Toen was gewoon heel gewoon in Bos en Lommer

Met zijn groen, licht, lucht en ruimte werd Nieuw-West ooit geroemd om de moderne planologie. Frits Bakker roept in Het Parool herinneringen op aan de tijd van voor het grote zakkenvullen, nu 'locaties' worden onttrokken aan het huurbestand en Bos en Lommer is opgewaardeerd tot Bolo.

Multatuliweg, Bos en Lommer (jaartal onbekend) Beeld Stadsarchief

Ik ben opgegroeid in Amsterdam-West, Bos en Lommer. Nu wil ik helemaal niet meteen al mijn afkomst verloochenen, maar het was wel een wijk die dan weer een impressie van gewoonheid, dan weer van saaiheid of iets anders wat ik moest negeren of waar ik mee moest leven, tevoorschijn bracht. Wat niet wil zeggen dat ik niet enorm van mijn territorium hield, want dat doe ik nog steeds - maar wel op afstand.

Zoals sprookjesbossen een magisch centrum hebben, zo had Amsterdam-West dat ook. De geur van vochtige kranten en aardappelschillen bij de groenteman als het motregende op de Bos en Lommerweg associeer ik met duizenden jaren van eentonigheid, grijs weer en verveling. Of je kon de indruk krijgen dat bepaalde delen van de wijk nog, zoals in de renaissance, opgedeeld waren in kleine stadsstaatjes, zoals De Stofzuigerkoning, Het Wolrijk, Het Lichtpaleis, Tapijtland.

Geluid van heimachines
Eind jaren vijftig, begin jaren zestig ontstond Nieuw-West en het was net of de zon daar altijd scheen. Als we op de dijk speelden, die later de ringweg zou vormen, kon je op de zandvlakten erachter in de verte de huizenblokken in aanbouw zien blikkeren in het witte zomerlicht en aan de horizon de twaalf pijpen van de Hemwegfabriek en zelfs de Westertoren.

Beeld Frits Bakker

Frits Bakker is schilder en grafisch ontwerper.

En je kon zo mooi ruimtelijk, het letterlijk en figuurlijk verstrooide geluid van heimachines horen, die door de wind van ver weg, dan weer van dichtbij klonken. Alsof hun aandacht verslapte en zij dachten: waar was ik ook weer mee bezig? O ja, met heien. En dan klonk het weer geconcentreerd en harder.

Vijftiger jaren
Maar het mooiste geluid kwam van de staalconstructie in oprichting van het GAK-gebouw op het Bos en Lommerplein, waar de arbeiders stalen nagels insloegen, hetgeen een hoogtonig geluid veroorzaakte. Die arbeiders waren niet aan het werk, ze waren aan het 'jammen'.

Eigenlijk bleek achteraf vooral dat ze bezig waren de herinnering aan het zonlicht in die klank te slaan, wanneer je ze aan het werk hoorde, die keren dat je op weg was naar het Jan van Galenbad, waar je in het licht van de blauwe hemel zwom, zo intens scheen de zon door het water.

Tegelijk met het opgroeien, ontvouwt zich behalve je eigen lot ook dat van de samenleving, die bezig was zich te onttrekken aan de rigiditeit van de vijftiger jaren. Nog nooit in de geschiedenis was het zo lang achter elkaar zo prettig voor zo veel mensen tegelijk.

Moderne planologie
Nieuw-West met z'n fris gebouwde huizen was voor mij daarvan het symbool. Wij kinderen keken al spelend naar de petticoats van de oudere meisjes in het portiek, die luisterden naar muziek. 'Let me in weehjoop, oeh wiejoeoeoe' of 'Big girls don't craj, bihig girls dohon't crajajaj...' gezongen met krolse puberkopstemmen.

De wijk werd ooit internationaal geroemd om de moderne planologie: licht, lucht, ruimte en groen; kwaliteiten voor een draaglijk bestaan voor de eenvoudige werknemer. Vooral dat groen is nu erg in trek bij makelaars die zich er goed in kunnen verschuilen wanneer ze weer een 'locatie' op het oog hebben die onttrokken zal worden aan het huurbestand.

Op tv werd een documentaire getoond over het concurrerend maken van de woningbouwcorporaties ten opzichte van de vrije markt. En het leek of er iets architectonisch werd uitgelegd, maar eigenlijk was het de eerste daad van gewone huichelarij om te maskeren dat nu het tijdperk van het Grote Zakkenvullen was aangebroken voor een kleine groep belanghebbenden - en er zouden er nog vele volgen.

Uitgestorven gedrag
De trend in de hele wereld is nu dat gewone mensen door de middelpuntvliedende krachten van de free enterprise naar de uiterste buitenwijken geslingerd worden. Ook Bos en Lommer is opgewaardeerd en wordt nu door haar bewoners Bolo genoemd, want iedereen is nu geüpgraded.

Toen was gewoon heel gewoon. Een begrip dat niet meer bestaat; het leeft alleen nog voort in ruzies, waar je elkaar machteloos aanspoort tot dit uitgestorven gedrag. Het bleek ineens ook dat er geen 'arbeiders' meer bestonden. Weg... opgelost in de eeuwigheid.

Ook het woord 'volk' bleek zoekgeraakt zonder dat er sprake was van enige genocide of uitroeiing. En trouwens: ook het woord huurwoning is op sterven na dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden