Opinie

‘Waarom Asperger een betere reputatie verdient’

Hans Asperger kan zich niet verdedigen tegen de beschuldiging dat hij kinderen liet doden door de nazi’s. Walter Heijder schiet de naamgever van asperger te hulp.

Kinderen in het Wenen van 1921 krijgen wiskunde­les in een school van het ziekenhuis waar ook Hans Asperger werkte.Beeld Wellcome Collection

Op maandag 30 december legde Niels Springveld in deze krant uit waarom hij zichzelf geen asperger meer noemt, maar een autist. Hoe hij zichzelf noemt, moet hij zelf weten, maar zijn argumentatie klopt niet.

Hans Asperger heeft voor Springveld afgedaan, vanwege zijn ‘bruine’ verleden en zijn ‘misogynie’. Eerst vond hij Asperger een held en las hij het ‘herkenbare en stimulerende’ artikel van Asperger uit 1944. Maar na het lezen van twee in 2018 verschenen publicaties (een boek van de Amerikaanse historicus Edith Sheffer en een artikel van de Oostenrijkse historicus Herwig Czech) is hij ervan overtuigd dat Aspergers werk ‘doordesemd was van de nazi­psychiatrie’.

Ook ik las in 2018 het boek van Edith Sheffer waarin zij betoogt dat Asperger tot aan zijn nek in het nazimoeras zat. Wat ik las, stond volledig haaks op wat ik meende te weten over Hans Asper­ger en dan vooral over zijn artikel uit 1944.

Anders dan Niels Springveld koos ik niet meteen partij. Ik legde het boek van Sheffer en het artikel van Asperger naast elkaar en controleerde de citaten. En wat bleek? Sheffer citeert steeds correct, maar verandert wel de context.

Leeronbekwaam

Ik geef één voorbeeld. Dit is een zin van Sheffer waar zij Asperger citeert: ‘Asperger ging zelfs zo ver om te stellen dat deze kinderen, van wie hij meende dat ze geen ‘integraal deel van de wereld’ konden zijn, ‘leeronbekwaam’ zouden zijn.’ De term leeronbekwaam (unable to learn/ kann er nicht lernen) zou volgens Sheffer de deuren openen voor euthanasie-instellingen.

Dan nu de hele zin zoals die in het ­artikel van Asperger uit 1944 staat: ‘Als iemand alleen maar originele ervaringen kan hebben en als hij alleen maar ‘zijn eigen zelf’ kan zijn, in plaats van zich een integraal deel van de wereld te voelen, met andere woorden, als hij niet in voortdurende interactie staat [met zijn sociale omgeving], dan is hij leeronbekwaam.’

Volgens Sheffer slaat ‘integraal deel van de wereld’ op kinderen die daar geen deel van zouden kunnen uitmaken (en dus gedood moeten worden). Maar in de tekst van Asperger slaat ‘integraal deel van de wereld’ op hoe iemand zich niet voelt. Dat is bepaald niet hetzelfde, eerder het omgekeerde. En de term ‘leeronbekwaam’ is inhoudelijk volkomen begrijpelijk in de context van het artikel van Asperger.

Het is voor mij een raadsel hoe Niels Springveld kan beweren dat hij het 1944-artikel van Hans Asperger goed heeft gelezen en dan toch het boek van Edith Sheffer serieus kan ­nemen, terwijl daarin voortdurend de context van de cita­ten wordt veranderd.

In de Weense kinderkliniek Am Spiegelgrund zijn in de nazitijd 789 kinderen vermoord. Van die kinderen zijn er twee doorverwezen door Hans Asperger. De grote vraag is nu of hij wist dat ze het risico liepen om daar gedood te worden en of dat zelfs zijn bedoeling was. Herwig Czech betoogt in zijn artikel dat Hans Asperger in een zeer goede positie was om precies te weten wat er gebeurde in Am Spiegelgrund. Czech rekent hem die twee moorden daarom aan, maar anderen zijn het daar niet mee eens.

Handlanger

De Amerikaanse neuro-antropologe Dean Falk keert zich in een artikel in een wetenschappelijk tijdschrift tegen de conclusies van Czech. De Oostenrijkse historicus Werner Maleczek betoogt in een Oostenrijkse krant dat er geen enkele reden is om Hans Asperger een handlanger van euthanasiemoorden te noemen.

Ik zie niet dat Aspergers werk doordesemd zou zijn van de nazipsychiatrie. Ik volg de discussie over die twee doorverwijzingen op de voet. Tot nu toe zie ik geen aanleiding om ­mezelf geen asperger meer te noemen. Begint er iemand over het ‘bruine’ verleden van Asperger, dan vraag ik naar gecontroleerde bronnen waarover in de wetenschap consensus bestaat wat de interpretatie betreft. De persoon tegenover mij valt dan al snel stil.

Niels Springveld noemt zichzelf nu geen asperger meer, maar autist, schreef hij in december. Interessante keuze, want wie gebruikte de term ­autisme voortdurend in zijn 1944-artikel? Juist ja: Hans Asperger.

Walter Heijder, leraar en auteur van Was Beethoven een ­asperger? (2016).
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden