Plus

'We hebben alle reden om ons bedonderd te voelen'

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: verouderde cijfers.

Pieter Boot van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) tijdens de presentatie van een analyse van het regeerakkoord van het kabinet Rutte-III inzake klimaat en energie. Beeld anp

Pam

De afgelopen week heerste alom verontwaardiging over de 'verouderde cijfers', die het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gebruikt zou hebben bij de doorrekening van de maatregelen uit het Klimaatakkoord. De energierekening van veel huishoudens bleek ruim 300 euro per jaar hoger uit te vallen dan het kabinet, op instigatie van het PBL, had beloofd.

Het PBL kwam daardoor onder vuur te liggen, vooral bij de oppositie. Als deze berekeningen niet klopten, wat klopte er dan eigenlijk nog wel van al die cijfers? Maar ook de regering kwam niet onmiddellijk op voor het PBL, zodat je het gevoel kreeg dat men het niet eens zo vervelend vond dat er een zondebok was gevonden. Wijzen naar anderen, leidt de aandacht af van jezelf.

Maar is de kritiek op het PBL wel terecht?

Ik ben geen econoom, maar met een beetje gezond verstand moet je een eind kunnen komen bij de beantwoording van die vraag. Ten eerste: wat zijn verouderde cijfers? Dan denk je toch gauw aan cijfers uit 1932, 1976 of desnoods uit 2008. Ergens in Drenthe is een lagere school gevonden, die nog werkt met het leesplankje en het telraam. Zoiets. Het begrip 'verouderd' blijkt nogal relatief, want de verouderde cijfers waarmee het Planbureau werkte, dateren uit 2017!

Gaat het werkelijk zo hard dat die al verouderd zijn? Anno 2017 is nog geen anderhalf jaar geleden. Ieder mens zonder een geheugenstoornis herinnert zich nog allerlei gebeurtenissen uit die tijd. Prof. dr. ir. Hans Mommaas, de baas van het PBL en gezien zijn titels beslist geen kleine jongen, merkte op dat de politiek tegenwoordig zo'n haast heeft dat het bijna onvermijdelijk is dat planbureaus fouten maken. In oktober 2017 werd het regeringsakkoord voor Rutte III gesloten, een perfect ijkpunt voor doorrekeningen - zo leek het.

Wetenschap rendeert niet bij de waan van de dag en als alles zo snel verandert, wordt het een onmogelijke eis aan de planbureaus om met betrouwbare cijfers te komen. Terwijl politici staan te springen en ook nog eens een grote mond opzetten als doorrekeningen niet kloppen, zitten de planbureaus opgescheept met pretenties die zij helemaal niet kunnen en vermoedelijk ook niet willen waarmaken.

Afgelopen week vond ook een debat plaats over de kosten van de klimaatambities. Volgens Thierry Baudet gaan die ons, tot het jaar 2050, 1000 miljard kosten. Nee, riepen zijn criticasters in koor: eerder 660 miljard. Nog meer dan dertig jaar te gaan en met het oog op al de komende cijfers en doorrekeningen denk ik dat er maar één juist antwoord is op de vraag naar de kosten van de klimaatambities:

'Veel.'

Max Pam

Volgens Thierry Baudet gaan de klimaatambities ons, tot het jaar 2050, 1000 miljard kosten. Beeld anp

Brill

Aan Talleyrand wordt vaak de uitspraak toegeschreven: 'Het is erger dan een misdaad, het is een fout.' Waarschijnlijk ten onrechte: Joseph Fouché, de politieminister van Napoleon, zou de ware auteur zijn. Hij zou het hebben gezegd naar aanleiding van de executie van een telg van de Bourbons, waarop in het buitenland met onverwacht grote ontsteltenis werd gereageerd.

Hoe dan ook, ik moest aan die uitspraak denken toen de voorlichter van het ministerie van Economische Zaken hardnekkig bleef ontkennen dat er een fout was gemaakt bij het voorspellen van de energierekening in 2019. Er was gebruikgemaakt van de meest recente cijfers die voorhanden waren, zei hij.

Je zou denken: geef de fout ruiterlijk toe, temeer daar 'de meest recente cijfers' destijds al niet meer zo recent waren. Maar kennelijk is een fout op dit punt kwalijker dan een misdaad, dus geef je, indachtig Fouché, nog liever toe dat je inmiddels het complete Planbureau voor de Leefomgeving hebt laten liquideren.

Wat zich hier ook wreekt, is het onmatige ontzag dat zowel ambtenaren als politici hebben voor doorrekeningen en beleidsmodellen. Er kan bijna geen besluit van betekenis meer worden genomen zonder een rapport van min of meer wetenschappelijke deskundigen. Plus een studie van andere deskundigen die dat rapport evalueren. Met name economen laten zich dat betoon van eerbied graag welgevallen, hoewel hun prognoses geregeld door de werkelijkheid worden gelogenstraft.

Nou ja, laten we onze zegeningen tellen, want een paar dagen eerder waren we getuige van een aanzienlijk absurdere explicatie van onwelgevallige cijfers. In Turkije meende president Erdogan de stijging van de kosten van levensonderhoud te kunnen toeschrijven aan boosaardig winstbejag van de groenteboeren. Deze beroepsgroep blijkt ineens te bestaan uit gewetenloze 'terroristen', die de hardwerkende Turk krom laten liggen voor zijn geliefde aubergine en paprika.

Of neem Zuid-Afrika. Daar kampen ze met een nog veel banaler probleem op energiegebied. Vanwege wanbeheer en achterstallig onderhoud van het netwerk moet de toevoer van elektriciteit regelmatig worden gestaakt. Dit is al jaren aan de gang en kost de Zuid-Afrikaanse economie naar schatting zo'n 30 miljoen euro per dag.

Delen van het land krijgen bij toerbeurt te maken met onderbrekingen van twee tot drie uur, die van tevoren worden aangekondigd. Maar menigeen neemt het zekere voor het onzekere en sluit de stroom eerder af om noodsituaties te voorkomen. Hotels bijvoorbeeld, die vrezen dat de elektriciteit uitvalt op een moment dat hun gasten in de lift staan.

We hebben in Nederland alle reden om ons bedonderd te voelen, maar ik vermoed dat veel Zuid-Afrikanen hun ongemakken dolgraag zouden inwisselen voor onze misrekeningen.

Paul Brill

Er kan bijna geen besluit van betekenis meer worden genomen zonder een rapport van min of meer wetenschappelijke deskundigen. Plus een studie van andere deskundigen die dat rapport evalueren. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden