Waar blijft het Holocaustmonument?

Het Amsterdamse stadsbestuur moet niet langer dralen en het Wertheimpark aanwijzen om een nationaal Holocaustmonument te realiseren, schrijft Wim de Wagt in een opiniestuk.

Artist's impression van het Holocaustmonument van Libeskind. Beeld Studio ­Libeskind

Nadat het Nederlands Auschwitz Comité in 2014 zijn plan had gepresenteerd voor een Nationaal Holocaustmonument in het Wertheimpark brak een storm van protest los. Op dit monument moeten de namen komen van alle ongeveer 102.000 door de nazi's vermoorde Nederlandse Joden en de 220 vermoorde Sinti en Roma. Het verhaal van de Holocaust wordt tot nu toe in Nederland nergens aan de hand van het leed van alle individuele slachtoffers verteld.

Het vijf miljoen euro kostende namenmonument moet worden bekostigd door fondsenwerving én door de namen van de slachtoffers 'te laten adopteren' door particulieren. Naar verwachting zijn het vooral nabestaanden die dit op zich zullen nemen. Voorlopig is er nog een fors gat in de begroting.

Controverse
Vooral buurtbewoners tekenen protest aan tegen het monument, hierin bijgestaan door de weduwe van Jan Wolkers, Karina Wolkers. In het park ligt al het door Wolkers ontworpen Spiegelmonument, dat in opdracht van datzelfde Auschwitz Comité werd geplaatst. Het ontwerp voor het namenmonument is van de Amerikaanse architect Daniel Libeskind.

Vanwege de controverse over het Wertheimpark maakt het stadsbestuur nu een inventarisatie van verschillende andere mogelijke locaties. Het is schrijnend dat de verwezenlijking van het monument zo lang op zich laat wachten. De indruk ontstaat dat het hier om een lokale ruzie en plaatselijke belangen gaat, terwijl we het hebben het over ons nationale verleden.

Overdreven zakelijk
Het vermelden van namen op Joodse monumenten is eigenlijk een tamelijk recent gebruik. Direct na de oorlog was bij herdenkingen zelfs nauwelijks aandacht voor het lot van individuele Joden. Er was weinig begrip voor het uitzonderlijke leed dat deze bevolkingsgroep was aangedaan. Joodse overlevenden werden na de bevrijding overdreven zakelijk en soms zelfs vijandig benaderd door overheden en instellingen als het ging om de teruggave van onroerend goed en persoonlijke bezittingen of de financiële afwikkeling van hun zaken.

Eind 2015 publiceerden Niod-medewerkers Hinke Piersma en Jeroen Kemperman het rapport Openstaande rekeningen. De gemeente Amsterdam en de gevolgen van roof en rechtsherstel. Hierin stellen zij de hardvochtige houding en handelwijze van Amsterdam aan de kaak. Een en ander kan moeiteloos worden getransponeerd naar andere Nederlandse gemeenten.

Muisstil
Wat resteert eigenlijk van het ooit rooskleurige Nederlandse zelfbeeld, als het gaat om tolerantie en solidariteit jegens de Joden? Het is deze onverschilligheid en miskenning die bij een groot deel van de Joodse gemeenschap tot ongemakkelijke gevoelens en terechte kritische vragen leidt.

Waarom heeft de overheid nooit het voortouw genomen voor een Holocaustmonument? Waarom moeten de Joden hun grote gemeenschappelijke grafsteen zelf betalen, terwijl de overheid, ambtenarij en veel niet-Joodse Nederlanders tijdens de bezetting bar weinig hebben gedaan aan de bescherming van de Joden, of zelfs meewerkten aan hun deportatie? Intussen houdt de regering zich muisstil, in plaats van haar verantwoordelijkheid te nemen en mee te helpen aan de oprichting van het Holocaustmonument.

Wim de Wagt Beeld -

Wim de Wagt 

Auteur van De kunst van het herinneren. Een reis langs de verbeelding van verdriet en schoonheid.

Achterstand
Het Auschwitz Comité verwijst naar andere landen om Nederland onder de neus te wrijven dat het in gebreke blijft, en daarin heeft het gelijk. België, Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Duitsland hebben al jaren hun nationale Holocaustmonumenten en -musea. Begin vorig jaar maakte de Engelse regering bekend 50 miljoen pond uit te trekken voor een hypermodern 'Holocaust Memorial and Learning Center' hartje Londen, pal naast het Britse parlement.

Nederland staat dus op achterstand. En dat voor een land waar in bezet West-Europa verhoudingsgewijs het grootste aantal Joden werd gedeporteerd en vermoord. De regering moet zich daarom publiekelijk committeren aan het initiatief en de beurs trekken.

Vermanende werking
In één oogopslag wordt straks de omvang van de vernietiging duidelijk. Bij elkaar een halve kilometer aan namen. Wie zich hier nog geen voorstelling van kon maken, kan het dan zeker wel. Zodat ook jongeren, met inbegrip van de jongeren van Marokkaanse en Turkse komaf, de geweldige impact van de tragedie ervaren.

Van een collectieve herdenkingsplaats kan een sterke vermanende of educatieve werking uitgaan. Het Amsterdamse stadsbestuur moet de initiatiefnemer de plaats gunnen die hij het beste vindt voor het monument: het Wertheimpark. Een gedenkteken in het hart van het Joods Cultureel Kwartier, in de buurt waar de meeste vermoorde Joden woonden. Libeskinds ontwerp neemt hooguit negen procent van het park in beslag en stelt het Spiegelmonument zeker niet in de schaduw, zoals sommige bezwaarmakers beweren.

Hoe trek je lessen uit de geschiedenis? Door er eerlijk over te zijn en morele moed te tonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden