Opinie

‘Turkije is na deal met Poetin niet de grote winnaar’

Na de deal tussen Poetin en Erdogan lijkt het of Turkije de grote winnaar is. Volgens Joost Lagendijk heeft de Turkse invasie van Syrië echter helemaal niet gebracht wat de Turken ervan verwachtten.

Russische militairen in Noordoost-Syrië vullen het vacuüm dat ontstond na het vertrek van Amerikaanse troepen. Beeld AFP

Dat de Turkse media laaiend ­enthousiast waren over de ­uitkomst van de ontmoeting afgelopen dinsdag tussen de Turkse president Erdogan en zijn Russische collega Poetin is geen verrassing. Turkse journalisten reproduceerden braaf de conclusies van Erdogan en zijn woordvoerders: de Turkse inval in ­Noordoost-Syrië is een groot succes en alle doelen zijn bereikt.

Maar ook in de meeste westerse berichtgeving is de boodschap dat Turkije uiteindelijk van zowel de Amerikanen als de Russen kreeg wat het wilde: een gebied aan de Turks-Syrische grens waar Koerdische milities niet langer de dienst uit maken.

Die conclusie is echter slechts gedeeltelijk correct. Het klopt dat strijders van de Syrisch-Koerdische YPG zich de afgelopen week hebben teruggetrokken (of daar druk mee bezig zijn) uit de zogenoemde veilige zone van 440 bij 30 km die Turkije wilde creëren in Noordoost-Syrië. Maar dat was slechts een van de drie doelen die Erdogan zich gesteld had.

Een tweede oogmerk was volledige Turkse controle over die brede strook Syrisch grondgebied. Dat zou immers de beste garantie bieden dat de Koerdische milities ook in de toekomst verre van de Turks-Syrische grens blijven. Bovendien zou alleen op die manier het derde doel van de militaire operatie gehaald kunnen worden, namelijk de huisvesting van een, wellicht op termijn zelfs twee miljoen Syrische vluchtelingen die nu in Turkije verblijven en die een steeds grotere last geworden zijn voor de Turkse staat.

Bittere pil voor Erdogan

Hoe staat het met die twee andere doelen? Complete controle over de hele bufferzone heeft Turkije nu niet en dat gaat het ook niet krijgen. Van de gewenste 440 kilometer brede strook wordt nu ongeveer 120 km beheerst door Turkse troepen of bevriende Syrische rebellen. Dat is dus slechts ruim 25 procent van de totale ‘veilige’ zone.

De rest zal voortaan gecontroleerd worden door het leger van de Syrische president Assad met steun van Russische troepen. Ter herinnering: bijna vanaf het begin van de Syrische ­burgeroorlog heeft Turkije alles gedaan om Assad weg te krijgen. Dat de Syrische dictator nu weer de scepter gaat zwaaien aan een groot deel van de Turks-Syrische grens is een bittere pil die Erdogan moet slikken om Poetin, Assads beschermheer, te vriend te houden.

Afgaande op uitlatingen van Poetin en andere Russische woordvoerders is het trouwens louter een kwestie van tijd voordat Ankara beschaafd doch dwingend verzocht zal worden zich geheel uit Syrië terug te trekken. Poetin noch Assad heeft er trek in om op de langere termijn Turkse troepen te dulden op Syrisch grondgebied.

Dan het derde doel, de huisvesting van Syrische vluchtelingen in de bufferzone. Dat gaat simpelweg niet gebeuren. Wellicht zullen een paar duizend Syrische Koerden terugkeren naar hun huis omdat ze blij zijn dat de Koerdische milities verdwenen zijn. Niet alle Koerden in de regio waren en zijn grote fans van de Syrisch-Koerdische nationalisten die in dit deel van Syrië de afgelopen jaren de baas waren.

Bezwaren tegen Turkse plannen

Maar van een massale verhuizing van Syrische vluchtelingen in Turkije die afkomstig zijn uit andere delen van Syrië zal het niet komen. Die zijn immers gevlucht voor Assad en zijn terreurbewind. Waarom zouden die zich nu vrijwillig vestigen in een gebied dat weer geheel gedomineerd wordt door dezelfde bloedige krachten waarvoor ze op de vlucht zijn geslagen?

Daar komt bij dat de Turkse plannen voor al die nieuwe huizen en voorzieningen enorm veel geld kosten. In de plannen die Erdogan daarvoor gepresenteerd heeft is sprake van 26 miljard dollar voor de huisvesting van een miljoen vluchtelingen in de ‘veilige’ zone. Dat geld heeft Turkije niet en potentiële donoren zoals de Europese Unie hebben al laten weten absoluut niet mee te willen werken aan een Turks plan dat op enorm veel principiële en praktische bezwaren stuit.

Onopgelost conflict

Kortom, de Turkse euforie is helemaal niet op zijn plaats. Wat de afspraken tussen Erdogan en Poetin vooral onderstrepen is dat de tragische conclusie na acht jaar Syrische oorlog alleen kan zijn dat Assad als winnaar tevoorschijn is gekomen. Met dank aan Poetin. Nadat Trump hen keihard had laten vallen, restte de Syrisch- Koerdische milities niets anders dan een akkoord te sluiten met de Syrische despoot. Hun droom van een autonoom gebied waarin geëxperimenteerd wordt met democratische bestuursvormen is daarmee ten einde gekomen. Ook Erdogan zal uiteindelijk met Assad om tafel moeten gaan zitten om ook in de toekomst een veilige grens met Syrië te behouden. Belangrijker nog: het conflict tussen de Turkse staat en Koerden in Turkije en Syrië die opkomen voor hun rechten – ook als ze dat geweldloos doen – blijft onopgelost.

Joost Lagendijk, politiek analist en correspondent voor BNR Nieuwsradio in Turkije. De oud-Europarlementariër mocht in de periode 2016-2019 Turkije niet meer in. Beeld Twitter
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden