Opinie

'Veel vmbo'ers staan in de maatschappij met 3-0 achter'

Vmbo'ers leren zich vooral aan te passen aan de maatschappij in plaats van die te bevragen. Volgens Boraya van der Burgt en Bram Eidhof kan dat anders, zo betogen ze in dit opiniestuk.

Leerlingen op het vmbo ontdekken dat tolerantie dubbelzinnig en complex is. Beeld Dingena Mol

Kensey vindt dat docenten hem niet serieus nemen. "Zolang zij mij niet serieus nemen, neem ik hen niet serieus." Hierdoor komt hij nog weleens in conflict met zijn lesgevers. De kamer van de teammanager ziet hij dan ook wekelijks van binnen.

Kensey is exemplarisch voor veel vmbo-leerlingen. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat zij zich op school vooral leren aanpassen aan de samenleving. Een hand geven, weten hoe je je moet gedragen tijdens een sollicitatie. Dat je tolerant moet zijn.

Niet on­belangrijk. Maar ook bepaald niet motiverend. Het leven wordt immers pas echt interessant als je er zelf vorm aan mag geven. Dat geldt ook voor samen leven.

Mag je als vmbo-leerling eigenlijk ook kritisch zijn op de samenleving? En op hoe die samen­leving jou behandelt? Veel leerlingen op het vmbo staan in de maatschappij al snel met 3-0 achter.

Een opleiding waarmee je gemiddeld minder verdient: 0-1.

Een milieu dat minder kansen en democratische bagage biedt: 0-2.

Een migratieachtergrond: 0-3.

Hoe tolerant is de Nederlandse samenleving dan naar jou? En betekent tolerantie niet ook dat er machtsverschillen zijn, omdat de ene groep de andere tolereert?

Precies die vragen stellen vmbo-leerlingen als je ze de ruimte geeft om zelf na te denken en te discussiëren. Vragen die pas echt gaan leven als je als leerling mensen met andere verhalen, ideeën, waarden, idealen en denkbeelden leert kennen.

Scholen kennen een morele (en wettelijke) plicht om deze ontmoetingen mogelijk te maken. Maar hoe doe je dat als school, in het sterk gesegregeerde Amsterdamse middelbare onderwijs? Op een manier die realistisch én uitdagend is?

Louter gedoogd
Het museum Ons' Lieve Heer op Solder laat vmbo'ers kritisch nadenken in een historisch betekenisvolle omgeving. De zolderkerk is de uitgelezen plek om met elkaar te bezinnen op het omgaan met verschillen in religie, cultuur en identiteit.

In de zeventiende eeuw, toen niet-gereformeerde inwoners van Amsterdam alleen thuis hun religie mochten belijden, werden de diensten in de zolderkerk louter gedoogd. Nederland dankt haar tolerante zelfbeeld hieraan.

Maar dit was een praktische ­oplossing voor de omgang met religieuze diversiteit. Het Nederlandse tolerante zelfbeeld, van toen en nu, moet genuanceerd worden.

Dat doen de vmbo-leerlingen zelf. Ze ontdekken dat tolerantie dubbelzinnig en complex is. Aan de ene kant houdt het machtsverschillen in stand; de een heeft namelijk de macht om de ander te tolereren.

Boraya van der Burgt is docent levensbeschouwing. Beeld -

Aan de andere kant bevordert tolerantie empathie. De geschiedenis laat zien dat men door tolerantie rechten heeft kunnen verwerven, zoals vrijheid van godsdienst. Om burger te kunnen zijn, dien je getolereerd te worden of je hebt de privileges om anderen te tolereren.

Die privileges hebben vmbo-leerlingen vaak niet en getolereerd worden zij ook niet altijd. Daar zelf verandering in kunnen brengen, begint met die situatie herkennen en ­bevragen.

Zelf het verschil maken
Het museum heeft speciaal voor leerlingen van het vmbo het programma Voices of Tolerance ontwikkeld. Vanuit de gedachte dat juist deze leerlingen de spanningen van tolerantie ervaren. In dit programma leren leerlingen hun eigen ideeën en vooral hun (leer)ervaringen over tolerantie vorm te geven.

De inbreng van leerlingen is leidend; onderwerpen worden niet vermeden of gestuurd. Door de dialoog aan te gaan, leren zij te onderhandelen met de perspectieven van de ander.

Hierin wordt ook duidelijk dat tolereren of ­accepteren niet altijd wenselijk is. Soms moet je intolerant zijn om democratische waarden te beschermen. Leerlingen krijgen daarmee inzicht in de opties die zij hebben in de samen­leving. En hoe ze zelf verschil kunnen maken.

Kensey heeft door Voices of Tolerance geleerd het verschil te maken. Op de dag van de tolerantie sprak hij voor ruim 500 docenten, over tolerantie. "We moeten kritisch durven zijn en verschillen bespreekbaar maken. Anders blijven we langs elkaar leven." Hij werd serieus genomen.

Bram Eidhof is oprichter van Schoolstrijd die onderzoek doet naar onderwijs. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden