Opinie

‘Tygo Gernandt, een depressie is iets anders dan een dipje’

De strijd van Tygo Gernandt tegen het stigma van psychiatrische diagnoses pakt verkeerd uit, vindt psychiater Nanda Tak. De tv-serie verliest het lijden uit het oog.

Jason heeft het zwaar in Tygo in de psychiatrie. Beeld EO

Dat er veel misstanden zijn in de psychiatrie is duidelijk. Om een paar voorbeelden te noemen: lange wachtlijsten en perverse financiële prikkels om behandelingen snel af te sluiten waardoor moeilijke patiënten op sommige plekken worden geweerd. Daar gaat het in tv-programma Tygo in de psychiatrie echter nauwelijks over. Wel ging het over ‘labels’ (classificaties volgens de DSM) die vrij willekeurig ‘opgeplakt’ zouden worden en levens zouden verwoesten. Er wordt kort benoemd dat psychiatrie geen exacte wetenschap is, maar dit leidde niet tot nuancering van de boodschap.

Ik geloof best dat er hulpverleners zijn die te veel waarde aan classificaties hechten ten nadele van het kijken naar de hele mens. In mijn opleiding tot psychiater was een zogenoemde ‘beschrijvende diagnose’ die op ver­halende wijze de klachten en hulpvraag van het individu beschrijft echter de norm.

Dat Tygo Gernandt zich gestigmatiseerd heeft gevoeld door de diagnose adhd is ­verdrietig, zo reageerde een psychiater uit onze instelling. Juist daarom lijkt dit tv-programma een gemiste kans om stigmatisering te verminderen, terwijl een aantal elementen in de uitzending stigmatisering juist bevorderen.

In de tweede aflevering zegt Gernandt over Jason, een slimme jongen die, ook al moet hij leven van een uitkering, belangrijk werk doet als ervaringsdeskundige: “Jason kan door zijn labels niet werken.”

Slachtofferschap

De herstelbeweging wint de laatste jaren juist veel terrein binnen de psychiatrie. In het sociale psychiatrieteam waarin ik werk, wordt met veel passie gewerkt aan begeleiding van cliënten naar werk, ook als ze psychose na psychose hebben gehad. Een ervaringsdeskundige uit onze instelling reageerde op het programma: “Mensen bevestigen in hun slachtofferschap is voor hun herstel niet bevorderlijk, en ook niet voor het beeld dat anderen hebben van mensen met psychische klachten.”

Dat betekent niet dat je het lijden moet ontkennen, integendeel! Destigmatisering begint met het erkennen dat zowel je krachten als je kwetsbaarheden onderdeel zijn van wie je bent, en dat dat bij iedereen zo is. Net zo belangrijk is het erkennen dat die kwetsbaarheden soms ook tot échte problemen leiden.

Daarom is het voor de destigmatisering niet bevorderlijk als Tygo Gernandt in het programma een aantal symptomen van depressie voorleest uit de DSM 5 en vervolgens zegt: “Je kan toch ook gewoon een dipje hebben?” Wil hij suggereren dat mensen die de diagnose depressie krijgen geen echte ziekte hebben? Na het afleggen van een depressiezelftest op internet concludeert hij dat als hij het label depressie zou krijgen van een psychiater, dat waarschijnlijk veel invloed op zijn leven zou hebben.

Consequent gaat het programma eraan voorbij dat de ziekte zélf om te beginnen behoorlijk wat lijden veroorzaakt en dat een (correcte) diagnose juist een startpunt kan zijn voor werken aan herstel. Het is jammer dat dit programma de antistigmatisering ondermijnt die de ­afgelopen jaren op gang kwam, mede door ­programma’s als Anita wordt opgenomen en De Psycho Show.

Oxazepam

Er zijn de laatste jaren veel initiatieven om dwang binnen instellingen te beperken. Er wordt véél minder gesepareerd dan tien jaar geleden, maar na het zien van Tygo in de psy­chiatrie zou je denken dat iedereen die wordt opgenomen het grootste deel van zijn tijd doorbrengt in een ‘isoleercel’ en eruit komt met 900 milligram oxazepam. Ik vraag me af hoeveel mensen met psychische klachten die twijfelden over het zoeken van hulp toch maar geen afspraak bij de huisarts hebben gemaakt na het zien van dit programma.

Natuurlijk is er nog veel te verbeteren binnen de ggz, ook op het gebied van stigma’s. Organisaties als Samen Sterk zonder Stigma werken er dagelijks hard aan, samen met vele zorgverleners. We hebben, naast erkenning van wat er fout ging in het verleden, genuanceerde beeldvorming nodig om op een positieve manier te werken aan een beter zorgsysteem en aan minder stigma op psychische aandoeningen.

Nanda Tak. Psychiater te Amsterdam.Beeld Katrien mulder
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden