Opinie

'Waarom moet ik naar dit kunstwerk kijken?'

Rollen prikkeldraad, dagboeken van volkstuinhouders en een apocalyptisch maanlandschap: Henk Jan Gortzak, oud-directeur van het Tropenmuseum, keert teleurgesteld terug uit Kassel en Münster.

Op de Friedrichsplatz in Kassel staat het Parthenon van boeken van de Argentijnse kunstenares Marta MinujínBeeld anp

In het Fridericianum te Kassel liggen op metershoge glimmende stalen planken rollen glimmend splinternieuw prikkeldraad. De opstelling van de stellages is in de vorm van een rechthoek, circa 4 meter hoog, zes meter breed en acht meter lang.

Je zou het kunstwerk Acropolis redux van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Kendell Geers in kunnen als een draad en het bordje 'geen toegang' dat niet zouden beletten. Ik waan mij even in het magazijn van een vestiging van Hornbach.

Overvloedige aanbod
Welkom op de Documenta 14. De kranten stonden in juni vol met het kunstevenement. 'Kunst verdrinkt in goede bedoelingen,' schreef Rutger Pontzen in de Volkskrant. Hilda Bouma in Het Financieele Dagblad: 'Het is genoeg geweest. Ik wil kunst die je achterover doet slaan en geen politieke documenten.'

Janneke Wesseling (NRC ) zag ook wel hoogtepunten. Over het werk van Amar Kanwar, Such a morning, schreef zij lyrisch: 'Vanuit een treinwagon ziet hij (een geleerde) alles van een glanzende draad van een spinnenweb tot een ritselend blad.'

En dat in een film van 80 minuten. Ik kan het geduld daarvoor niet opbrengen. Erger, ik beken dat ik als regelmatige, 70-jarige tentoonstellingsbezoeker snel afhaak bij het overvloedige aanbod van films en video's. Er wordt daardoor veel van mijn geduld en fysieke vermogens gevraagd.

Ook de eindeloze hoeveelheid documenten over onrecht en ellende in vitrines op A4-­formaat, opgesteld als kunst, sla ik over. Ik raak de draad kwijt bij de vele, slordige textiele werkvormen. Nee, Kassel had ik dit jaar kunnen overslaan.

Groene ditjes en datjes
Ik moest naar Münster, schreven de critici. Daar wordt elke tien jaar een Beeldenproject op diverse locaties in en rond de stad gehouden. In ronkende woorden schrijft Henny de Lange in Trouw dat de installatie van Pierre Huyghe in een verlaten IJshal de toeschouwer 'als een maanreiziger in een apocalyptisch landschap laat rondlopen... waar men niets heeft te zoeken'.

Dat laatste blijkt, tot mijn teleurstelling, te kloppen. Bij mij rijst de vraag: wat doe ik hier en wat zoek ik hier? De app die ik download, geeft ook al geen inzicht.

Ook wordt vol lof gesproken over het werk van Jeremy Deller. Op een volkstuincomplex heeft hij de eigenaren gevraagd tien jaar lang een dagboek bij te houden. De resultaten daarvan, het kunstwerk, kun je daar lezen. Menig bezoeker zit verdiept in een dagboek. Ik blijk te weinig geïnteresseerd in de groene ditjes en datjes.

Eigen visie
Ook hier vraag ik mij af: waarom? Wat bezielt de kunstenaar en waarom is het werk gekozen? Daar wringt het volgens mij al jaren. De curatoren, de makers van de tentoonstellingen, zijn vooral geïnteresseerd in hun eigen visie. Zij weigeren om het tentoongestelde inzichtelijk te maken of te verklaren aan de bezoeker. De manifestaties komen daardoor eigenlijk over als een bewijs van het inzicht en de belangrijkheid van de samensteller zelf.

Henk Jan Gortzak, oud-directeur Tropen­museumBeeld -

En dan grijp ik terug op wat toenmalig directeur van het Bonnefantenmuseum Maastricht Alexander van Grevenstein eind vorige eeuw zei naar aanleiding van de discussies rond Kassel, Münster en zijn eigen museum: "Uitleg per kunstenaar en kunstwerk is echt nodig."

Die broodnodige uitleg ontbreekt in Kassel en Münster. In kritieken kom je die uitleg ook niet al te vaak tegen. De kunstcritici schrijven vaak in een jargon dat alleen voor kenners te begrijpen is.

Relevante kunst
Gelukkig spreken sommige werken nog wel voor zich. Op de Friedrichsplatz in Kassel staat het Parthenon van boeken van de Argentijnse kunstenares Marta Minujín. Een buizenreplica van het Partheon in Athene bekleed met een keuze uit 70.000 boeken die in de loop van de geschiedenis verboden zijn geweest.

En in Münster is in een onbruik geraakte disco Bye bye Deutschland te zien, een video-installatie van Bárbara Wagner en Benjamin de Búrca waar je, gezeten op de ouderwetse rode loungebanken, kunt kijken en luisteren naar liederen over 'Liebe, Träume und Traurigkeit'.

Als dit indrukwekkende voorbeelden van mooie en tegelijk relevante kunst zijn, wil ik dergelijk werk nog veel vaker zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden