Opinie

‘Waarom gaat het vooral over corona? Tegen racisme komt geen vaccin’

De impact van corona op de gezondheidszorg zal nooit zo groot zijn als dat van eeuwenlang racisme, betogen onderzoekers Maaike Muntinga en Petra Verdonk. 

De Dam, afgelopen maandag. Beeld ANP

Maandag stonden duizenden mensen op de Dam. Woensdag verzamelden duizenden zich in Rotterdam. Door hun mondkapjes heen uitten zij hun ongenoegen over het buitensporige politie­geweld tegen zwarte lichamen in de Verenigde Staten. En over het hardnekkige voortbestaan van racisme in Nederland.

Wij, twee witte onderzoekers naar ongelijkheid en gezondheid, waren er op de Dam bij. We stonden voor een dilemma. Niet gaan betekende geen risico op corona. Wél gaan betekende opkomen voor iets dat we nóg belangrijker vinden dan corona. Dit was geen dilemma van ‘doe-ik-wel-of-niet-mee-aan-een-polonaise’.

Na het protest ging het met name over de verspreiding van het coronavirus. In plaats van ophef over de inhoud van het protest, riep men dat demonstranten zich niet aan de 1,5 meter hielden. Onverantwoord, werd gezegd, en een gevaar voor de volksgezondheid.

Ironisch

Die reactie is op zijn zachtst gezegd ironisch. Inderdaad, zorg om verspreiding van het virus in een menigte is terecht in een pandemie. Maar in naam van de volksgezondheid blijft het wederom akelig stil als het gaat over die andere pandemie: racisme. Deze twee pandemieën staan niet tegenover elkaar. Allebei eisen ze slachtoffers. Maar corona treft witte mensen harder dan racisme, en dus bepalen witte mensen dat corona belangijker is.

In ons onderzoekswerk concluderen we telkens opnieuw dat racisme een rol speelt bij gezondheidsproblemen en in de gezondheidszorg, ook in Nederland. Het staat keihard vast: ongelijkheid maakt ongezond. Het beroemde medische tijdschrift The Lancet noemde racisme de pathologie waar we expres over zwijgen.

Aan de oppervlakte manifesteert de relatie tussen racisme en gezondheid zich bijvoorbeeld als politiegeweld. Daaronder ligt een complex, historisch gegroeid systeem dat we institutioneel racisme noemen. Witte mensen hebben daardoor gezondheidsvoordeel ten opzichte van niet-witte mensen. Dat systeem is geniepig: wij witte mensen merken niet dat het er is. Een beetje zoals met de wind mee fietsen.

Bewijs voor de werking van dit systeem is overweldigend: niet-witte mensen worden minder vaak aangenomen door witte werkgevers, zwarte kinderen krijgen vaker een te laag schooladvies van witte leerkrachten, de politie en de Belastingdienst doen aan etnisch profileren. De meeste medische kennis is gebaseerd op witte lichamen: leerboeken staan vol met witte patiënten. Niet-witte mensen krijgen niet altijd de zorg die ze nodig hebben. Pak de koloniale geschiedenis erbij, en tel op: racisme heeft een heden, verleden en toekomst met meer gezondheidsimpact dan corona ooit zal hebben. Toch verloopt het aankaarten van racisme in zorgopleidingen traag.

Urgentie

In veel westerse landen zijn mensen van kleur disproportioneel kwetsbaar voor corona. Het verschil wordt mede verklaard door diepgeworteld racisme, het resultaat van eeuwenlange ongelijkheid in economische kansen en toegang tot zorg. Tegelijkertijd zijn zij in de pandemie vaker ‘essentiële’, doch inwisselbare werknemers, bijvoorbeeld in de ouderenzorg of in de schoonmaak.

Natuurlijk weten we allang dat racisme ongezond is. Maar toch blijft dit probleem in Nederland op de achtergrond. Witte mensen aan het roer hebben er onvoldoende baat bij om het naar de voorgrond te verplaatsen. Er is altijd wel iets dat nóg urgenter is. Nu is dat corona. Racisme is vervelend, wordt gezegd, maar niet nu, niet zó, en niet hier, doe nog maar wat meer onderzoek, heb je je getallen wel op orde? Maar wanneer is het dan wél urgent, wie bepaalt dat?

Het #BlackLivesMatter-protest laat zien dat corona-angst de boosheid over raciale ongelijkheid niet overstemt. Wel of geen afstand houden lost die ongelijkheid niet op. Het is hoog tijd dat dat we racisme als gezondheidsthema serieus nemen, want tegen racisme komt nooit een vaccin.

Maaike Muntinga, universitair docent (antropoloog) aan Amsterdam UMC-VUmc.
Petra Verdonk, universitair hoofddocent (psycholoog) aan Amsterdam UMC-VUmc.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden