Opinie

'Wat bezielt ons achter slotgracht Fort Europa?'

In het asieldebat verliezen woorden hun betekenis en roepen politici angst op, schrijft Peter Abspoel namens schrijversorganisatie Pen Nederland.

Aangekomen op Lesbos na een succesvolle passage van de Europese slotgracht in 2015, haar lukte het nog Beeld ANP
Aangekomen op Lesbos na een succesvolle passage van de Europese slotgracht in 2015, haar lukte het nogBeeld ANP

Het vrije woord is niet een soort vogeltje dat bescherming verdient omdat het zo leuk fladdert en zingt. Schrijvers vervullen een voorbeeldfunctie, of ze nu romans, poëzie of non-fictie schrijven.

Door recht te doen aan de ervaringen en verhalen van mensen doen ze de holheid van retoriek en propaganda uitkomen. Daarom proberen tal van regimes hun de mond te snoeren.

In Nederland hebben schrijvers en journalisten weinig te vrezen. Met totaal uit de lucht gegrepen beweringen komen politici en opiniemakers doorgaans niet weg. In discussies rond één onderwerp, echter, komen ze een aardig eind: vluchtelingen.

Wie wil, kan zich een vrij goed beeld vormen van de beproevingen waaraan vluchtelingen blootstaan. Maar alle met zorg vertelde verhalen hebben weinig effect. Hoe komt dat? Er zijn twee hoofdredenen:
1) in het asieldebat betekenen woorden zelden wat ze lijken te betekenen,
en 2) het debat gaat voor een groot deel niet over vluchtelingen. Ziehier wat voorbeelden.

De echte vluchteling blijft altijd welkom. Wie de echte vluchteling is, bepaalt de IND, aan de hand van richtlijnen die in de loop der jaren zijn aangescherpt. Asielzoekers zien zich met een absurde bewijslast opgezadeld. Degenen die afgewezen worden, belanden in de categorie 'gelukszoekers'. De gewenste ratio tussen 'echte vluchtelingen' en 'gelukszoekers' kan via het beleid worden geregeld, zoals je met een thermostaat de temperatuur kunt regelen.

Verder is het vluchtelingen steeds moeilijker gemaakt Europa te bereiken - denk aan de Turkijedeal, de afgrendeling van de noordgrenzen van Griekenland. Het recht asiel aan te vragen, is hard bezig een dode letter te worden.

Politiek correcte lofzangen
Alles moet gezegd kunnen worden. Politiek correcte lofzangen op een snel en ongepland gegroeide multiculturele samenleving begonnen aan het eind van de vorige eeuw in de oren van velen hol te klinken.

De gevestigde partijen, in het nauw gedreven door anti-immigratiepartijen die 'de problemen benoemden', wilden laten zien dat zij ook hard durfden te zijn tegenover 'buitenlanders'.

De bestaande immigrantengroepen hadden inmiddels sterke rechten. Daarom werd de groep met de zwakste rechten uitgekozen voor demonstraties van daadkracht: die van de asielzoekers.

Nadat politici er alles aan hadden gedaan om asielzoekers als een bedreiging voor te stellen, presenteerden ze het draagvlak voor het asielbeleid als iets om rekening mee te houden.

Echter, Nederlanders die van dichtbij zagen wat er met asielzoekers gebeurde, waren geneigd zich voor hen in te zetten, om hen heen te gaan staan als uitzetting dreigde. Dit zagen beleidsmakers als een probleem.

Asielzoekers werden voortaan in grote groepen gehuisvest buiten bevolkingscentra, liefst ergens diep in de bossen. De bewoners van de azc's konden dan niet ruiken aan onze vrijheden - en 'wij' hoefden ons niet te storen aan wat zich daar afspeelde.

Sindsdien zijn groepen Nederlanders vluchtelingen gaan zien als concurrenten op de arbeids- en huizenmarkt. De vrees voor terrorisme kwam erbij. De emoties van boze burgers worden door veel politici beschouwd als een natuurkracht.

De muur van Trump
Ooit zullen we ons moeten afvragen wat ons ­bezield heeft. Waarom spraken we schande van de muur die president Trump wilde bouwen, maar lieten we toe dat in de slotgracht die Fort Europa omringt twee keer zo veel migranten en vluchtelingen omkwamen als in heel de rest van de wereld?

Het is verkiezingstijd. Vluchtelingen worden slechts genoemd door partijen die er minder van willen. Men praat liever over 'fatsoen' en 'normaal doen'. Goed, dan willen wij graag meedoen.

Het is een kwestie van fatsoen dat we zorgen dat vluchtelingen via legale routes naar Europa kunnen komen, zonder hun leven (nogmaals) op het spel te hoeven zetten en gebruik te maken van de diensten van mensensmokkelaars. Het is niet fatsoenlijk om ons geweten te sussen door een handjevol mensen te omhelzen dat de finish heeft gehaald van een gruwelijke hordeloop, die we zelf hebben ingericht.

Peter Abspoel is cultureel antropoloog en­ ­filosoof Beeld Anne Laiser Lum
Peter Abspoel is cultureel antropoloog en­ ­filosoofBeeld Anne Laiser Lum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden