Opinie

‘Verschildenken man en vrouw lijkt onverminderd populair’

Het verschil tussen mannen en vrouwen blijft een maatschappelijke obsessie, betoogt visueel kunstenaar Jelle Havermans, terwijl het denken hierover is gebaseerd op onjuist en achterhaald gedachtegoed. 

Beeld Getty Images

Mijn oom vertelde een tijdje terug de volgende mop op een verjaardag: “Wist je dat in bier vrouwelijke hormonen zitten? Je gaat er meer van lullen en slechter van rijden!”

De kans is groot dat je ook eens een man zo’n mop hebt horen vertellen. Ze geven blijk van een diepgeworteld ­‘verschildenken’: wanneer iemand vrouwen als volledig andere wezens beschouwt dan mannen. In Nederland dragen we daar gretig aan bij. De uitspraak ‘mannen komen van Mars, vrouwen komen van Venus’ is niet meer weg te denken uit de Nederlandse taal. Het is afgeleid van de gelijknamige boek van John Gray uit 1992, dat nog altijd gretig aftrek vindt in boekwinkels.

Gray is geobsedeerd door de verschillen ­tussen mannen en vrouwen, en beroept zich maar al te graag op de biologische oorsprong van de mens om zijn theorieën te verdedigen.

Terwijl een hoop van Grays beweringen allang door de wetenschap onderuit zijn gehaald en het boek door sociale wetenschappers met de grond gelijk is gemaakt, lijkt het verschil­denken in Nederland onverminderd populair. Denk aan alle zogenaamde onderzoeken die op nieuwssites worden gepubliceerd, waarin ‘het mysterie van het andere geslacht’ aan de hand van dubieuze bronnen wordt ­verklaard.

Verder zijn er televisieshows als De jongens tegen de meisjes en cabaretiers als Daniël Arends en Theo Maassen, die hun brood ­verdienen met grappen over de verschillen ­tussen mannen en vrouwen. De basis is meestal stereotyperend; mannen zijn lomp, onhandig met emoties maar betrouwbaar en rationeel. Vrouwen zijn treuzelende zeikwijven die door hun hormoonhuishouding worden aangestuurd.

Genderrevealparties

Wellicht ligt de oorsprong van verschildenken in onze jeugd. Onze maatschappij kent gender-revealparties, roze en blauwe kinderkamers, en speelgoedwinkels waarin Action Man en Barbie als twee uitersten symbool staan voor de verschillen tussen jongens en meisjes.

Niet zo vreemd dat we als kinderen al ­aanleren hoe belangrijk het is om onderscheid te maken tussen de seksen. En dan zijn er nog de verschillen in opvoeding. Boys will be boys, wordt door ouders vaak geroepen wanneer jongetjes hebben gevochten. Het impliceert het volgende: het zit hem nu eenmaal in het karakter van jongens, in plaats van hun gedrag. Verschildenken staat dan ook vaak gelijk aan ‘naturedenken’: het jongetje is nu eenmaal gewelddadiger, agressiever en minder zorgzaam dan zijn zusje.

Veel mensen rechtvaardigen hun verschil-denken door beroep te doen op historische wetenschap en biologie. Je kent het riedeltje wel: mannen zijn van oorsprong ‘woeste jagers’, vrouwen zijn ‘verzorgende verzamelaars’.

Dat concept is hardnekkig in de Nederlandse samenleving geworteld, terwijl historici het er al lange tijd over eens zijn dat de in stammen levende mens de taken veel evenrediger ­verdeelde.

In de anatomische wetenschap worden de laatste jaren steeds meer overeenkomsten ­tussen het mannelijk en het vrouwelijk lichaam ontdekt. Zo blijkt bijvoorbeeld dat de clitoris stijf wordt bij seksuele opwinding, net zoals de penis. Bovendien is jaren gedacht dat de ­hersenen van mannen en vrouwen van elkaar verschillen, maar al in 2015 bewees een team van internationale wetenschappers dat dat niet klopt.

Slutshamen

Door je vast te klampen aan achterhaalde theorieën die gefixeerd zijn op de verschillen, werk je ongelijkwaardige behandeling in de hand. Zo wordt het slutshamen van een vrouwen nog regelmatig goedgepraat met het argument dat mannen nu eenmaal zijn gemaakt om hun zaad bij zoveel mogelijk vrouwen te verspreiden, ­terwijl vrouwen toch vooral op zoek zijn naar een vaste partner.

Ironisch is dat verschildenken vaak wordt gelegitimeerd door mensen met diersoorten te vergelijken, terwijl de mens genetisch het dichtst in de buurt komt van de bonobo, waar de vrouwtjes op seksueel vlak net zo gretig ­meedoen als de mannetjes.

Achterhaalde ideeën prediken over de vrouwelijke seksualiteit heeft een beperkend effect op de seksuele en sociale vrijheid van vrouwen. Daarnaast legitimeert verschildenken het veroordelen van de vrouw omwille haar lichaam en seksualiteit.

Uiteraard is het op medisch vlak goed om de lichamelijke verschillen tussen de seksen te erkennen. Caroline Criado-Perez schreef een boek over hoe bevorderlijk het is om daar in de medische wetenschap rekening mee te houden.

Daar staat tegenover dat het strikte onderscheid maken tussen de seksen maatschappelijke gelijkheid in de weg zit. Vooral vrouwen lijden eronder, maar ook voor mannen werkt het benauwend.

Weinig aanzien

Het verschildenken gaat verder dan denken in uitersten; het is een zaak van denken in niveauverschil. Uiterst belangrijke taken die we met vrouwen associëren, zoals zorgtaken of het opvoeden van een kind, hebben weinig aanzien.

Beroepsgroepen waarin mannen oververtegenwoordigd zijn (zoals technisch werk of de financiële sector) gaan gepaard met status en hoge lonen. Een man die thuisblijft voor zijn kind, wordt nog altijd vreemd aangekeken omdat het als iets vrouwelijks wordt gezien. Die stereo­typering werkt economische en maatschappelijke gelijkwaardigheid tegen.

Op de arbeidsmarkt wordt dat probleem verder zichtbaar door de loonkloof en discriminatie op de werkvloer. Pas in 2019 werd bij de Koninklijke Marine voor het eerst een vrouw benoemd tot commandeur. Niet omdat vrouwen niet competent of technisch genoeg zijn voor het vak, maar omdat beeldvorming en focus op ­verschillen ervoor zorgt dat de marine voor vrouwen geen aantrekkelijk werkveld is.

Minder competent

Afgelopen zomer legde journalist Yomi Adegoke in The Guardian de kwalijke mentale gevolgen bloot die voortkomen uit een arbeidsmarkt die niet in vrouwen gelooft. Veel vrouwen hebben last van het imposter syndrome (het gevoel niet goed genoeg te zijn), krijgen te maken met zwangerschapsdiscriminatie en worden in veel sectoren onterecht als minder competent beschouwd.

Verschildenken berust op onjuist en achterhaald gedachtegoed en manifesteert zich in een maatschappij waarin we mannen en vrouwen als tegenovergestelde wezens zijn gaan zien, in plaats van als mensen.

Verschildenken draagt bij aan stereotypering, beperkt gelijkwaardige behandeling en beperkt vrouwen in hun sociale en maatschappelijke vrijheden.

Het is de hoogste tijd dat we in Nederland loskomen van onze diepgewortelde obsessie met verschildenken, en in plaats daarvan de overeenkomsten tussen van man en vrouw vooropstellen. 

Jelle Havermans is visueel kunstenaar en journalist.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden