Opinie

'Waar blijft de Soekarnobrug?'

Onze veranderde blik op ons koloniale verleden moet niet leiden tot naamswijziging van gedenkplekken, meent John Jansen van Galen. En waar blijft het eerbetoon aan strijders tegen het Nederlandse regime?

Het Coengebouw in Amsterdam-Westpoort, vernoemd naar Jan Pieterszoon Coen Beeld Marc Driessen

Work hard, stay Coen, staat op het Coengebouw in Amsterdam-Westpoort. En: 'Be brave, be Coen.' Ook: 'Coen is king.' Hoezo is Jan Pieterszoon ons rolmodel? En waarom heet de autotunnel daar vlakbij naar deze voorman van de Verenigde Oostindische Compagnie? Nu zij Zwarte Piet op de vlucht wisten te jagen, zullen activisten voor 'dekolonisatie van de geest' zulke manifestaties van het Nederlandse koloniale verleden op de korrel gaan nemen.

Munitie genoeg. Kan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA onbekommerd gevestigd blijven in het Oost-Indisch Huis waar ooit de directie van de VOC zetelde? Hoeveel Van Heutszstraten zijn er nog?

Nazaten
Decolonizing the mind: er valt iets voor te zeggen. Onze manier van naar de geschiedenis kijken wordt bepaald door onze Hollandse ervaring, die vaak haaks staat op die van voorheen gekoloniseerde volkeren, waarvan de nazaten onder ons wonen. Zij zijn het dan ook, eerst Sandew Hira, nu Gloria Wekker (beiden afkomstig uit Suriname), die dit soort historische eenzijdigheid aan de kaak stellen.

De Coentunnel is hun een doorn in het oog. Daarmee wordt de bedwinger van de Indische archipel, de massamoordenaar van de Banda-eilanden, geëerd! Tienduizenden rijden er dagelijks doorheen zonder aandacht voor het leed en de schade die hij aanrichtte - ze weten vermoedelijk niet eens wie hij was.

Dient de tunnel dus een andere naam te krijgen? Het lijkt zinniger te voorzien in die lacune aan kennis, en om onze historische blik bij te stellen.

Wan- en weldaden
Toen het standbeeld van Coen op het Rode Steen in Hoorn door een onvoorzichtige vrachtwagenchauffeur omver werd gereden, ontspon zich ter plaatse een levendige discussie.

Moest het beeld wel terugkeren? Kon het niet beter binnen de muren van het Westfries Museum worden opgesteld zodat geen voorbijganger er aanstoot aan kon nemen? Of moest het helemaal uit het zicht verdwijnen?

Uiteindelijk is Coen herplaatst, met een toelichting op zijn wan- en weldaden. Ja, hij gaf last tot het uitmoorden van de Banda-eilanden, maar hij was ook de geniale bouwer van de eerste multinationale onderneming.

John Jansen van Galen Beeld Homeira Rastegar

John Jansen van Galen

Journalist, schrijver en oud-columnist van Het Parool

Inzicht
In Amsterdam werd het beeld voor Van Heutsz op het Olympiaplein gesloopt voor een Monument Indië-Nederland (zonder jaartallen, zodat niemand er zich een buil aan kan vallen). Waarom bleven we Van Heutsz niet herdenken als enerzijds houwdegen van Atjeh, anderzijds hervormer die dorpsonderwijs (ook voor meisjes) stimuleerde, eerbetoon aan gezagsdragers afschafte en een nationalistisch blad financierde?

Ook Remco Raben, hoogleraar koloniale geschiedenis, wil het Oost-Indisch Huis niet herdopen noch de bewindhebberszaal daar 'ontdoen van de koloniale erfenis'. We moeten, zegt hij, de historie 'niet wegpoetsen, maar benoemen'. Het gaat niet aan de geschiedenis wit te wassen, of zwart te maken, wel haar te herschrijven op basis van feiten.

Gedenkplaatsen als een tunnel voor Coen of een beeld voor Van Heutsz confronteren ons met een verleden waarin wij ons niet schaamden voor, maar prat gingen op onze koloniale prestaties. Dat is pijnlijk, maar vergroot ons inzicht.

Schamel eerbetoon
In deze tijd denken we anders over die geschiedenis. Hoe moet dat tot uitdrukking komen in ons cultureel erfgoed? Onze koloniale kampioenen zijn bedacht met monumenten en straatnamen. Ook gedenken wij her en der de helden van het verzet tegen kolonialistische en racistische regimes: Gandhi, Mandela, Martin Luther King.

Maar waar blijven de verzetshelden van de strijd tegen ons Nederlandse regime: de Javaanse rebel Diponegoro, de Atjehse verzetsleidster Tjoet Nja Dinh, de nationalistische voorman Soekarno?

Hier en daar heb je een Anton de Komplein, in de Indische Buurt in Amsterdam is de Bonistraat vernoemd naar de leider van de grootste slavenopstand in Suriname, maar het betreft doorgaans achterafwijken.

Het eerbetoon is schaars en schamel, al waren zij als tegenspelers van de Nederlandse imperiumbouwers formidabele figuren in onze overzeese geschiedenis (en bovendien doorgaans Nederlands onderdaan). Laat de Coentunnel zijn naam dus behouden. Zullen we de nieuwe brug over het IJ dan Soekarnobrug noemen? Met een toelichting over zijn helden- en zijn schurkendaden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden