Opinie

‘Verdeel vliegtuigstoel hetzelfde als parkeerplek: via vergunningen’

Hoe blijft vliegen bereikbaar voor mensen met een kleine beurs? Volgens René Danen is het moment gekomen om vliegtuigstoelen net zo te verdelen als parkeerruimte: via vergunningen.

Vakantiereizen zijn maar een klein deel van de vluchten op Schiphol. Beeld Dingena Mol

De gemeente Amsterdam wil duurdere vliegtickets om het aantal vluchten op Schiphol te verminderen. Een kleinere luchthaven is nodig voor het klimaat. Maar als de vliegtuigstoelen schaarser en duurder worden, wie mag er dan nog vliegen? 

Hoe voorkomen we dat vliegen een voorrecht voor de rijken wordt? In de stad zorgen parkeervergunningen voor een eerlijke verdeling van de parkeerruimte. Op de Amsterdamse luchthaven moet een vergelijkbare vergunning komen voor vliegtuigstoelen.

Verdeling van de schaarste is onvermijdelijk nu Schiphol tegen milieugrenzen aanloopt als het gaat om lawaai, stikstof, fijnstof en CO2-uitstoot. De klimaatcrisis maakt het onvermijdelijk dat het vliegverkeer inkrimpt om de grote uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Een kleiner Schiphol is niet alleen noodzakelijk maar ook heel goed mogelijk. Nederland heeft een uitzonderlijk grote luchthaven voor een klein land. Schiphol is in passagiersaantallen bijvoorbeeld bijna drie maal zo groot als Brussel Airport.

Zonvakantie

Schiphol was in 2016 zelfs de grootste lucht­haven van Europa, gemeten naar starts en landingen. De luchtvaartlobby wil ons graag doen geloven dat al die vluchten nodig zijn om de hardwerkende Nederlander naar zijn zonvakantie te brengen. Dat klopt niet. De 68 miljoen passagiers van Schiphol zijn voor een belangrijk deel geen inwoner van Nederland.

Denk bijvoorbeeld aan de groeiende groep buitenlandse toeristen die de hoofdstad bezoekt. Verder is maar liefst een derde van alle reizigers op Schiphol een buitenlandse overstapper die de luchthaven gebruikt als draaischijf van de wereld. Slechts een klein deel van de vliegtuigstoelen wordt bezet door inwoners van Nederland die incidenteel met het vliegtuig op reis gaan. Het grootste deel van de stoelen wordt ingenomen door zakenreizigers en andere veelvliegers.

Ongeveer 15 procent van de reizigers op Schiphol bezet 70 procent van de vliegtuigstoelen op alle vluchten. Uiteindelijk blijft voor vakantiereizigers niet veel ruimte over. De 10.000 ‘vakantievluchten’ bijvoorbeeld, die de regering nu naar Lelystad wil verplaatsen, vormen maar twee procent van de half miljoen vluchten op Schiphol. De milieubeweging draagt onbedoeld bij aan het vertekende beeld van de passagiersstromen met campagnes gericht op Nederlanders om niet met het vliegtuig op vakantie te gaan, maar de trein te nemen of in eigen land te blijven.

Democratische verdeling

Opmerkelijk is dat de KLM sinds kort met een reclamecampagne ook oproept om vaker de trein te nemen op korte afstanden. Dat is echter niet voortgekomen uit plotseling milieubesef van de grootste vervuiler op Schiphol. KLM-baas Elbers zei in een interview: “Deze stappen helpen ook om de krapte in de infrastructuur in Europa het hoofd te kunnen bieden. Het luchtruim is overvol.”

KLM wil de vrijkomende ruimte vooral gebruiken voor intercontinentale vluchten die ­lucratiever zijn voor het bedrijf. Als we de verdeling van schaarse vliegtuigstoelen overlaten aan de luchtvaartindustrie zullen dus de winstmarges bepalend zijn. Daarom verdient het de voorkeur die verdeling via het democratisch politiek proces over te laten aan onze volksvertegenwoordigers.

Dat de overheid ingrijpt om mobiliteit te reguleren is niet ongebruikelijk. In de loop van de jaren zeventig bijvoorbeeld ontstond er zoveel druk op dichtgeparkeerde binnensteden dat de overheid de schaarse parkeerruimte is gaan verdelen. De gemeente bepaalt met parkeervergunningen bijvoorbeeld dat iedere bewoner recht heeft op één parkeerplek en ieder bedrijf met vijftig medewerkers ook. Daarnaast reguleert de overheid de nog vrij beschikbare plekken met uiteenlopende parkeertarieven.

Merkwaardige situatie

Voor het reguleren van het vliegverkeer in de 21ste eeuw kan invoering van een vergelijkbaar systeem van vliegvergunningen een rechtvaardige oplossing bieden. Daarmee kan bepaald worden wie er op een krimpend Schiphol de vliegtuigstoelen mag vullen.

Zijn dat vooral overstappers, zakenreizigers, veelvliegers, buitenlandse toeristen of Nederlandse vakantiegangers? De vliegtaks zoals het kabinet die voor ogen heeft, maakt daarin geen keuzes. Behalve dan dat overstappers helemaal niets betalen. Dat zorgt voor de merkwaardige situatie dat Nederlanders vliegtaks gaan betalen, terwijl de buitenlandse overstappers, die een derde van de herrie en uitstoot veroorzaken boven ons hoofd, vrijuit gaan.

Net als bij andere vervoersvormen zou gewoon belasting betaald moeten worden over vliegtickets en brandstof. In combinatie met een vliegtaks zal dat er echter wel voor zorgen dat de mensen met de kleinste portemonnees niet meer kunnen vliegen. Terwijl alleen een hogere prijs niet per se milieuwinst oplevert, want die vrijgekomen plekken in het vliegtuig zullen in een krappe markt onmiddellijk worden ingenomen door veelvliegers, zakenreizigers en overstappers.

Familiebezoek

Nu al vliegt de rijkste helft van Nederland dubbel zo vaak als de armste helft. Mensen met een hoge opleiding vliegen vier keer zo vaak als mensen met weinig scholing. Veelvliegers zijn doorgaans veelverdieners die zich niets zullen aantrekken van een kleine vlieg­belasting.

Een vliegvergunning kan wel regulerend werken. Luchtvaart is uitgegroeid tot een belangrijke voorziening voor veel bedrijven en instellingen, maar bijvoorbeeld ook voor mensen die ver weg op familiebezoek willen. We kunnen het daarom niet aan de markt overlaten wie er (veel) mag vliegen.

Amsterdam is aandeelhouder van ‘staats­bedrijf’ Schiphol. In juni riep de gemeenteraad daar de klimaatnoodtoestand uit. Bij een noodtoestand hoort een eerlijke verdeling van de schaarste. De gemeente zou daarom, naar voorbeeld van de parkeervergunning in de stad, nu moeten pleiten voor invoering van een vliegvergunning op de Amsterdamse luchthaven. Dat is noodzakelijk uit milieu­belang, maar ook om te voorkomen dat vliegen een privilege van de rijksten wordt.

Rene Danen, Oud-gemeenteraadslid van De Groenen, werkte voor Greenpeace en Milieudefensie. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden