Opinie

'We hebben grijze campagnes nodig tegen extremisme'

De aanhoudingen van zeven terreurverdachten vorige week tonen volgens radicaliseringsexpert David Kenning andermaal het belang van zogenoemde grijze campagnes aan.

Demonstratie voor stemming over uitkomst van BrexitdealBeeld Jeff J Mitchell/Getty Images

Na 20 maanden van leugens en verbazingwekkende tweets van de Amerikaanse president, desinformatie rond Brexit en Russische inmenging in westerse verkiezingen, lijkt het ironisch dat er nog steeds bezwaren zijn tegen democratische regeringen die 'grijze' (niet-toegeschreven) campagnes gebruiken om de rekrutering van terroristen tegen te gaan en gewelddadig extremisme te voorkomen. Desalniettemin raakt het probleem de kern van vertrouwen in democratische regeringen.

Iedereen is het erover eens dat er iets moet gebeuren om te voorkomen dat extremisten en terroristen de online wereld uitbuiten. Vaak is deskundig advies hierover echter weinig betrouwbaar. Er is geen bewijs dat openlijk confronteren van extremistische propaganda met directe tegengeluiden effectief is - er is enig bewijs dat tegengeluiden meer kwaad dan goed deden. Mensen die je direct tegenspreekt, hebben de neiging hun standpunt te verharden.

Weerbaarheid versterken
Grijze campagnes verdoen geen tijd met het beargumenteren van vastgeroeste ideologische standpunten. Ze richten ze zich op het stimuleren van openheid en flexibel denken waarmee de weerbaarheid tegen het denken in extremen wordt versterkt.

Ze werken vanuit het mechanisme dat mensen ideologieën vasthouden. ­Extremistische ideologieën worden omarmd omdat ze psychologisch aantrekkelijk en betekenisvol zijn. Zoals bij elke psychologische behoefte worden overtuigingen vaak slechts in het geheim betwijfeld en agressief verdedigd waardoor een tegengeluid zinloos wordt.

Het doel van grijze campagnes is psychologie en emoties te gebruiken om weerbaarheid te vergroten, zodat ruimte ontstaat voor twijfel en andere ideeën. Dit is vooral een pragmatische in plaats van ideologische aanpak en aantoonbaar effectief.

Veel Europese regeringen hebben ­aandacht gericht op het verwijderen en censureren van extremistische propaganda. Het ­probleem is dat zij geen juridisch robuuste definitie van extremisme hebben kunnen vinden die tegen de vrijheid van meningsuiting voor de rechtbank standhoudt, dus hebben ze gekozen voor de minder democratische route de verantwoordelijkheid ervoor neer te leggen bij de internet- en sociale mediabedrijven en daarmee worden die bedrijven de facto de bewakers van de vrijheid van meningsuiting en privacybescherming.

Vertrouwen in overheden
Het is een vergissing de niet morele en machtige bedrijven die rol te geven omdat zij diep ondemocratisch zijn. Ze zijn niet gekozen, niet transparant en onbetrouwbaar. Deze bedrijven zijn zelfingenomen en uit op winstbejag.

Congresleden in de VS hebben Mark Zuckerberg, CEO van Facebook, ervan beschuldigd het Congres te hebben voorgelogen en hij weigerde te verschijnen voor een strenger Brits parlementair onderzoek. Dit voorbeeld vat het probleem perfect samen dat deze bedrijven opwerpen voor rechten van burgers: geen transparantie, geen verantwoording en geen respect.

Terug naar de grijze campagnes. Laten we zien wat dit betekent voor onze democratie en het publieke vertrouwen in overheden. Die campagnes zijn niet toegeschreven aan de afzender om acceptatie door de doelgroep te vergroten. Ze zijn gebaseerd op het principe dat, 'de boodschapper net zo belangrijk is als de boodschap'. Ze concentreren zich op veerkracht en flexibiliteit in denken.

Deze campagnes bevatten geen geheime inhoud, het is legaal en iedereen kan het doen. Er is dan ook niets kwaadaardig aan; het zijn geen zwarte campagnes, er wordt geen onjuiste informatie gebruikt of getracht met leugens te overreden - zoals populistische propagandasites doen; niemands naam wordt zwartgemaakt; noch bevat het propaganda of creëren ze potentieel schadelijke argumenten rond religieuze of politieke zaken. Het doel is het risico op gewelddadig of asociaal gedrag te minimaliseren.

Win-winresultaat
Overheden kunnen ervoor zorgen dat grijze campagnes onafhankelijk juridisch toezicht krijgen op twee belangrijke criteria om het publieke belang en vertrouwen in de overheid te beschermen, op basis van het Do no harm- principe (dat wil zeggen: niemand wordt kwaad aangedaan) - en zijn gecertificeerd zonder politieke of religieuze inhoud - of enige vorm van desinformatie. Het is een win-winresultaat als er geen schade wordt aangericht, er geen slachtoffer zijn en ze levens kunnen redden.

Burgers hebben geen bezwaar tegen regeringen die in het algemeen belang handelen om de rekrutering van gewelddadige extremisten tegen te gaan. Censuur kan deel uitmaken van de aanpak, maar het is een zwakke strategie met tekortkomingen; de eerste is dat extremisten altijd een weg vinden en censuur belet niet dat mensen zich aangetrokken voelen tot extremistische ideeën. In feite heeft het vaak het tegenovergestelde effect. Als de doelgroep die we moeten bereiken vaak onder-de-radar is tot ze actief wordt, moeten wij dat dan ook niet zijn?

Geruststellen
Wij zouden naïef zijn als we de motieven en oordelen van bedrijven zouden vertrouwen om de bewakers te worden van de dingen waar overheden toezicht op hielden, beschermden en verantwoordelijkheid voor namen.

In vergelijking met het vertrouwen in de overheid, zijn grijze campagnes duidelijk deugdzaam en zouden democratieën de voordelen moeten heroverwegen, aangezien overheden - met staatsmiddelen voor nationale inlichtingen en veiligheid - de beste positie hebben om te begrijpen wat er nodig is, dit te coördineren en te organiseren om het publiek te beschermen.

Uiteindelijk gaat het bij het voorkomen van gewelddadig extremisme om het begrijpen van mensen en dat is de kern van grijze campagnes. Ironisch genoeg, met de huidige informatiechaos, kunnen grijze campagnes nuttig zijn om het publiek gerust te stellen en te blijven vertrouwen op het feit dat overheidsuitingen die extremisme bestrijden in goede handen zijn.

David Kenning, filosoof, psychoanalyticus en radicaliseringsdeskundige
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden