Johan Fretz Beeld Artur Krynicki

We zijn veel milder voor ideologische kampgenoten

Plus Johan Fretz

Na de zoveelste massaschietpartijen in Amerika en Trumps beschamende bezoeken aan de getroffen gemeenschappen (veel vuig getwitter, weinig empathie), kopte de New York Times: ‘Was Trump’s El Paso Visit a Turning Point?’. Het antwoord: nee, dit is geen kantelpunt. Trumpsupporters blijven hun leider eeuwig trouw. Toch is het te simpel om die blinde steun af te doen als sektarische aanbidding, waaraan alleen krankzinnige Republikeinen lijden.

Wie wil begrijpen waarom zijn supporters zo ondubbelzinnig achter Donald Trump blijven staan, doet er goed aan ook naar zichzelf te kijken. Deze week zag ik The Clinton Affair, de briljante, zesdelige documentaire over Bill Clintons affaire met Monica Lewinsky in de jaren negentig. Ook in mijn geheugen zat het beeld verankerd van die arme president, die destijds werd kapotgemaakt door een rechts complot en een jaloerse minnares. Pas nu zag ik het verhaal helder voor wat het was: een president die zijn immense macht misbruikte om een jonge vrouw te manipuleren voor zijn seksuele genot, om haar vervolgens ijskoud te offeren uit lijfsbehoud.

En toch, zelfs nu ik die documentaire bekeek, betrapte ik mezelf erop dat ik mijn beeld van Bill Clinton liever niet wilde bijstellen. Dat ik nog altijd blij was dat de affaire hem politiek niet de kop had gekost, viel nog wel te rechtvaardigen. Zelfs Lewinsky, in de documentaire een en al pure klasse, moed en veerkracht, vond de afzettingsprocedure tegen Clinton onterecht. Maar waarom bleek het zo moeilijk om het beeld van die charmante, good guy Bill te verwerpen?

Simpel. Ons oordeel is doorgaans veel minder gebaseerd op ratio, vooral op een gevoel. En is dat oordeel eenmaal gevormd, dan wijken we er niet graag van af. Onwelgevallige waarheden over iemand die we mogen, willen we liever negeren of ontkennen. In het geval van de affaire-Clinton kwam het veel progressieven destijds dus beter uit om Lewinsky aan de schandpaal te nagelen en Clinton te verdedigen. Zo bezien was niet zij, de jonge, kwetsbare stagiaire, het slachtoffer van een machtige viespeuk. Nee, hij was juist het slachtoffer van een gewiekste sloerie.

Met terugwerkende kracht is het onvoorstelbaar en beschamend dat Lewinsky zo heeft moeten boeten en dat Clinton er zo ongeschonden uitkwam. Een schande is het ook dat de andere vrouwen, die Clinton beschuldigden van grof, ongewenst seksueel gedrag, niet werden geloofd, terwijl hun overtuigende verhalen zo duidelijk een gedragspatroon van de president toonden.

In de kern komt die collectieve waarheidsvervorming voort uit dezelfde Oost-Indische blindheid waarmee Trumpsupporters het moreel corrupte gedrag van hun president rechtvaardigen. Overigens zijn er natuurlijk nog flink wat verschillen tussen de kwesties Trump en Clinton. De Clintonsupporters steunden hun president – ondanks zijn seksuele escapades. De Trumpsupporters zijn het vaak juist al hardvochtig eens met Trumps opruiende taal over migranten en zijn destructieve gedrag.

Toch maken ook veel Republikeinen gebruik van precies dezelfde mentale wendbaarheid. Omdat het dus mens eigen is. We zijn slecht in staat iemand te laten vallen, die in onze ogen aan de goede kant staat. We kijken veel milder en vergevingsgezinder naar degenen die zich in ons ideologische kamp bevinden. Ons oordeel raakt snel vertroebeld. Het vergt moed om deze primitieve, vastgeroeste mechanismen in onszelf uit te dagen. Om te durven ons oordeel te blijven bijstellen. Gebaseerd op feiten. Niet op gevoelens. Maar ook twintig jaar na de ­affaire-Clinton, blijkt het opbrengen van zulke moed vaak teveel gevraagd.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren? j.fretz@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden