Opinie

'Woonplicht is uitkomst voor links én rechts'

Het invoeren van een woonplicht haalt druk van de stedelijke woningmarkt en brengt vraag en aanbod efficiënter bij elkaar, aldus consultant stedelijke vraagstukken Maurits Bongenaar.

Maurits Bongenaar
Volgens historicus Rutger Bregman is het aan de overheid om de waardestijging van vastgoed af te romen en te herverdelen Beeld Merel Corduwener
Volgens historicus Rutger Bregman is het aan de overheid om de waardestijging van vastgoed af te romen en te herverdelenBeeld Merel Corduwener

Het klinkt niet onredelijk: de gemeente die de koper van een woning verplicht om er ook daadwerkelijk gebruik van te maken door er zelf te wonen.
Zo'n woonplicht wordt steeds vaker aangedragen als maatregel om de druk op de woningmarkt in grote steden te verlichten.

De Amsterdamse SP-wethouder voor woningbouw Laurens Ivens heeft de maatregel inmiddels met steun van GroenLinks en PvdA in het coalitieakkoord laten opnemen. Nog onderbelicht blijft de functie van een woonplicht in het terugbrengen van de groeiende vermogensongelijkheid. De maat­regel is bovendien niet alleen voor links interessant, ook aanhangers van de vrije markt moeten zich erin kunnen vinden.

Historicus Rutger Bregman betoogde in een aflevering van Tegenlicht dat de groeiende ongelijkheid tussen groepen in de samenleving een van de belangrijkste uitdagingen is van deze tijd. De woningmarkt is bij uitstek de arena om deze kwestie uit te vechten en ze is de versterkende factor van deze ongelijkheid.

Mensen die dertig tot veertig jaar geleden een huis kochten, hebben de waarde van hun woning door de jaren heen aanzienlijk zien stijgen. Dit gaat ten koste van starters die nu de opgeblazen woningmarkt betreden in grote steden als Amsterdam.

Zij kunnen enkel nog een woning betalen met financiële steun van hun ouders, vaak woningeigenaren die van een eerdere waardestijging hebben kunnen profiteren.
De ongelijkheid van belang: niet iedere starter is gezegend met zulke ouders.

Dit probleem is benoemd door systeemcritici als econoom Thomas Piketty: zij die welvarend zijn blijven welvarend, het is voor buitenstaanders haast onmogelijk om daartussen te komen.

Waardestijging
Volgens Bregman is het aan de overheid om de waardestijging van vastgoed af te romen en te herverdelen. Waardestijging van vastgoed is immers de verdienste van de samenleving, niet enkel van de individuele woning­eigenaar.

De woonplicht geldt als een elegante maatregel om tot herverdeling te komen. Ze geniet vooral steun van politiek links, maar valt na herijking ook te beschrijven als een rechtse maatregel ten gunste van vrijhandel.

Een belangrijk uitgangspunt van het vrijemarktprincipe is het zo efficiënt mogelijk bijeenbrengen van vraag en aanbod. Op de woningmarkt komt de vraag van twee groepen: enerzijds mensen die in hun woning willen wonen, anderzijds particuliere beleggers.

Die tweede groep koopt panden op om ze tegen een hoger bedrag door te verkopen of zet koopwoningen om in huurwoningen. Grote steden verliezen zo de controle over de samenstelling van de woningvoorraad. Met de huidige stortvloed aan bouwprojecten is gemeenten er veel aan gelegen om die controle te herwinnen.

De particuliere belegger is niet geïnteresseerd in de gebruikswaarde van vastgoed, enkel in het rendement. Dit type belegger zit als tussenpersoon de verbinding van vraag en aanbod in de weg.

Rechts stokpaardje
Beleggers die hun aankoop omzetten in huurwoningen verlagen het eigenwoningbezit, een traditioneel rechts stokpaardje. Het invoeren van een woonplicht garandeert in dit geval dat de koper daadwerkelijk gebruik gaat maken van de woning.

Het 'opblazen' door particuliere beleggers van de vraag naar woningen, en daarmee de prijs, wordt zo vermeden. Over de uitvoerbaarheid van een woonplicht valt nog te twisten.

Maurits Bongenaar Beeld webupload
Maurits BongenaarBeeld webupload

Zo moet er bijvoorbeeld een formeel onderscheid komen tussen institutionele beleggers als pensioenfondsen enerzijds en de particuliere belegger anderzijds. Ook moet de gemeente bepalen hoe ze omgaat met de huidige groep particuliere beleggers.

Prins Bernhard en VVD-kamerlid Wybren van Haga kwamen dikwijls als boegbeelden van deze groep in het nieuws. Wethouder Ivens en de coalitie toonden zich in mei welwillend om de woonplicht in te zetten, maar sindsdien bleef het angstvallig stil.

Het doel en het middel zijn duidelijk: een woonplicht brengt de waarde van een woning terug naar de gebruiksfunctie, iets waar zowel vanuit links als vanuit rechts genoeg voor te zeggen valt.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden