Plus Om de Wereld

Verlofregelingen fnuikend voor politieke aspiraties

In de rubriek 'om de wereld in 800 woorden' één kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Door Max Pam en Paul Brill. Deze week: het verlof en de onmacht van de psychiatrie.

Beeld anp

Pam

Minister Sander Dekker van Rechtsbescherming is diep door het stof gegaan voor de fouten die zijn gemaakt bij de behandeling van zedendelinquent Michael P., de moordenaar van Anna Faber. Hij deed dat in een volle Tweede Kamer, ten overstaan van nabestaanden op de publieke tribune. Dekker beloofde beterschap, waardoor hij een motie van wantrouwen overleefde.

Er lagen enkele vernietigende rapporten. Als voorschot op het debat had Dekker de 'onterecht toegekende vrijheden' van 24 delinquenten ingetrokken. In nederigheid gaf hij iedereen gelijk die, al of niet op hoge toon, had uitgesproken dat er was gefaald in de ministeriële verantwoordelijkheid.

Dekker zegde toe alles te zullen doen om herhaling te voorkomen. Hij sprak niet alleen over gemaakte fouten, maar ook over fouten in het systeem dat de tbs'er moet leiden van gevangenis naar psychiatrische inrichting.

De vraag is natuurlijk of de minister al zijn toezeggingen ook waar kan maken. Met enige regelmaat wordt de maatschappij opgeschrikt door een misdaad van een psychopaat die niet als zodanig is herkend. Dat gebeurt niet alleen in Neder­land, maar vrijwel overal waar een gevangenissysteem bestaat met reclassering en resocia­lisatie.

Het enige waterdichte systeem dat recidive uitsluit, is het voor eeuwig opsluiten van mensen van wie men vermoedt dat zij wel weer eens de fout in kunnen gaan. Nog afgezien van de vraag of zoiets juridisch mogelijk is, wordt zo'n paardenmiddel zelfs door de meest geharde havik als inhumaan beschouwd.

De tragiek ligt in het feit dat de psychiatrie nog altijd een onmachtige wetenschap is. Je kunt een delinquent naar vijf Pieter Baan Centra sturen en dan nog is het zeer wel mogelijk dat - naar achteraf blijkt - er toch een verkeerde diagnose is gesteld. Dat kun je de psychiatrie an sich nauwelijks kwalijk nemen, die staat pas in de kinderschoenen.

Verwijtbaar zijn wel de psychiaters die er allerlei pretenties op nahouden en die aan de hand daarvan rapporten schrijven, die dan weer voor door rechters worden gebruikt, die er eigenlijk ook geen verstand van hebben. De rechtspsychologen Hans Crombag en Harald Merckelbach hebben dikke boeken geschreven over de vele ongelukken, veroorzaakt door dit mechanisme.

"Een psychiater is iemand die de Folies Bergère bezoekt en dan het publiek gaat bekijken," heeft Arthur Stockwood eens gezegd. Als het zo eenvoudig was, zou je geen Pieter Baan Centrum ­nodig hebben, want de meeste misdadigers doen meer dan alleen genieten van danseressen met mooie benen in netkousen.

Elke keer staan wij weer versteld van de slechtheid van hun daden en elke keer is ons goedwillend optimisme toch bereid ze een tweede kans te geven. Daar worden we soms gruwelijk voor gestraft.

Max Pam

Brill

Verlofregelingen voor gevangenen kunnen fnuikend zijn voor politieke aspiraties. Iemand die daarover kan meepraten, is Michael Dukakis, voormalig gouverneur van de staat Massachusetts en presidentskandidaat namens de Democratische partij in 1988.

Het geval dat hem noodlottig werd, was dat van Willie Horton, die in 1974 tot levenslang was veroordeeld vanwege een gewelddadige roofoverval op een benzinestation. Daarbij had hij een 17-jarige pompbediende neergestoken nadat deze hem het geld uit de kassa had overhandigd. Vervolgens had hij de zwaargewonde jongen in een vuilnisbak gepropt, waar deze was doodgebloed.

Hoewel Horton niet in aanmerking kwam voor voorwaardelijke vrijlating, was hij wel toegelaten tot het verlofprogramma van Massachusetts. Dit gebeurde tijdens het gouverneurschap van Dukakis. In 1986 mocht hij een weekeinde zonder toezicht weg en nam hij prompt de benen. Een paar maanden later gijzelde hij een jong echtpaar, bond de man vast, verkrachtte de vrouw met een pistool tegen haar hoofd en ging er met hun auto vandoor. Na een klopjacht werd hij opnieuw gearresteerd.

De eerste die over de verlofregeling begon, was Al Gore. In de voorverkiezingsstrijd vroeg hij Dukakis wat deze vond van het geval-Horton, zonder overigens diens naam te noemen. Maar Lee Atwater, de bikkelharde campagnemanager van George H.W. Bush, begreep onmiddellijk dat hier een gouden kans lag om Dukakis in een kwaad daglicht te stellen. Hij besloot er het kernthema van de Republikeinse campagne van te maken.

Atwater liet tv-spotjes vervaardigen waarin de zwarte Horton zo bedreigend mogelijk werd afgebeeld. Hij adviseerde Bush om Dukakis consequent af te schilderen als een teerhartige misdaadbestrijder, bij wie de nationale veiligheid dus ook niet in goede handen zou zijn.

Een van de betere teksten: 'Clint Eastwoods antwoord op gewelddadige criminaliteit is: Go Ahead, Make My Day. Het motto van mijn opponent luidt anders: Go Ahead, Have a Nice Weekend.'

Door verscheidene Democraten, zoals Jesse Jackson, werd het Bush-kamp ervan beticht met de Hortoncommercials in te spelen op racistische sentimenten. Maar Dukakis zelf meende erboven te kunnen staan en begon pas terug te slaan toen het al te laat was.

Of de affaire-Horton beslissend is geweest voor de uitslag in 1988, valt uiteraard niet met zekerheid te zeggen. Maar het lijdt geen twijfel dat ze Dukakis parten heeft gespeeld.

De affaire liet ook zien dat de gentleman Bush zich best wilde verlagen tot dirty tricks om het Witte Huis te veroveren. Achteraf gezien gelukkig maar. Op een keerpunt van de internationale verhoudingen waren Amerika en de wereld veel beter af met de door de wol geverfde Bush senior dan met de brave maar onervaren Dukakis. We noemen dat de ironie van de geschiedenis.

Paul Brill

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden