boekenweek

Verboden vruchten: Verboden te lezen door anderen

Boekenredacteur van Het Parool Maarten Moll schrijft tijdens de Boekenweek over het thema Verboden vruchten.

Het Boekenbal vond dit jaar plaats in Paradiso Beeld ANP

Zaterdag 1 april

Nog even over het thema van de Boekenweek, die zondag weer voorbij is. Verboden vruchten. Verboden vruchten kunnen ­natuurlijk ook boeken zijn die je een ander niet gunt. Boeken waarvan je eigenlijk niet wilt dat anderen die lezen.

Dat bestaat. "Ik heb nu toch een boek gelezen..." begon ooit een vriend. Ik was natuurlijk benieuwd naar dat boek, maar die vriend lachte alleen maar geheimzinnig. Ook na heel veel biertjes in het café wilde hij niet zeggen welk boek hij had ­gelezen. En ik weet het nog niet. (Misschien is die vriend daarom wel uit beeld verdwenen.)

Onuitstaanbaar.

Voorbij de Geheimtipp.

Sommige schrijvers gun je andere lezers.

"James Salter," fluister ik op een feestje wel eens iemand in z'n oor. En als dealer van literair goed geef ik ook wel eens iemand een briefje met daarop geschreven 'Kent Haruf'. Degene die ik Lorrie Moore aanprees, is me eeuwig dankbaar voor die Geheimtipp.

Maar de echte verboden vruchten. (Ik heb het niet over guilty pleasures.) Boeken die je voor jezelf wilt houden, die je niet wilt delen met de wereld. Verboden te lezen door anderen. Omdat ze dan bezoedeld worden.
Ze bestaan. Koester ze.

Laat de titel De Laatste Jager niet vallen. Heb het niet over de Kayankaya-boeken. Noem nooit de naam...

Vrijdag 31 maart

Sport was ook heel lang een verboden vrucht ­(thema van de Boekenweek). Je kon niet van literatuur houden én van voetbal. En voetballiteratuur kon al helemaal niet bestaan. Maar sinds het eerste nummer van Hard Gras uitkwam, in 1994, is dat anders. Voetbal is salonfähig.

Mooie boeken verschenen er over voetbal. Glorie En Tragiek Van Het Voetbal van de Uruguyaan Eduardo Galeano. Het ­beste boek dat over voetbal is geschreven. Met Simon Kupers Voetbal Als Oorlog daar direct na.

Helaas komt voetbal in literaire werken er bekaaid van af. Als het over voetbal gaat in romans, is dat meestal in thrillers. De onvolprezen Philip Kerr - lees zijn Bernie Guntherboeken! - is bezig aan een serie over voetbalcoach Scott Manson van FC Londen. Goede reeks!

De Italiaan Sandro Veronesi schrijft goede romans (In De ban Van Mijn Vader, Kalme Chaos). Zonder voetbal, helaas. Maar deze maand verschijnt van hem Een God Waakt Over Je. 'Een episch boek over heldendom en geschiedenis.'

Met een schitterend hoofdstuk over 'tweede' keepers (de reservedoelman dus). En een werkelijk wonderschoon stuk proza over een van de spannendste voetbalwedstrijden die zijn gespeeld: Italië-West-Duitsland op het WK van 1970. Toen voetbal en literatuur nog gezworen vijanden waren.

Veronesi laat in dit stukje - De Mariaverschijning, over het doelpunt van Burgnich - zien dat je heel goed, en op een literaire manier over voetbal kunt schrijven. Hij moest maar eens aan de definitieve voetbalroman beginnen.

Donderdag 30 maart

Michel Vaillant. Dat was wel een held van me. Maar ik had geen posters van hem aan de wand hangen. Michel Vaillant was namelijk een held van papier. Een Franse autocoureur, bedacht door tekenaar en scenarist Jean Graton.

Nog zo'n verboden vrucht (thema Boekenweek): het stripboek. "Jongen, lees toch een echt boek!" Ik hoor het mijn moeder nog zeggen.

De avonturen van Roodbaard, Lucky Luke, Blueberry, De Macaroni's, Asterix. Prachtig, maar mijn strip was Michel Vaillant. Ging het Michel Vaillant lukken om wereldkampioen in de Formule 1 te worden?

Geen rode oortjes bij het lezen, want die Michel was zo braaf als wat met die al even brave Jolijn van hem, maar wel rode wangetjes van de spanning. Zou die Japanner uit De strijd van de samoeraï roet in het eten gooien?

En dan die geluiden van de automotoren, in grote, dikke letters achter de bolides geschreven; VROAAM, ROOOAAWWW, WROOAAR, VROOWWOW.

De strip heeft een serieuze ontwikkeling doorgemaakt. Stripboek mag je eigenlijk niet zeggen als het om beeldverhalen voor volwassenen gaat.

Graphic novel dien je te zeggen.

Heel mooi is bijvoorbeeld het dit jaar bij Scratch Books verschenen Canciones. Federico García Lorca, getekend door Tobias Tak. Lyrische gedichten van de in 1936 vermoorde Lorca prachtig verbeeld.

Een echt boek. En zeker geen verboden vrucht.

Woensdag 29 maart

Die goede oude Franzie Kafka doet het nog altijd goed. Svevootje. De Russische baardmannen. Uit modernere tijden: James ­Salter ook. A. F. Th., Lydia Davis. Haruki Murakami. Elena Ferrante. Paul Auster. De boeken van deze auteurs zijn geen verboden vruchten (het thema van de Boekenweek).

Deze auteurs zitten in de literaire grabbelton.

Waar heb ik het over?

Namedropping op feestjes en partijen.

Je goed voordoen met je literaire smaak.

"Die nieuwe vertaling van Anna Karenina!" Even goedkeurend om je heen kijkend.

"De verhalen van Judith Hermann." Dan een slok van je wijn nemen. "Vergeet die roman. Die verhalen, pfffffffff."

"Llamazares." Een stilte laten vallen. "Nooit van gehoord? Tssssss. Gele regen. Meesterwerk!" Hoofdschuddend weglopen van het gezelschap.

In deze context moeten er natuurlijk ook boeken bestaan die als verboden vruchten worden gezien. Boeken waarvan niemand mag weten dat je ze leest. Boeken die je onder een stapel truien verbergt.

Guilty pleasures.

Gevaarlijk terrein. Je zult het nooit zeggen op een feestje, nadat uw buurvrouw heeft beweerd dat Herta Müller de ­beste schrijfster is. Dat u liever Kluun leest dan Kundera. Dat u stiekem, tussen twee delen Ferrante door, een Bouquet­reeksdeeltje verslindt. Dat u elk jaar Beekman en Beekman van Toon Kortooms herleest. Liever Noort dan Nooteboom.
Maar u heeft ze ook. Deze week mag u ermee te koop lopen.

Dinsdag 28 maart: Lijntje wit

Uitgevers doen alles om hun boeken aan de man te brengen. Persreisjes naar IJsland en Florence bijvoorbeeld (ik kan er ook niets aan doen). En bij een zomerboek kreeg ik eens een opblaasbal cadeau. (Op vakantie ging het ding onmiddellijk lek.) Sokken. Een set kleine flessen whiskey, Een paraplu.

Zo ook in de Boekenweek (thema: Verboden vruchten). Gisteren belandde er een zwarte doos op mijn bureau. Met alleen een sticker erop (een wijnglas en het woord Fragile).

Wat er in zat? Eerst haalde ik er een zakje met wit poeder uit. Toen een miniflesje prosecco. En als laatste een boek.

Dat boek heeft als titel King Coke. Geschreven door Dennis Kramers. Een thriller, uitgegeven door Xander. Die ons 'een keiharde, supersnelle, filmische misdaadroman' belooft, 'vol cynische humor, waanzinnige drugsbaronnen en warlords'.

Ach! Drank en drugs. Ook een soort verboden vruchten.

Dan zou er in dat zakje toch geen...

Toch even testen.

Poedersuiker. (Toch jammer dat het oliebollenseizoen voorbij is.)
'Eén laatste grote deal moet Micks vrijheid betekenen', lees ik op het omslag. (Gaat vast niet om poedersuiker.)

Over drank en drugs zijn schitterende romans geschreven. Kijk maar eens in uw boekenkast. Trainspotting, Under the Vulcano, The Last Weekend, Advocaat van de Hanen, Fear and Loathing in Las Vegas, Gimmick!, In Duizend Stukjes, Les Than Zero, De Dood van Bunny Munro.

Gaat King Coke in dat rijtje komen?

Maandag 27 maart: Rode oortjes

Verboden vruchten. Ze stonden niet in de boekenkast van mijn ouders. Wel veel boeken over planten en bomen, alles van Erich von Däniken (Waren de goden kosmonauten?) en een rijtje Olaf J. de Landell. Maar geen Ik, Jan Cremer en ook geen Kort Amerikaans of Turks fruit.

Boeken waar puberale puistenkoppen rode oortjes van kregen (verderfelijk en een gevaar voor de jeugd). De 'verboden' vruchten van de Nederlandse literatuur. Wel stonden ze gewoon tussen de Edgar Rice Burroughs' Tarzanboeken van mijn oudste broer.

Bij de ezelsoren begonnen de boeiendste passages. Bestaan er nog verboden, erotische vruchten in de literatuur? Eigenlijk was het al gedaan in de achttiende eeuw. Met Pierre Choderlos de Laclos' Les liaisons dangereuses (1782), en De 120 dagen van Sodom van Markies de Sade (1785).

Lodewijk van Deyssel deed nog een poging. In 1887 verscheen Een liefde, de 'schandaalroman' waarin een vrouw zichzelf bevredigt. 'Haar schrikkende handen grepen naar haar ­geslachtsdeel. Het slijm sapte uit haar openzijgenden mond, heete trillingen ijlden in haar achterhoofd, haar geslachtsdeel spoog zijn wellustvocht in het stijve stugge hemd.'

Zo lees je het nog maar zelden. In een volgende druk - de roman was snel uitverkocht - werden de voor die tijd aanstoot­gevende scènes geschrapt. Daarna Wolkers, en Cremer met z'n flipstand.

Een paar jaar gelden probeerde E.L. James het nog eens met haar Vijftig tinten grijs. Een ongekend succes. Beetje tuttig en braaf, met al die zweepjes enzo.

Sex sells, bleek maar weer eens. Maar waar blijft de volgende schandaalroman?

Boekenweek 2017

De boekenweek van 2017 werd op vrijdag 25 maart geopend met het traditionele boekenbal (fotoserie) in Amsterdam, en duurt nog tot en met 2 april.

Lees hier hoe Schuimverslaggever Hans van der Beek op het boekenbal in Poptepel Paradiso werd achtervolgd door een boa constrictor (echt waar).

Maarten Moll gaf drie sterren aan Makkelijk Leven van Herman Koch, het boekenweekgeschenk van dit jaar.

En vlak voor de boekenweek zat CPNB-directeur Eppo van Nispen tot Sevenaer op de Klapstoel van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden