Tinkebell. Beeld Artur Krynicki
Tinkebell.Beeld Artur Krynicki

Wat ik zo hoopvol vind aan de kunst: je kunt het niet verbieden

PlusTinkebell

Ik kan me niet voorstellen dat Adolf Hitler achteraf tevreden was over het resultaat. Het doel was immers om de moderne kunsten belachelijk te maken. Om te laten zien dat alle kunst die niet Grieks of Romeins was en alle kunst die het perfecte arische ras en Duitsland niet verheerlijkte, was vervuild door Joodse invloeden. De kunsten dienden slechts nog te worden ingezet voor (zijn) propaganda.

Atonale muziek mocht niet meer. Jazz niet. Geen literatuur die de witte arische man níét verheerlijkte. Maar er werden zoveel boeken met on-Duitse ideeën verboden dat het hoge niveau van de universiteit zó extreem daalde dat oudere officiers en wetenschappers klaagden dat nieuwe werknemers geen basiskennis meer hadden, waardoor het maken van nieuwe wapens of bommen te lastig werd.

Een expositie in 1937 moest het publiek laten zien hoe vreselijk het met de kunst gesteld was. Uit museumcollecties uit heel Duitsland werd ‘tegennatuurlijk gesmeer en geklodder’ van futuristische en kubistische kunstenaars verzameld – 650 topkunstwerken. Deze expositie trok in de eerste twee maanden ruim twee miljoen bezoekers. Inderdaad, dit was de best bezochte moderne kunsttentoonstelling ooit. En dat terwijl de werken ‘zo lelijk mogelijk’ boven, onder en haast tegen elkaar waren opgehangen, voorzien van spottende bijschriften met teksten als ‘geschift tot iedere prijs’, ‘waanzin wordt methode’ en ‘zo zagen zieke geesten de natuur’.

Maar, zoals gezegd: er was dus juist veel belangstelling voor deze kunst, zowel bij Duitse bezoekers als in de internationale kunsthandel waar gretig gebruik werd gemaakt van de uitverkoop van deze ‘entartete Kunst’. Een groot deel van de werken is dan ook verkocht of ingeruild voor esthetische landschapskunst en daardoor verspreid over de hele wereld. Het gevolg is, nog steeds, dat Duitsland zich voor een deel cultuurarm heeft gemaakt.

Het werd veel kunstenaars verboden hun werk te blijven maken, te tonen of te verkopen en veel kunst werd in beslag genomen en vernietigd. Daarom vertrok een groot deel van de kunstenaars uit Duitsland. En dat is te zien wanneer je een kunstgeschiedenisboek uit de jaren daarna openslaat. De kunst in Amerika floreerde.

Gelukkig bleek achteraf dat veel kunst in Duitsland deze periode toch heeft overleefd. In 2012 werden in München in een appartement 1406 kunstwerken gevonden, onder andere van Matisse, Picasso, Renoir en Chagall. Allemaal gered door een bekende kunsthandelaar uit die tijd, Hildebrand Gurlitt, die de meesterwerken redde van de brandstapel.

Wat ik zo hoopvol vind aan de kunst, de literatuur, de muziek maar ook aan de wetenschap: je kunt het niet verbieden. Creatieve breinen. Geniale breinen. Ze blijven denken en ze blijven creëren. En ze zullen overleven. Want ze zijn de basis van alles wat ons tot mens maakt.

Tinkebell schrijft elke week een column in Het Parool. Lees al haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden