Opinie

'Universiteiten, laat de rankings links liggen'

Volgens Koen Marée, student Europese talen en culturen aan de Rijksuniversiteit Groningen, moeten de onderwijsinstellingen durven af te stappen van het 'rankingfetisjisme'.

UvA, Oudemanhuispoort Beeld Marcel Mulder

Terecht gaf UvA-bestuursvoorzitter Geert ten Dam recentelijk aan dat er het nodige mankeert aan universitaire rankings.

De lijstjes met 'beste opleidingen' en 'beste universiteiten' ter wereld worden grotendeels gebaseerd op 'meetbare indicatoren' als onderzoeksoutput, citaties en slagingspercentages, waardoor de focus hierop binnen de academische wereld onnodig vergroot wordt.

Dat mevrouw Ten Dam deze problemen openlijk erkent, valt haar te prijzen. Niet elke onderwijsbestuurder durft uit te spreken dat ranglijsten geen doel op zich zijn.

Maar vervolgens slaat ze de plank mis: 'Wetenschappers en studenten gebruiken de rankings om te beoordelen of ze ergens willen werken of studeren.'

Daarmee benadert ze rankings als een natuurverschijnsel. Maar het is een middel dat door universiteiten aangegrepen is om het eigen imago op te vijzelen.

Benadering
Bij een goede notering klimt de woordvoerder in de pen om een jubelend persbericht de deur uit te doen, tijdens open dagen wordt de ranglijst er onmiddellijk bijgehaald om scholieren te overtuigen.

Het houdt niet op: nota bene op de site van Ten Dams UvA valt te lezen dat er veel waarde wordt gehecht aan de Academic Ranking of World Universities, gebaseerd op onder meer het aantal publicaties en citaties. Geen kritische noot te vinden. In het UvA-beleidsdocument over internationalisering zijn rankings zelfs gelijk aan onderwijskwaliteit.

Die benadering speelt bij alle Nederlandse universiteiten. Ook de mijne, de Rijksuniversiteit Groningen, doet vrolijk mee. Wij zijn een Top 100 University en wilden onlangs nog ten behoeve van de rankings een prestigieuze branch campus starten in het Chinese Yantai. Dit plan werd overigens afgeschoten door de medezeggenschap.

Race to the bottom
Ten Dam heeft gelijk dat ranglijsten geen doel op zich moeten zijn. Maar in de praktijk zijn rankings voor universiteiten, inclusief de UvA, duidelijk een doel op zich. Die noodzaak is extra groot, omdat in het huidige financieringsmodel de perverse prikkel zit dat universiteiten per afgegeven diploma worden gefinancierd.

In de strijd om de beste wetenschapper en student zorgen universiteiten ervoor dat de motor achter de race to the bottom blijft draaien. ­

Medewerkers moeten in deze vicieuze cirkel ­blijven produceren, (zelf)citeren en zo veel ­mogelijk studenten zo snel mogelijk naar een ­diploma helpen, zodat weer een hoge notering in de rankings volgt.

In plaats van dit fenomeen klakkeloos te ­accepteren en de lijstjes te blijven beschouwen als natuurverschijnsel, zouden universiteiten de handen ineen moeten slaan.

Besluit om ­gezamenlijk af te stappen van het rankingfetisjisme en dring aan op een ander financieringsmodel vanuit de overheid, waarin de prikkel om zo veel mogelijk studenten aan te trekken niet meer bestaat.

Zo verdwijnt een stuk competitiviteit naar ­elkaar toe en ontstaat er ruimte om weer écht samen te gaan werken. Het is al een flinke tijd geleden dat de VSNU, de koepelorganisatie voor Nederlandse universiteiten, besloot om de 'S' uit de eigen naam niet meer te vermelden op de site. Die 'S', die stond voor samenwerking.

Negeren
Ik nodig mevrouw Ten Dam uit de rankings links te laten liggen. Schrap ze van de site en laat zien dat kwalitatief onderwijs en onderzoek aan universiteiten zich niet in rankings laten vatten. Stel een voorbeeld, neem de academische gemeenschap op ­sleeptouw.

Dat er nog steeds externe instanties zullen zijn die op basis van meetbare indicatoren ranglijstjes zullen blijven maken? Ja, dat zal. Maar die zijn makkelijk te negeren. En natuurlijk zal de academische wereld niet in één keer ophouden met het rankingfetisjisme. Maar dat mag geen reden zijn om zelf te blijven meedoen.

U heeft nu met de UvA de mogelijkheid om zich als eerste te profileren als een universiteit die boven de competitie staat. Als u de daad bij het woord voegt en niet meer achter de ­rankings aan gaat lopen, kom ik voor mijn ­master naar Amsterdam. En geloof me, ­vele studenten en toponderzoekers zullen volgen.

Koen Marée

Student Europese talen en culturen aan de Rijksuniversiteit Groningen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden