Opinie

'Wat doen universiteiten tegen studiedoping?'

De adhd-medicatie Ritalin wordt gebruikt als studiedoping. Er kleven echter risico's aan het gebruik. Universiteiten moeten hun studenten daarover voorlichten, schrijft Huib van Dis.

Studenten melden betere concentratie en ze kunnen langer doorwerkenBeeld anp

Komende week begint het academische studiejaar weer met de intreeweek. Naar verwachting komen meer dan 20.000 nieuwe studenten naar de twee Amsterdamse universiteiten en de verschillende hogescholen. Er zullen dan meer dan 100.000 studenten ingeschreven zijn bij het hoger onderwijs in Amsterdam.

De meeste studenten hebben om de 6 tot 8 ­weken deadlines. Deadlines voor tentamens, verslagen, papers en scripties veroorzaken stress, examenangst en concentratieproblemen.

Studiedoping
Daar is een remedie tegen. In de afgelopen ­jaren is een traditie van studeren op pillen als Ritalin, ofwel 'studiedoping', op grotere schaal overgewaaid uit de Verenigde Staten. Studenten gebruiken medicatie bedoeld voor mensen met adhd als prestatiebevorderend middel bij het studeren.

Bij Amerikaanse instellingen voor hoger onderwijs worden percentages genoemd van 5 tot 35 procent van de studerenden die zogeheten psychostimulantia gebruiken als studieondersteuning.

In Nederland kwam het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik in mei met gegevens van een peiling onder ruim 400 studenten.

1 op de 4 studenten zou psychostimulantia ­gebruiken, waarvan 80 procent dat doet om studieprestaties te verbeteren.

Betere ­cijfers
Studenten geven als redenen om methylfenidaat te gebruiken: verbeterde concentratie, ­langer kunnen doorwerken, minder slaap ­nodig, ­minder eten nodig en het halen van ­betere ­cijfers.

Er zijn methodologische kanttekeningen te zetten bij het Nederlandse onderzoek naar studiedoping, toch is het resultaat een belangrijk signaal. Deze studiedoping heeft namelijk verschillende maatschappelijke, wetenschappelijke en gezondheidszorgaspecten.

Wat zijn precies psychostimulantia? Voorbeelden zijn: cafeïne, methylfenidaat en methamfetamine. Methylfenidaat, beter bekend onder de merknamen Ritalin, Concerta, Equasym en Medikinet, is het meest voorgeschreven geneesmiddel.

Psychostimulantia zijn farmacologische middelen die een invloed hebben op de neurotransmitters noradrenaline en dopamine, stofjes die betrokken zijn bij de chemische signaaloverdracht in de hersenen. Regelmatig worden deze pillen voorgeschreven door de huisarts of de specialist. De middelen geven meer focus en kunnen aandacht en concentratie verbeteren. Zij worden massaal gebruikt door kinderen, adolescenten en volwassenen met adhd.

Vervijfvoudiging
In de databank van het Zorginstituut Nederland (ZiN) is in de afgelopen jaren een stijging in gebruik van psychostimulantia gerapporteerd, van 40.000 gebruikers in 2002 tot 210.000 gebruikers in 2015; meer dan een vervijfvoudiging. Middelen als Ritalin en Concerta zijn daarmee toppers onder de psychofarmaca. De helft van die middelen wordt voorgeschreven aan kinderen en adolescenten onder de 18 jaar, de andere helft aan volwassen.

Lang niet iedereen die methylfenidaat krijgt voorgeschreven, heeft adhd. Ook zonder duidelijke indicatie schrijven artsen het voor. Gebruikers komen er soms ook aan via internet, via de verkoop van het overschot van onregelmatige gebruikers of ze snoepen uit de pillendoos van broertje of zusje met adhd.

Gebruik van Ritalin is niet gratuit. Maar als de verstandige student zich wil informeren over de voor- en nadelen van methylfenidaat wordt het een moeizame zoektocht door verschillende, elkaar soms tegensprekende bronnen.

Als positieve effecten van methylfenidaat worden op de landelijke apothekerswebsite genoemd: verbeterde aandacht en stemming. Het Farmacotherapeutisch kompas, de meest geraadpleegde website voor geneesmiddelen, meldt dat Ritalin vooral geschikt is voor jongeren met adhd.

Bijwerkingen
En wat zegt het toezichthoudende orgaan van de overheid? Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), de autoriteit voor beoordeling, registratie en risicobewaking van nieuwe geneesmiddelen, ontraadt het gebruik van methylfenidaat aan studenten.

Het is niet geschikt voor mensen boven de 18 jaar vanwege de bijwerkingen. De Nederlandse ­Vereniging voor Psychiatrie neemt daarin een ruimer standpunt in. Gebruikers van Ritalin-achtigen kunnen door blijven slikken.

Tot zover de wisselende inzichten over de ­postieve kanten.

Huib van Dis: gastdocent medische psychologie en farmacovigilantie, afdeling psychologie, Universiteit van AmsterdamBeeld -

Wat zijn dan de bijwerkingen van methylfenidaat? Ook hierover zijn de bronnen het regelmatig niet eens. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt als zeer vaak voorkomende bijwerkingen: slapeloosheid, nervositeit, hoofdpijn, verminderde eetlust, misselijkheid, droge mond. Dezelfde klachten worden genoemd door de apothekerssite, maar deze waardeert deze frequentie als: soms.

Verantwoordelijkheid
Nederland kent een organisatie die zich richt op bijwerkingen van medicatie, het Lareb. Dat kenniscentrum noemt als de meestvoorkomende bijwerkingen van methylfenidaat: hoofdpijn, overmatig zweten, verminderde eetlust, depressieve stemming en misselijkheid.

In april kwamen ernstiger risico's aan het licht. Er zijn drie gevallen gemeld van mannen van middelbare leeftijd die mogelijk zijn overleden ten gevolge van gebruik van psychostimulantia.

Bij studenten die Ritalin gebruiken, zijn dergelijke incidenten niet bekend. Wel klagen studenten die permanent psychostimulantia nemen over slaapstoornissen, angst, nervositeit, en gebrek aan eetlust. Daarnaast zijn ze sneller geïrriteerd, tonen ze afgevlakte emoties en een zombieachtig gevoel. Psychologen die studenten behandelen herkennen dit.

De toename van het gebruik van psychostimulantia onder studenten ter verbetering van studieprestaties werpt de vraag op of er een ­verantwoordelijkheid ligt bij universiteiten en hogescholen. Er zijn tegenstrijdige adviezen en risico's, dus moeten de instellingen voor hoger onderwijs de studenten niet zelf voorlichten over deze vorm van studiedoping?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden