Marcel Levi Beeld Artur Krynicki

Verblind door het glanzend aluminium

Plus Marcel Levi

In spannende sciencefiction formuleerde de twintigste-eeuwse schrijver Isaac Asimov drie wetten waaraan robots altijd moesten voldoen. Een van die wetten is dat een robot nooit schade mag toebrengen aan mensen. Een kleine vijftig jaar later is dat een actueel punt voor het gebruik van robots door chirurgen.

Operatierobots werden twintig jaar terug geïntroduceerd in de operatiekamer. Het zijn apparaten waarmee een chirurg met joysticks een kijkoperatie kan uitvoeren en vooral in lastige hoeken van het lichaam precies kan opereren. Het meest wordt de robot gebruikt bij prostaat- of blaasoperaties in het nauwe kleine bekken maar in toenemende mate wordt dit apparaat toegepast bij andere ingrepen.

Robots zijn niet goedkoop, naast de aanschafkosten van een slordige anderhalf miljoen euro zijn vooral de noodzakelijke disposables peperduur. Eigenlijk net zoals bij een printer: naast de aanschaf ben je verplicht telkens kostbare inkt­cartridges aan te schaffen, een dubbel-verdienmodel van de firma DaVinci, de monopolist van operatierobots. Robotoperaties zijn al snel duizenden euro’s duurder dan gewone operaties.

Mogelijk verblind door het glanzend aluminium en de moderne uitstraling voelen veel chirurgen zich aangetrokken tot de operatierobot. Maar ondanks dat er jaarlijks wereldwijd circa een miljoen robotoperaties worden uitgevoerd, is er nauwelijks goed onderzoek naar gedaan.

Waar je bij een nieuw geneesmiddel eerst uitputtend dierproeven en vergelijkend onderzoek moet doen, is dat merkwaardigerwijs bij nieuwe apparaten niet nodig. Gewoon de stekker in het stopcontact en opereren maar. 

Enthousiaste chirurgen beschrijven hun ervaring met de robot maar vergelijken dat nauwelijks met niet-gerobotiseerde operaties. Alleen voor prostaat- en blaasoperaties is er nu flinterdun bewijs dat de robot het voor de chirurg makkelijker maakt, maar voor de patiënt relevante voordelen (zoals betere tumorverwijdering en minder incontinentie na de operatie) zijn niet keihard bewezen.

Een vergelijkende studie bij endeldarmchirurgie toonde helemaal geen voordeel van de robot en bij ruim 20.000 patiënten die een nierverwijdering ondergingen bleek ook dat de robot niet beter presteerde. Er is nu zelfs bewijs dat bij operaties voor baarmoederhals- of borstkanker de robot slechtere uitkomsten geeft dan conventionele chirurgie. Zodanig slecht dat de Amerikaanse Food and Drug Administration een waarschuwing over het gebruik van de robot heeft gepubliceerd.

Het is tijd dat we alleen robotchirurgie toepassen in het kader van solide wetenschappelijk onderzoek en met toestemming van een geïnformeerde patiënt. Alleen dan kunnen we op den duur precies vaststellen wat de toegevoegde waarde en veiligheid van robotchirurgie is.

Isaac Asimov overleed in 1992 aan aids, opgelopen door een transfusie met besmet bloed tijdens een hartoperatie. Een ander voorbeeld van hoe goedbedoelde geneeskunde kan leiden tot onverwachte en ongewenste gevolgen.

Marcel Levi is ceo van University College London Hospitals. Daarvoor was hij bestuursvoorzitter van het AMC.

Reageren? m.levi@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden