Opinie

'Vaste prik: outsider deelt mokerslag uit'

Kan Thierry Baudet het beleid wél blijvend beïnvloeden? Andere excentriekelingen als Koekoek en Wilders stuitten op problemen, schrijft John Jansen van Galen.

Hans van Mierlo viert de spectaculaire overwinning van D66 in 1967: van niets naar 7 zetels. Beeld Ben Hansen

Met zijn eclatante overwinning op 20 maart bracht Thierry Baudet het politieke bestel een 'mokerslag' toe, meldden de media de volgende dag. Bij de eerste de beste gelegenheid is zijn Forum voor Democratie de grootste partij geworden in de Eerste Kamer: het is dus een 'historische uitslag'.

Maar in werkelijkheid komen sinds ruim een halve eeuw bij Nederlandse verkiezingen telkens opnieuw outsiders als een duveltje uit een doosje.

Ga maar na: in het roemruchte jaar 1966 behaalde de nieuwkomer Hendrik Koekoek met zijn Boerenpartij bij de Statenverkiezingen zeven procent, wat in de verhoudingen van toen al een 'aardschok' was. In het jaar daarop won de journalist Hans van Mierlo met zijn D'66 ineens zeven zetels in de Tweede Kamer, ook een mokerslag tegen het establishment. Niet lang daarna scoorde de gortdroge ambtenaar Wim Drees junior in één klap acht zetels.

Het duurde daarna geruime tijd tot in het begin van deze eeuw de flamboyante Pim Fortuyn postuum doorbrak met 26 Tweede Kamerzetels. Vervolgens hebben we Geert Wilders, die virtueel dertig zetels scoort. Daarop volgt nu de zegepraal van Thierry Baudet.

Excentriekelingen
Het zijn veelal enigszins excentrieke buitenstaanders die ineens opkomen. Hun bijzondere trekjes worden breed uitgemeten in de pers: het simpele boerenjargon van Koekoek, de intellectuele dromerij van Van Mierlo langs de Amsterdamse grachten, de toupet van Drees jr., de teckels en darkrooms van Fortuyn, het met peroxide wit gemaakte haar van Wilders, de vleugel en de naaktfoto van Baudet.

Met zulke buitenissigheden stelden en stellen zij zich buiten het gangbare politieke milieu en in die zin zijn deze trekjes zeer functioneel voor de boodschap die ze willen uitdragen: wij horen er niet bij, stem op ons. Allemaal raakten of raken ze bij het electoraat een gevoelige snaar die door de heersende partijen is verwaarloosd. Dat verklaart deels hun succes.

Koekoek kwam op tegen de alles bedisselende overheid, Van Mierlo tegen het 'establishment' dat de Nederlandse politiek verlamde. Drees met zijn beeld van de smeltende gulden tegen verspilling van belastinggeld, Fortuyn tegen de 'progressieve' zelfgenoegzaamheid van Paars, Wilders tegen de 'massa-immigratie' en Baudet tegen de verkwanseling van Nederland.

En ze hebben nog iets gemeen: ze zijn er nooit in geslaagd hun kortstondige succes om te zetten in blijvende invloed op het beleid. Behalve D66 dan, dat echter op een andere manier ten onder ging: door als middenpartij onherkenbaar op te gaan in het 'bestel' waartegen ze juist was opgericht. Alle andere protest- en verzetspartijen bleven buitenspel staan en gingen daar teloor.

Drees en Wilders kwamen nog het dichtst bij de macht: Drees nam met DS'70 deel aan het vijfpartijenkabinet-Biesheuvel, Wilders leverde 'gedoogsteun' aan het kabinet-Rutte I. Maar beide stonden geïsoleerd in deze coalities, die dan ook al spoedig schipbreuk leden.

Water bij de wijn
Een belangrijke ontwikkeling is dat de aanhang van dergelijke excentrieke uitdagers in de loop van die halve eeuw gestaag is gegroeid. Van aanvankelijk zo'n 5 procent voor Koekoek, Van Mierlo of Drees, via de 16 à 17 procent voor Fortuyn en Wilders tot de 21 procent voor Baudet en Wilders samen in 2019. En die stroom lijkt al meer en meer te rijzen.

Het maakt het speelveld voor de partijen van het midden steeds kleiner en de uitdaging voor de nieuwkomer des te groter om, met behoud van eigen identiteit, zich toch een plaats te verwerven op dat speelveld. Maar hoeveel water kun je bij je wijn doen, als je de grootste partij bent geworden? Hoeveel compromissen kun je verkopen aan je achterban die Den Haag een kwaad hart toedraagt?

John Jansen van Galen, Publicist en journalist. Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden