbehoefte.

In elke grap zit een kern van waarheid: wat ­belangrijk is voor de kwaliteit van leven, verandert als de omstandigheden veranderen. Voor de coronacrisis was er veel aandacht voor de toekomst van onze planeet, prominent vertolkt door Greta Thunberg. Volgens het Gaiaprincipe van James Lovelock is de aardbol een levend wezen, dat moet kunnen doorademen als wij zelf willen voortbestaan.

De crisis heeft gezorgd voor een adempauze in de verontreiniging door verkeer en industrie. Dit biedt bij ­uitstek de gelegenheid om stil te staan bij onze omgang met natuur en leef­omgeving en hoe ­essentieel deze zijn voor onze kwaliteit van ­leven. Dit zou een goede aanleiding zijn om in maatregelen tijdens en na de coronacrisis in de eerste plaats het voort­bestaan van onze planeet te beschermen.

Russell Spears, hoogleraar sociale ­psychologie

Halve huisarrest

Kwaliteit van leven bestaat uit verschillende aspecten, die in samenhang moeten worden bezien. In de financiële crisis van 2008 is dat onvoldoende gebeurd. Toen was economische groei het centrale doel. Dat werd ook bereikt, maar de brede welvaart heeft een enorme knauw gekregen. Nu is het de kunst te zorgen dat we ons niet opnieuw blindstaren op één dimensie, want dat pakt op de lange termijn niet gunstig uit voor de bredere kwaliteit van leven.

In de Brede Welvaartsindicator (BWI) worden verschillende dimensies van welvaart op een overzichtelijke manier samengebracht. Dit als hulpmiddel bij besluitvorming. Het maakt inzichtelijk hoe keuzes op een bepaald gebied uitwerken op andere terreinen. Uit de BWI-­cijfers van 2018 en 2019 bleek bijvoorbeeld dat afnemende woontevredenheid de brede welvaartsgroei aanzienlijk remde en dat hierbij met name de stedelijke gebieden slecht scoren.

Het halve huisarrest van de afgelopen weken heeft de ontevredenheid over de woon­situatie bij veel mensen allicht versterkt. Een integrale kijk op welvaartseffecten neemt ook die informatie mee. De keuzes die we nu maken in steunprogramma’s, in nieuwe regelgeving en

in de verdeling van de fiscale lasten zullen de ­welvaartsontwikkeling de komende jaren in belangrijke mate bepalen.

Bas van Bavel, hoogleraar sociaal-­economische geschiedenis

Als kerngroep van Scoop (Sustainable Cooperation) leiden de auteurs sinds 2017 een gebundeld onderzoeksprogramma naar duurzame samenwerking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden