Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Wat als we drie vertalingen van het gedicht van Gorman laten maken?

PlusTheodor Holman

Mijn vader – je mag hem een Indische Nederlander noemen – kreeg de opdracht van het Multatuli Genootschap om enkele gedichten te vertalen die Multatuli, ook een assistent-resident in Indië, in het Maleis had geschreven. Ze gingen onder andere over Saïdja en Adinda en zijn gepubliceerd in deel 9 van het Verzameld Werk.

Garmt Stuiveling (zelf dichter en hoogleraar Taalbeheersing) had hem deze opdracht gegeven.

Mijn vader vond het moeilijk. Multatuli schreef Nederlands maar was geen specialist in het Maleis. Daarbij maakte Multatuli gebruik van woorden waarvan mijn vader zich afvroeg of ‘Dek’ wel wist welke dubbele en soms driedubbele betekenissen hieraan hingen. Vader loste dit op door de andere betekenissen er tussen haakjes bij te zetten. Maar hij raadpleegde voor zijn vertaling enkele vrienden waaronder Nederlandse en Indische schrijvers en dichters.

Vertalen, zo leerde ik, hoef je niet alleen te doen.

Amanda Gorman schreef het gedicht The Hill We Climb. Sommigen menen dat dit alleen in goed Neerlands vertaald kan worden door een zwarte vertaler.

Dat lijkt mij onzin. Taalgevoel is belangrijker dan huidskleur. Maar wat is taalgevoel?

Wat zou er gebeuren als we drie vertalingen van het gedicht van Gorman laten maken? Door een zwarte vertaler, een witte en door mij. Alles anoniem. Vervolgens vragen we wat men de beste vertaling vindt en waarom. Kunnen lezers ‘het zwarte’ dan in de Nederlandse woorden lezen? Zouden zwarte lezers de zwarte vertaler kunnen traceren?

Ik betwijfel het. Want wat zou dat ‘zwarte’ dan zijn?

Dat het gedicht van Gorman moeilijk om te zetten is, geloof ik. Ik zou het niet kunnen. De titel is al ingewikkeld. Ja, The Hill We Climb, de heuvel die we beklimmen… Maar dat slaat ritmisch nergens op. Dat The Hill heeft al meerdere betekenissen. Welke kies je? Moet de vertaling ritmisch, of niet? Zo zit het gedicht vol met valkuilen.

Als ik het gedicht zou moeten vertalen, zou ik veel hulptroepen inroepen.

En of ik er dan uitkom? Ik heb in een ver verleden wel eens het gedicht Funeral Blues van W.H. Auden vertaald. Daar was ik meer dan een week mee bezig! Ofschoon – dat wil ik toch even melden – Willem Wilmink mijn vertaling ‘ook heel goed’ vond (hijzelf had het gedicht eveneens vertaald), vond ik de vertaling van mijn toenmalige Parool-collega Jos Bloemkolk, alias Bob Frommé, veel en veel beter. Hij had er een paar uur aan gewerkt.

Funeral Blues, W.H. Auden

Zet alle klokken stil, sluit de telefoon maar af

Geef de hond een vette kluif, voorkom zijn geblaf

Laat de piano’s zwijgen en breng met omfloerste trom

De lijkkist nu naar buiten - weeklagers, kom

Laat vliegtuigen cirkelen als een jammerende vloot

Die in de lucht de boodschap krabbelt Hij Is Dood

Doe strikken om de witte nekken van de duiven op het plein

De handschoenen van verkeersagenten dienen zwart te zijn

Hij was mijn oost en mijn west, mijn noord en mijn zuid

Mijn werken doordeweek, mijn rust op zondag ingeluid

Mijn middag en mijn middernacht, mijn praten en mijn lied

Ik dacht dat liefde eeuwig duurde, maar zo was het niet

Doof de sterren één voor één, ze zijn niet nodig hier

Onttakel ook de zon, doe de maan in pakpapier

Veeg de bossen op een hoop, giet leeg de oceaan

Want nu is er geen kans meer dat iets ooit goed zal gaan

Vertaling Bob Frommé (Jos Bloemkolk), Het Parool (1995)

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden